Uśredniona mądrość czyli pochwała anarchii .,We właściwych warunkach grupy okazują się niezwykle inteligentne i są często mądrzejsze od najbardziej błyskotliwych swoich członków" - stwierdza James Surowiecki, amerykański dziennikarz "New Yorkera" autor książki "Tłum wie lepiej". Jesteśmy przekonani, że cenna wiedza zastrzeżona jest dla małej grupy "mądrych" specjalistów, żyjemy w czasach kultu ekspertów a tymczasem... To nie mityczny ekspert - trudny do znalezienia i kosztowny - ale to tłum będzie znał odpowiedź na najdziwniejsze i najtrudniejsze pytania. "Pytaj tłumu, będzie wiedział" - to stwierdzenie, poparte licznymi doświadczeniami, rodzi pytania co do znaczenia przywództwa, roli jednostki i grupy. Niesie także poważne konsekwencje. Tłum, zbiorowość nosi dziś niejedno imię: rynek, wyborcy, klienci, kibice, konsumenci, gracze... - bezosobowa gromada ludzi o różnych doświadczeniach, wiedzy, statusie społecznym. Brak nam umiejętności i chęci do sporządzania wyrafinowanych bilansów zysków i strat - zauważa autor. W dodatku na nasze decyzje wpływają - często nieracjonalne, taka ich istota - emocje. "Kiedy połączy się w odpowiedni sposób nasze ułomne oceny, nasza zbiorowa inteligencja okazuje się często doskonała" -twierdzi Surowiecki. Taką inteligencję nazywa "mądrością tłumów". Surowiecki polemizuje z Le Bonem autorem, klasycznej już, "Psychologii tłumu", dla którego tłum stawał się niezależnym organizmem, który w efekcie działał głupio. Otumaniał jednostki, nie tylko w przypadkach zbiorowego zdziczenia ale w każdym przypadku gdy decyzję podejmowała grupa - sędziowie przysięgli, parlamenty Członkowie tych gremiów akceptowali decyzje, które indywidualnie by odrzucili. Pogląd ten dosadnie wyraził bohater "Facetów w czerni": "Człowiek jest mądry. Ludzie są głupi". "Mądrość tłumu" powstała miedzy innymi po to by udowodnić, że zdanie to jest błędne, chociaż dla wielu wydaje się słuszne - wyjaśnia autor. Zdarza się też, że " suma indywidualnych wyborów daje zbiorową decyzję, która jest całkowicie nieracjonalna". Staje się tak zwykle, gdy zabraknie w zbiorowości różnorodności i niezależności. "Najlepsze decyzje zbiorowe stanowią owoc niezgody i walki, a nie konsensusu czy kompromisu". Autor jest zwolennikiem "zbiorowej mądrości" stojącej w opozycji do "zbiorowej głupoty". Wielce pomocny w dokonywaniu wyborów staje się obecnie internet, zarówno jako miejsce kumulacji różnorodnych informacji pochodzących z niezależnych źródeł, jak i dlatego, że funkcjonuje bez zachowania tradycyjnej hierarchii. Jako przykład podaje eksperyment NASA w identyfikacji i klasyfikacji kraterów na Marsie. Zbiorowa ocena internautów okazała się "właściwie nie do odróżnienia" od oceny "geologów z wieloletnim doświadczeniem". Zbiorowa mądrość kryje się w wyszukiwarkach takich jak Google, czy w Wikipedii. Dzięki internetowi "Zalety zbiorowej mądrości stopniowo przestają być wymysłem, a stają się rzeczywistością -podkreśla Surowiecki. Zlikwidowane zostały technologiczne bariery kontaktu, chociaż pozostały mentalne. Nadal bardziej ufamy osądowi inteligentnej osoby niż grupie. Autor podkreśla, że jego książka nie jest skierowana przeciwko ekspertom ale przeciwko ślepej wierze w zdanie jedynego decydenta - autorytetu. Nawet genialni eksperci bywają stronniczy i "nie wiedzą, że czegoś nie wiedzą". Za tarczą mądrości tłumu kryją się dziennikarze internetowi - nie występują już jako dziennikarce-zaufani eksperci, bo wiedzą że wśród czytelników znajdzie się zawsze "ktoś kto wie lepiej" i oceni ich tekst w komentarzu włączając się w "zbiorową mądrość internetu". Surowiecki nie mówi tego wprost, ale grupa staje się maszyną odrzucając ludzkie słabości i błędy jednostek (znoszą się wzajemnie). Książka "Mądrość tłumu" nie jest pochwałą demokracji - stosującej powszechne głosowanie, jako sposób wyboru, podejmowania decyzji. Atakuje tradycyjny model podejmowania decyzji podważa koncepcje władzy i przywództwa. To raczej zwiastun nadchodzących czasów, gdy decyzja nie jest sumą wyborów ale ich średnią. Autorytety zostaną wyparte przez mądrość zintegrowaną w sieci - także w przypadku decyzji ekonomicznych czy politycznych. To zapowiedź anarchii demokratycznej XXI wieku. |

MIESIĘCZNIK KAPITAŁOWY; . CAS, 2011-01-01