Projekt okładki i stron tytułowych Michał Goszko

Zdjęcie na okładce jordache/Shutterstock

Redaktor inicjujący Bogna Matuszewska-Munk

Redaktor Jadwiga Witecka

Produkcja Mariola Iwona Keppel

Recenzent prof. dr hab. Krystyna Żelazna

Książka dofinansowana przez Wyższą Szkołę Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo
Więcej na www.legalnakultura.pl
Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA
Warszawa 2011

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2011 r., (wyd. I)
Warszawa 2018

ISBN 978-83-01-20406-8

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN: Angelika Duchnik/Woblink

Wydawnictwo Naukowe PWN SA
02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2
tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288
infolinia 801 33 33 88
e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl
www.pwn.pl

Spis treści

Wprowadzenie

ROZDZIAŁ 1. DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW TURYSTYCZNYCH

1.1. Istota, cel i zakres działalności gospodarczej

1.2. Podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej

1.2.1. Wpis do ewidencji działalności gospodarczej

1.2.2. Rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym

1.2.3. Konto bankowe firmy

1.2.4. Uruchomienie działalności gospodarczej przedsiębiorstw turystycznych

1.2.5. Możliwości i warunki założenia przedsiębiorstwa turystycznego za granicą

1.3. Charakterystyka działalności turystycznej

1.3.1. Przedsiębiorstwo turystyczne – pojęcie i funkcjonowanie

1.3.2. Zakłady gastronomiczne

1.3.3. Obiekty hotelarskie

1.3.4. Biura podróży, touroperatorzy i pośrednicy turystyczni

1.3.5. Gospodarstwa agroturystyczne

1.4. Kontrola funkcjonowania przedsiębiorstw turystycznych

1.5. Wybór formy opodatkowania w przedsiębiorstwie turystycznym

Pytania kontrolne

ROZDZIAŁ 2. ZNACZENIE ZARZĄDZANIA FINANSAMI PRZEDSIĘBIORSTWA TURYSTYCZNEGO

2.1. Zarządzanie przedsiębiorstwem turystycznym a zarządzanie jego finansami

2.2. Uwarunkowania decyzji finansowych

2.3. Funkcje kierownictwa firmy i menedżera finansowego

2.4. Sprawozdanie finansowe źródłem informacji gospodarczych

2.4.1. Warunki sporządzania sprawozdania finansowego

2.4.2. Bilans

2.4.3. Rachunek zysków i strat

2.4.4. Rachunek przepływów pieniężnych

2.5. Narzędzia analizy wskaźnikowej w przedsiębiorstwie

2.5.1. Płynność finansowa

2.5.2. Zadłużenie

2.5.3. Sprawność (obrotowość) działania

2.5.4. Zyskowność

2.5.5. Wskaźniki operacyjne hoteli, restauracji i biur podróży

2.6. Efektywność usług w przedsiębiorstwie turystycznym

2.7. Analiza finansowa firmy według standardów UE

Pytania kontrolne

ROZDZIAŁ 3. PLANOWANIE FINANSOWE W PRZEDSIĘBIORSTWIE TURYSTYCZNYM

3.1. Biznesplan a plan finansowy

3.2. Metodyka konstruowania zestawień finansowych pro forma

3.2.1. Ogólne założenia metodologiczne

3.2.2. Rachunek zysków i strat pro forma

3.2.3. Rachunek przepływów pieniężnych pro forma

3.2.4. Bilans zamknięcia pro forma

3.3. Wykorzystanie progu rentowności w planowaniu ekonomiczno-finansowym

3.4. Modelowa weryfikacja przyjętych założeń metodycznych

Pytania kontrolne

ROZDZIAŁ 4. KAPITAŁY PRZEDSIĘBIORSTWA TURYSTYCZNEGO ORAZ ŹRÓDŁA ICH FINANSOWANIA

4.1. Pojęcie i klasyfikacja kapitałów przedsiębiorstwa

4.2. Źródła kapitału własnego i obcego

4.3. Zasady finansowania majątku kapitałem własnym i obcym

4.4. Kształtowanie struktury kapitału

4.5. Zarządzanie kapitałem obrotowym

4.6. Amortyzacja majątku

4.6.1. Funkcjonowanie tarczy podatkowej

4.6.2. Podstawowe zasady amortyzacji aktywów trwałych

4.6.3. Amortyzacja wartości niematerialnych i prawnych

4.7. Kredyt kupiecki źródłem finansowania krótkoterminowego przedsiębiorstw

4.8. Fundusze unijne w przedsiębiorstwie turystycznym

Pytania kontrolne

ROZDZIAŁ 5. ZARZĄDZANIE NALEŻNOŚCIAMI I ZOBOWIĄZANIAMI HANDLOWYMI

5.1. Weryfikacja kontrahentów usług turystycznych

5.2. Długookresowe i operatywne zarządzanie należnościami i zobowiązaniami

5.3. Windykacja należności oraz sprzedaż wierzytelności

5.4. Zmniejszanie ryzyka kredytowej sprzedaży usług turystycznych

5.5. Eliminacja nierzetelnych kontrahentów

5.6. Złe długi w przedsiębiorstwie turystycznym

5.7. Przedawnienie roszczeń między przedsiębiorcami oraz w przedsiębiorstwie

Pytania kontrolne

ROZDZIAŁ 6. EFEKTY EKONOMICZNO-FINANSOWE W PRZEDSIĘBIORSTWIE TURYSTYCZNYM

6.1. Wartość przedsiębiorstwa turystycznego

6.2. Znaczenie czasu w podejmowaniu decyzji gospodarczych

6.3. Polityka opustów cenowych i potrąceń przy sprzedaży usług turystycznych

6.4. Kredyty bankowe a leasing oraz wybór waluty

6.5. Odsetki od zaległości podatkowych a odsetki ustawowe

6.6. Kalkulacje cenowe w przedsiębiorstwie turystycznym

6.6.1. Ogólne zasady kalkulacji cenowej

6.6.2. Kalkulacje cenowe w gastronomii

6.6.3. Kalkulacje cenowe w hotelarstwie

6.6.4. Kalkulacje cenowe w biurach podróży

6.6.5. Kalkulacje cenowe w agroturystyce

6.7. Wykorzystanie środków transportowych w firmie turystycznej

6.8. Wydatki na promocję i reklamę a wydatki na cele reprezentacyjne

6.9. Zatrudnianie pracowników a rozliczanie wydatków domowo-firmowych

6.10. Upadłość gospodarcza źródłem ochrony zasobów firmy

Pytania kontrolne

ROZDZIAŁ 7. PODATKI W PRZEDSIĘBIORSTWIE TURYSTYCZNYM

7.1. Ogólna charakterystyka podatków w działalności turystycznej

7.2. Podstawowe zasady opodatkowania usług turystycznych

7.3. Dopłaty do wczasów, wycieczek i kolonii

7.4. Rozliczenia podatkowe w agroturystyce i turystyce wiejskiej

7.5. Legalne zmniejszanie obciążeń podatkowych przedsiębiorstwa turystycznego

7.6. Prawna obrona przedsiębiorstwa przed fiskusem

Pytania kontrolne

Test

Wykaz skrótów

Bibliografia

O Autorze

Przypisy

Wprowadzenie

Podróżowanie jest częścią ludzkiej egzystencji, zawsze towarzyszyło człowiekowi i umożliwiało osiągać wyznaczone cele, wykorzystując różną formę świadczenia usług turystycznych. Złożoność tych usług wraz z ich rozwiniętym aspektem jakościowym wymusza stosowanie coraz doskonalszych metod organizacji i zarządzania przedsiębiorstwami turystycznymi, tj. biurami podróży, hotelami, restauracjami, gospodarstwami agroturystycznymi, oraz innymi podmiotami bezpośrednio świadczącymi usługi turystyczne. W tych warunkach koniecznością stało się uwzględnianie zmienności otoczenia, jakim jest globalizacja turystyki w skali ogólnoświatowej, w tym również bieżących i przyszłych potrzeb klientów. Wymogiem dnia dzisiejszego jest zarządzanie przedsiębiorstwem turystycznym w sposób biznesowy, z uwzględnieniem ryzyka i Międzynarodowych Standardów Rachunkowości. Niezbędna jest również wiedza menedżerska wraz z systemami informacji, np. w zakresie zakupów, sprzedaży, marketingu, personelu, kadr, finansów.

W czasie powrotu gospodarki polskiej do gospodarki rynkowej stało się widoczne, że optymalne zarządzanie przedsiębiorstwem turystycznym, w tym jego finansami, jest warunkiem koniecznym dalszego jego rozwoju. Wykorzystanie pieniądza było i jest istotne zarówno dla przedsiębiorstw turystycznych, jak i dla konsumentów usług turystycznych. Ich wzajemne powiązania w sferze realnej będą wymuszać na właścicielach i kierownictwie wszystkich przedsiębiorstw turystycznych (np. hoteli, restauracji, biur podróży) odejście od nastawienia na „trwanie” i konserwatyzm w finansowaniu. Traktowanie rozważanej problematyki w sposób marginalny lub całkowite jej pomijanie nie służy optymalizacji zarządzania finansami w przedsiębiorstwach turystycznych z uwzględnieniem poziomu ochrony konsumentów usług, ich dostosowaniu do przepisów Unii Europejskiej oraz liberalizacji zasad prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie świadczenia tych usług.

W celu ograniczenia wszelkich niedoskonałości zarządzania finansami w hotelach, restauracjach, biurach podróży, gospodarstwach agroturystycznych itp. należy prowadzić systematyczną edukację wszystkich zainteresowanych podmiotów. Dogłębna znajomość tematu wyzwala umiejętność zarządzania własnymi zasobami oraz zasobami przedsiębiorstw turystycznych, a także umożliwia dokonywanie właściwych wyborów w zakresie dysponowania własnymi i obcymi (zewnętrznymi) źródłami finansowania. Ponadto stwarza warunki do czynnego uczestnictwa w działalności biznesowej, pozwala na znalezienie interesującej i dobrze wynagradzanej pracy oraz umożliwia rozwój osobisty.

Dotychczas brak było podręcznika ujmującego kompleksowe podejście do zarządzania finansami w przedsiębiorstwie turystycznym. Wszystkie publikacje na rynku wydawniczym traktowały finanse w hotelarstwie, gastronomii, biurach podróży czy gospodarstwach agroturystycznych w sposób znacznie uproszczony i ograniczony, a w większości dotyczyły przedsiębiorstw produkcyjnych. Podręcznik ten w dużym stopniu powinien wypełnić powstałą lukę. Skierowany jest do studentów wszystkich uczelni o specjalności nauczania z zakresu szeroko rozumianej turystyki, obejmującej działalność hotelarską, gastronomiczną, biur podróży i gospodarstw agroturystycznych, oraz do praktyków działających w tej branży. W pracy szczególną uwagę zwrócono, poza rozważaniami teoretycznymi, na zagadnienia praktyczne z zakresu optymalnego zarządzania finansami w przedsiębiorstwie turystycznym.

Podręcznik składa się z siedmiu rozdziałów, testu weryfikującego wiedzę oraz wykazu ważniejszych skrótów nazw używanych w książce.

W rozdziale 1 dokonano ogólnej charakterystyki działalności gospodarczej z uwzględnieniem jej zakresu podmiotowo-przedmiotowego w przedsiębiorstwach turystycznych. Ponadto wskazano na czynności przedsiębiorcy związane z rozpoczęciem działalności gospodarczej, tj. rejestrację firmy turystycznej w Ewidencji Działalności Gospodarczej oraz w Krajowym Rejestrze Sądowym, na określone wymagania dla hoteli, restauracji, biur podróży i gospodarstw agroturystycznych oraz możliwości sprawowania kontroli przedsiębiorstw turystycznych.

W rozdziale 2 omówiono istotę zarządzania przedsiębiorstwem turystycznym, w tym zarządzania jego finansami. Przedstawiono możliwości sporządzania sprawozdania finansowego z wykorzystaniem wybranych metod i narzędzi statystycznych uzupełnionych analizą wskaźnikową sytuacji ekonomiczno-finansowej danego przedsiębiorstwa turystycznego. Całość rozważań teoretycznych poparto wieloma przykładami, wykorzystując w tym celu m.in. analizę współzależności zjawisk (korelacyjno-regresyjną), odchyleń standardowych, analizę z wykorzystaniem średnich ruchomych, szacowania trendu rozwojowego na bazie określonych elementów oceny przedsiębiorstwa turystycznego, w tym przychodów ze sprzedaży usług turystycznych, poniesionych kosztów rodzajowych, kosztów stałych i zmiennych, metodę kolejnych podstawień, badań ankietowych wraz z określaniem minimalnej liczebności próby itp.

Rozdział 3 dotyczy określenia przyszłości przedsiębiorstwa turystycznego przez tworzenie przyszłościowych zestawień finansowych pro forma. Tworzenie biznesplanu i planu finansowego pro forma dotyczy każdego przedsiębiorstwa turystycznego zarządzanego w sposób racjonalny. Ponadto omówiono możliwości wykorzystania progu rentowności w planowaniu ekonomiczno-finansowym firmy turystycznej wraz z modelową weryfikacją przyjętych założeń metodycznych.

W rozdziale 4 przedstawiono kapitały przedsiębiorstwa turystycznego, zasady finansowania majątku oraz omówiono możliwe źródła tworzenia tych kapitałów. Ponadto podkreślono znaczenie amortyzacji rzeczowych aktywów trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w poprawie najistotniejszego elementu oceny przedsiębiorstwa, jakim jest płynność finansowa. Wskazano na kształtowanie struktury kapitału przedsiębiorstwa turystycznego wraz z kosztami pozyskania kapitałów obcych, a także na możliwości zwiększania ilości dyspozycyjnych środków pieniężnych z uwzględnieniem zjawiska „tarczy podatkowej”.

W rozdziale 5 zaprezentowano istotny problem w działalności przedsiębiorstwa turystycznego dotyczący optymalnego zarządzania należnościami i zobowiązaniami handlowymi. Wyodrębniono poszczególne metody zarządzania tymi wielkościami, omówiono procedury postępowania wierzyciela wobec dłużnika, poddano analizie szeroko rozumianą problematykę windykacyjną wraz ze sprzedażą wierzytelności i przedawnieniem roszczeń. Ponadto wskazano na możliwości współpracy z kontrahentami, dłużnikami, sądami, uwzględniając istotny element w ich działalności, jakim jest weryfikacja wiarygodności finansowej kontrahentów krajowych i zagranicznych wraz z możliwościami eliminacji nierzetelnych podmiotów.

Rozdział 6 dotyczy zróżnicowanych efektów ekonomiczno-finansowych osiąganych w bieżącej działalności przedsiębiorstwa turystycznego, tj. stosowania polityki opustów cenowych, zaciągania kredytów bankowych wraz z wyborem waluty, powstających odsetek od zaległości podatkowych i ich konsekwencji wraz ze złymi długami i ich eliminacją po zrealizowaniu usług turystycznych. W rozdziale tym wskazano na celowość i możliwości sporządzania kalkulacji cenowych w hotelarstwie, gastronomii, biurach podróży i w agroturystyce. Analizie poddano zagadnienie dotyczące promocji i reklamy, zatrudniania pracowników oraz wykorzystania środków transportowych w firmie turystycznej.

Rozdział 7 poświęcono zagadnieniom podatkowym dotyczącym przedsiębiorstw turystycznych w powiązaniu z normami i wymaganiami Unii Europejskiej. Zagadnienia te w wielu przypadkach są traktowane w sposób marginalny, co może skutkować sprzecznymi przepisami prawnymi, w tym karnoskarbowymi. W rozdziale tym wskazano na możliwości legalnego zmniejszania obciążeń podatkowych przedsiębiorstw turystycznych wraz z ich prawną obroną przed fiskusem, włącznie z zaskarżaniem decyzji podatkowych. W szczególności zwrócono uwagę na nowe zasady opodatkowania towarów i usług podatkiem VAT, zgodne z wytycznymi UE, a także omówiono możliwości rozliczeń podatkowych w agroturystyce i turystyce wiejskiej.

Dziękuję Panu Profesorowi Stefanowi Bosiackiemu i Panu Profesorowi Wiesławowi Siwińskiemu za cenne uwagi, które okazały się bardzo przydatne w nadaniu ostatecznego kształtu pracy.

Szczególnie gorąco pragnę podziękować Pani Profesor Krystynie Żelaznej za recenzję podręcznika. Sformułowane przez Panią Profesor bardzo cenne sugestie i uwagi krytyczne umożliwiły precyzyjniejszą prezentację treści podręcznika.

Jestem przekonany o niewyczerpaniu wszystkich zagadnień z zakresu optymalnego zarządzania finansami w przedsiębiorstwie turystycznym z wykorzystaniem różnorodnych metod i narzędzi badawczych. Będę wdzięczny Czytelnikom za uwagi i wnioski związane z publikacją, które pozwolą w przyszłości dostosować ją lepiej do potrzeb Odbiorców.

Władysław Biczysko

e-mail:wbiczysko@op.pl

Rozdział 1

Działalność gospodarcza
przedsiębiorstw turystycznych

1.1. Istota, cel i zakres działalności gospodarczej

Działalność gospodarcza przedsiębiorstw turystycznych została uregulowana wieloma aktami prawnymi, które uwzględniają ich wielkość i specyfikę. Podstawowymi aktami prawnymi ogólnymi, określającymi podstawy działalności dla wszystkich przedsiębiorstw usługowych, w tym turystycznych, oraz produkcyjnych są: ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2 lipca 2004 r. (Dz.U. nr 173 z 2004 r., poz. 1807), znowelizowana ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 19 grudnia 2008 r. (Dz.U. nr 18 z 9 stycznia 2009 r., poz. 97), ustawa o rachunkowości z 29 września 1994 r. (Dz.U. nr 121 z 19 listopada 1994 r., poz. 591 ze zm.); ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. nr 106 z 1993 r., poz. 482 ze zm.), ustawa Prawo działalności gospodarczej z 19 listopada 1999 r. wraz ze zm. (Dz.U. z 17 grudnia 1999 r.).

Wymienione akty prawne określają ogólne ramy funkcjonowania przedsiębiorstw turystycznych z uwzględnieniem gwarancji swobody działalności gospodarczej przy zastosowaniu zasady wolności gospodarczej, zasady prowadzenia rachunkowości i odpowiedzialności osób pełniących funkcje kierownicze. Podstawowym celem ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest ułatwienie podejmowania działalności gospodarczej w drodze zastąpienia kilku zgłoszeń o rozpoczęcie działalności, np. wpisu do Ewidencji Działalności Gospodarczej (EDG), Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), nadania numeru identyfikacji podatkowej (NIP), Regon, jednym wnioskiem, czyli za pomocą tzw. jednego okienka, który ze względów techniczno-organizacyjnych nie został wprowadzony (Biczysko i in. 2009).

Dotychczasowa praktyka większości przedsiębiorców wskazuje na problem wydłużonego czasu przy rozpoczęciu danej działalności gospodarczej. W wielu przypadkach rejestracja tej działalności stawała się tak zawiła, że wymagała kilku miesięcy. Zakończenie działalności gospodarczej nie było również spójne oraz jednoznaczne, a działania przyszłych przedsiębiorców nie odpowiadały standardom Unii Europejskiej (UE), zarówno pod względem organizacyjno-czasowym, jak i kapitałochłonnym. Całość uwarunkowań organizacyjnych, sprzyjających podejmowaniu działalności gospodarczej, klasyfikowała Polskę w połowie 2008 r. na 120 miejscu w ogólnym rankingu światowym w tym zakresie, a założenie firmy w Polsce zajmowało w tym okresie średnio 31 dni, w Estonii – 7 dni, w Rumunii –10 dni (www.wykop.pl/link/92760/zalozenie-firmy-w-polsce).

Koniecznością, wręcz wymogiem czasu, stało się dokonanie możliwych zmian w działalności gospodarczej wszystkich przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych, w tym przedsiębiorstw turystycznych. Z dniem 19 grudnia 2008 r. wprowadzono przepisy dotyczące znowelizowanej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. nr 18 z 9 stycznia 2009 r., poz. 97), które weszły w życie 7 marca, oraz pozostałe z 31 marca 2009 r. (Biczysko 2009b). Ustawa ta określiła podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na terytorium RP oraz zadania organów administracji publicznej w tym zakresie.

Według ustawy o swobodzie działalności gospodarczej działalnością gospodarczą, określa się „zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową, a także poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły”. Tak zdefiniowana działalność gospodarcza stanowi jej zakres przedmiotowy. Mówiąc o prowadzeniu działalności gospodarczej przedsiębiorstw usługowych w celach zarobkowych, należy cele te wiązać z własnym rachunkiem podmiotu prowadzącego taką działalność, czyli z uzyskiwaniem dodatniego wyniku finansowego z danej działalności, czyli zysku (Cyrson 1996). Wynik ten może czasami być stratą, ale liczy się dążenie do zwrotu wyłożonego kapitału i pomnażania majątku przez osiąganie dodatnich przepływów pieniężnych oraz wzrostu wartości przedsiębiorstwa. Prowadzenie interesów na własny rachunek oznacza podjęcie pełnego ryzyka osiąganych rezultatów, także negatywnych, zwłaszcza ewentualnej upadłości gospodarczej.

Pojęcie przedsiębiorcy jest definiowane w sposób niejednolity i zróżnicowany. Znowelizowana ustawa o swobodzie działalności gospodarczej wprowadziła nową definicję przedsiębiorcy: „Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą” (art. 4 znowelizowanej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Grupą przedsiębiorców niebędących osobami prawnymi, względem których sformułowana została przytoczona tu definicja przedsiębiorcy, są: spółki jawne, komandytowe, partnerskie, komandytowo-akcyjne (Grzegorzewska-Mischke 2009). W inny sposób definiuje przedsiębiorcę ustawa o KRS, która w poczet przedsiębiorców zalicza podmioty zobligowane – zgodnie z art. 36 – do wpisu w rejestrze przedsiębiorców prowadzonego w ramach KRS. W ich składzie wydziela się spółki jawne, partnerskie, komandytowe, komandytowo-akcyjne, z ograniczoną odpowiedzialnością (z o.o.), akcyjne, europejskie, przedsiębiorstwa państwowe, jednostki badawczo-rozwojowe itp.

Natomiast według kodeksu cywilnego „Przedsiębiorca to osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową” (art. 43 k.c.). Kontrowersje dotyczą jedynie spółki cywilnej, w przypadku której są w tym zakresie rozbieżne stanowiska. Należy dodać, że spółka cywilna ma zdolność podatkową, która nie jest równoznaczna ze zdolnością prawną; nie ma zdolności upadłościowej. Oznacza to, że sąd w przypadku niewypłacalności spółki cywilnej powinien ogłosić upadłość wszystkich jej wspólników. Poszczególne wydzielanie przedsiębiorców to zakres podmiotowy działalności gospodarczej.

Podstawowymi aktami prawnymi specjalistycznymi w działalności przedsiębiorstw turystycznych są: ustawa z 19 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych ze zmianami (Dz.U. nr 223 z 2004 r., poz. 2268) wraz z nowelizacją ustawy o usługach turystycznych oraz ustawy – Kodeks wykroczeń z 29 kwietnia 2010 r. (Dz.U. nr 106, poz. 672)[1]. W myśl tej ustawy „Przedsiębiorcą turystycznym jest podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług na rzecz turystów”, do których powszechnie zalicza się usługi:

• związane z organizowaniem i sprzedażą imprez turystycznych przez organizatorów turystyki, pośredników i agentów turystycznych,

• gastronomiczne z wykorzystaniem przystosowanych w tym celu obiektów gastronomicznych,

• hotelarskie, świadczone przez specjalistyczne obiekty hotelarskie,

• pozostałe usługi towarzyszące (pośrednie), związane z obsługą turystów, np. transportowe.

Przedsiębiorstwa turystyczne funkcjonujące w ramach gospodarki rynkowej mogą korzystać z zasady wolności gospodarczej, według której „podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej jest wolne i dozwolone każdemu na równych prawach, lecz z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa”. Powszechne jest stwierdzenie, że „dozwolone jest wszystko to, co nie jest prawem zakazane”. Zasada wolności gospodarczej w ramach ustawy o swobodzie działalności gospodarczej dotyczy przedsiębiorstw turystycznych, lecz granice wolności zostały jednak wyznaczone pewnymi ograniczeniami związanymi z organizowaniem i sprzedażą imprez turystycznych w postaci wpisu do tzw. rejestru działalności regulowanej.

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2 lipca 2004 r. wraz z nowelizacją tej ustawy z 19 grudnia 2008 r. (Dz.U. nr 18 z 2009 r., poz. 97) zrezygnowała z szerokiego zakresu zezwoleń, opierając się w części tej materii na ograniczeniu działalności gospodarczej przez obowiązek wpisu do rejestru działalności gospodarczej regulowanej. Działalność ta, obok koncesji i zezwoleń, jest jednym ze sposobów reglamentacji działalności gospodarczej, do której zalicza się działalność w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych – art. 4 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz.U nr 223 z 2004 r., poz. 2268 ze zm.).

Wpis w rejestrze działalności regulowanej jest dokonywany na wniosek przedsiębiorcy, po złożeniu przez niego pisemnego oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania tej działalności, skierowanego do organu prowadzącego rejestr. Czynności te określają przepisy ustaw szczególnych regulujących dany rodzaj działalności, a organ prowadzący rejestr z urzędu wydaje zaświadczenie o dokonaniu wpisu w rejestrze. Jeśli urząd prowadzący rejestr nie dokona tego wpisu w terminie 7 dni od dnia wpłynięcia wniosku, to po upływie 14 dni od dnia jego wpłynięcia, przedsiębiorca może rozpocząć działalność bez wpisu, informując tylko o tym fakcie organ rejestrowy. Rejestr działalności regulowanej jest jawny, tzn. każdy posiada prawo dostępu do zawartych w nim danych. Dla każdego przedsiębiorcy prowadzi się odrębne akta rejestrowe, a przedsiębiorca jest zobowiązany zgłosić zmianę danych wpisanych do rejestru w terminie 14 dni od dnia zajścia zdarzenia, które spowodowało zmianę tych danych (Biczysko i in. 2009).

W ramach funkcjonującej gospodarki rynkowej występują dwa podstawowe podmioty gospodarcze, tj. gospodarstwa domowe oraz przedsiębiorstwa. Uwzględniając tematykę podręcznika, uwagę skupiono jedynie na przedsiębiorstwie usługowym (turystycznym), choć związki między wszystkimi przedsiębiorstwami funkcjonującymi w ramach „otoczenia” są bardzo istotne, opisywane dość często za pomocą tzw. przepływu strumieni rzeczowych i pieniężnych (Rekowski 2004). „Przedsiębiorstwo jest to samodzielna jednostka gospodarcza, wyodrębniona pod względem ekonomicznym, organizacyjnym i prawnym” (Słownik języka polskiego 1988). Owe wyodrębnienie przedsiębiorstw w niektórych podręcznikach zostało zdefiniowane jako „zespół osobowych, rzeczowych oraz finansowych czynników wytwórczych zorganizowanych i skoordynowanych w celu prowadzenia działalności gospodarczej, związanej z wytwarzaniem dóbr lub świadczeniem usług” (Bosiacki i in. 2008).

Jednym z przedsiębiorstw usługowych jest przedsiębiorstwo turystyczne zajmujące się świadczeniem usług turystycznych na rzecz turysty[2]. Przez pojęcie usługi turystycznej należy rozumieć zbiorcze usługi realizowane na rzecz turystów lub odwiedzających, do których zalicza się usługi przewodnickie, hotelarskie, organizatorskie biur podróży, gastronomiczne, przewozowe itp. Należy dodać, iż każda z wymienionych usług może podlegać dalszej klasyfikacji w zależności od zaistniałych potrzeb (Gospodarek 2007).

W działalności gospodarczej przedsiębiorstw turystycznych występuje pojęcie turysty, czyli „osoby wyjeżdżającej z miejsca stałego zamieszkania na pewien ograniczony czas, przy założeniu dobrowolności decyzji wyjazdu i swobody wyboru celu podróży, realizując cele rekreacyjne, poznawcze, zdrowotne itp.” (Gołembski, red., 2009). Z pojęciem turysty wiąże się również pojęcie klienta rozumiane jako „osoba, która zamierza zawrzeć lub zawarła umowę o świadczenie usług turystycznych na swoją rzecz lub na rzecz innej osoby, a zawarcie tej umowy nie stanowi przedmiotu jej działalności gospodarczej (Grzegorzewska-Mischke 2009).

1.2. Podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej

1.2.1. Wpis do ewidencji działalności gospodarczej

Podjęcie działalności gospodarczej przez dowolnego przedsiębiorcę może nastąpić dopiero po uzyskaniu wpisu w odpowiednim rejestrze. Jest to podstawowa zasada podejmowania działalności gospodarczej, która jednak rozróżnia wpisy w rejestrach w zależności od podmiotu ubiegającego się o ten wpis. Osoby fizyczne rozpoczynające działalność gospodarczą związaną z hotelarstwem, gastronomią i usługami transportowymi na rzecz turystów podlegają wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej (EDG) prowadzonej w urzędzie gminy lub miasta. Natomiast pozostałe podmioty tej branży podlegają wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Podjęcie dowolnej działalności gospodarczej do 30 marca 2009 r. wymagało wielu przedsięwzięć organizacyjnych, czasu i niezbędnych środków finansowych. Na całość tych zamierzeń składało się:

• złożenie wniosku przez osoby fizyczne oraz wspólników spółek cywilnych o wpis w EDG; pozostałe spółki były zgłaszane w KRS;

• nadanie numeru identyfikacyjnego Regon w regionalnym urzędzie statystycznym;

• wyrobienie pieczątki firmy;

• założenie rachunku bankowego firmy;

• uzyskanie NIP w urzędzie skarbowym wraz z dokonaniem zgłoszenia rejestracyjnego VAT;

• zgłoszenie firmy wraz z zatrudnionymi pracownikami do ubezpieczeń społecznych w ZUS;

• zgłoszenie firmy do Państwowego Inspektoratu Pracy (PIP), sanepidu itp.

Do 30 marca 2009 r. osoba, która chciała zarejestrować firmę, była zobligowana do składania wniosków w czterech urzędach, tj.: gminy, skarbowym, statystycznym, a także w ZUS. Po tym okresie obowiązuje tzw. zasada jednego okienka, z której mogą korzystać wszystkie osoby fizyczne, prawne oraz nieposiadające osobowości prawnej prowadzące obecnie lub w przyszłości bądź rezygnujące z prowadzenia działalności gospodarczej samodzielnie lub w formie spółki cywilnej. Do założenia takiej firmy (niebędącej spółką jawną, partnerską, komandytową, komandytowo-akcyjną, z o.o., akcyjną, europejską itp.) wystarczy złożenie jednego wniosku (ustawa z 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie innych ustaw podpisane przez prezydenta RP 9 stycznia 2009 r., Dz.U. nr 18 z 2009 r., poz. 97). Po wprowadzeniu zmian wniosek dotyczący założenia firmy o symbolu EDG–1 (rozporządzenie Rady Ministrów z 24 marca 2009 r. w sprawie wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, Dz.U. nr 50, poz. 399) jest składany tylko w urzędzie gminy, który za danego przedsiębiorcę załatwia formalności związane z krajowym rejestrem urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (Regon), zgłoszenie identyfikacyjne NIP oraz zgłoszenie płatnika składek do systemu ubezpieczeń społecznych. Gmina w ciągu trzech dni przesyła wniosek przedsiębiorcy do GUS, ZUS i urzędu skarbowego uzyskując NIP, gdzie na jego podstawie przedsiębiorca uzyskuje NIP i zostaje wpisany do ewidencji prowadzonej działalności gospodarczej.

Wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej EDG–1 stanowi załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 24 marca 2009 r., który jest sporządzany w przypadku prowadzenia jednej działalności gospodarczej. Jeśli przewiduje się prowadzenie wielu rodzajów działalności (czyli dużych firm), ich zawieszenie lub zamknięcie, należy wypełnić formularze EDG–MW i EDG–RD[3]). „Jedno okienko” wymaga jednak osobistej obecności w ZUS lub przez program „Płatnik” należy zgłosić do ubezpieczenia właściciela firmy oraz członków jego rodziny. Również osobiście dany przedsiębiorca powinien skontaktować się z urzędem skarbowym w kwestii wyboru opodatkowania czy zgłoszenia VAT. Stąd zasada jednego okienka ze względów organizacyjno-technicznych nie do końca spełniła nadzieje przedsiębiorców, dlatego z pewnością będzie podlegała dalszym modyfikacjom w celu uproszczenia procedur rejestracyjnych.

Zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej od 31 marca 2009 r. zostały określone w art. 14 ww. ustawy o swobodzie działalności gospodarczej następująco:

• „przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w KRS;

• wpisowi do ewidencji podlegają przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi;

• przedsiębiorca ma prawo we wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej określić późniejszy dzień podjęcia działalności gospodarczej niż dzień złożenia wniosku;

• spółka kapitałowa w organizacji może podjąć działalność gospodarczą przed uzyskaniem wpisu do rejestru przedsiębiorców (zob. odrębne przepisy w tym zakresie);

• przepisu ust. 1 nie stosuje się, w przypadku gdy ustawy uzależniają podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej od obowiązku uzyskania przez przedsiębiorcę koncesji lub zezwolenia, o których mowa w art. 75;

• w przypadku przedsiębiorców będących osobami fizycznymi, podejmujących działalność gospodarczą wiążącą się z obowiązkiem uzyskania przez przedsiębiorcę wpisu w rejestrze działalności regulowanej, stosuje się przepis art. 65 ust. 3”.

Zgodnie z art. 14a ust. 5 prowadzona działalność gospodarcza na wniosek przedsiębiorcy może podlegać zawieszeniu lub wznowieniu. Okres tego zawieszenia rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, nie wcześniej niż w dniu złożenia wniosku i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej. Od rozpoczęcia tego zawieszenia, czyli terminu złożenia wniosku do dnia poprzedzającego dzień wznowienia wykonywania działalności gospodarczej, nie reguluje się zobowiązań o charakterze publicznoprawnym (art. 14a ust. 6, 7 i 9). W okresie zawieszenia działalności gospodarczej przedsiębiorstwo turystyczne, zgodnie z art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, nie może prowadzić tej działalności, tzn. uzyskiwać przychodów ze sprzedaży usług lub towarów. Może natomiast dokonywać czynności niezbędnych do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, takich jak prowadzenie rozmów biznesowych czy prowadzenie negocjacji w sprawie kontraktów. Może również przyjmować należności powstałe przed terminem zawieszenia przedsiębiorstwa oraz regulować zaległe zobowiązania, a także prowadzić sprzedaż własnych środków trwałych i wyposażenia. Dokumentem zawieszającym i odwieszającym działalność gospodarczą przedsiębiorstwa turystycznego jest wniosek EDG–1 (pkt 21 oraz pkt 22) i może być realizowany wielokrotnie. Minimalnym okresem zawieszającym działalność gospodarczą jest 1 miesiąc, a okresem maksymalnym – 24 miesiące.

Zakończenie działalności gospodarczej każdego przedsiębiorstwa wymaga odwiedzin tych samych instytucji, z którymi kontaktowano się przy jej zakładaniu, np. jeśli zakładano przedsiębiorstwo turystyczne branży gastronomicznej w urzędzie gminy lub biuro podróży w wojewódzkim urzędzie marszałkowskim, miejsca ta należy powtórnie odwiedzić w celu wyrejestrowania danej działalności. Najmniej formalności związanych z zakończeniem działalności gospodarczej pochłania prowadzenie indywidualnej działalności przez osoby fizyczne. W przyszłości przewiduje się wykorzystanie internetu w celu realizacji czynności związanych z zakończeniem działalności gospodarczej. Niezależnie od rozwiązań organizacyjnych w tym zakresie wszelkie zobowiązania powstałe w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej pozostaną do uregulowania, włącznie ze spłatą kredytów, zobowiązaniami publicznoprawnymi czy wobec dostawców itp.

Zdaniem Ministerstwa Gospodarki zasada jednego okienka ma być rozwiązaniem przejściowym, przygotowującym urzędy i przedsiębiorców do wprowadzenia od 1 lipca 2011 r. tzw. zasady zero okienka. Przyszłościowy system „zero okienka” powinien umożliwić założenie firmy przez internet, bez konieczności wizyty w jakimkolwiek urzędzie. Proces rejestracji firmy po tym okresie powinien być szybki i prosty, spójny z wymaganiami UE i sprowadzać się do wypełnienia jednego tzw. zintegrowanego wniosku w formie elektronicznej, a sama rejestracja firmy odbywać się ma natychmiast dzięki wykorzystaniu systemu elektronicznego. Wszystkie informacje pochodzące z wypełnionych przez przedsiębiorców wniosków będą zgromadzone w systemie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG; art. 23–39) jako ogólnopolskiej i bezpłatnej platformie informatycznej, w której znajdą się informacje o wszystkich firmach mających siedzibę na terytorium RP. CEIDG ma również ułatwić wzajemne kontakty między przedsiębiorcami, przyspieszając wymianę handlową. Natomiast pozostali przedsiębiorcy rozpoczynający działalność gospodarczą podlegają obowiązkowemu wpisowi do KRS zgodnie z przepisami o KRS (Biczysko i in. 2009), co wynika z kodeksu spółek handlowych (spółek akcyjnych i spółek z o.o.; art. 206 i art. 374).

Kolejną czynnością po dokonaniu rejestracji przedsiębiorstwa turystycznego jest wymóg posiadania pieczątki firmowej, na której musi znaleźć się przynajmniej: oznaczenie przedsiębiorcy, czyli nazwa firmy turystycznej ze wskazaniem jej formy prawnej albo imię i nazwisko przedsiębiorcy oraz nazwa, pod którą wykonuje działalność gospodarczą, adres siedziby oraz numer identyfikacyjny NIP, Regon (od 31 marca 2009 r. mniej konieczne stało się podawanie na pieczątce numeru Regon, bo nie jest on wymagany w kontaktach urzędowych i gospodarczych). Umiejscowienie tych danych na pieczątce firmy stanowi informację dla otoczenia firmy i przedsiębiorcy w przypadkach dokonywania zakupów firmowych z podawaniem swoich danych do faktury lub w przypadku osobistego wypisywania faktur, gdzie wystarczy przystawić pieczątkę.

Ustawowa wolność podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej (art. 6) może wiązać się dodatkowo z obowiązkiem uzyskania koncesji lub wpisu do ewidencji działalności regulowanej (art. 15 ww. ustawy). Jest to druga grupa barier prawnych, jakie niejednokrotnie należy pokonać dla legalizacji działalności gospodarczej, określanej pojęciem „reglamentacja działalności gospodarczej”. Przez pojęcie to należy rozumieć „obowiązek uzyskania koncesji, zezwolenia albo wpisu w rejestrze działalności regulowanej (art. 75)”. Obowiązki te dotyczą ponad osiemdziesięciu różnych rodzajów działalności gospodarczej, w tym działalności związanej z prowadzeniem biura podróży. W myśl ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca powinien wykonywać swoją działalność:

• „na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów;

• w sposób zapewniający zachowanie przepisów dotyczących ochrony przed zagrożeniem życia, zdrowia ludzkiego, ochrony środowiska;

• w sposób zapewniający, by czynności w ramach działalności gospodarczej były wykonywane bezpośrednio przez osobę legitymującą się posiadaniem uprawnień zawodowych, jeśli przepisy szczególne nakładają obowiązek posiadania odpowiednich uprawnień przy wykonywaniu danej działalności”.

Ewidencję działalności gospodarczej przynależnej do osób fizycznych prowadzi gmina, właściwa dla miejsca zamieszkania przedsiębiorcy, przez które należy rozumieć miejscowość, w której on przebywa z zamiarem stałego pobytu. Organem ewidencyjnym są odpowiednio: wójt gminy, burmistrz albo prezydent miasta. Ewidencja działalności gospodarczej od 1 stycznia 2007 r. powinna być prowadzona w sposób jawny, tzn. poza przedsiębiorcą każdej dowolnej osobie przysługuje prawo dostępu do danych zawartych w ewidencji. Wpis do EDG i KRS jest dokonywany na wniosek przedsiębiorcy lub może być dokonany w szczególnych przypadkach – z urzędu. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu lub może być przesłany przez pocztę listem poleconym. Własnoręczność podpisu wnioskodawcy powinna być jednak poświadczona przez notariusza. Wszelkie zmiany w rejestrach powinny być dokonywane w terminie 7 dni od dnia zaistnienia okoliczności uzasadniających daną zmianę. Podobny termin 7 dni jest obowiązujący w przypadku trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Wówczas obowiązkiem przedsiębiorcy jest złożenie wniosku o wykreślenie z ewidencji.

Przedsiębiorców będących osobami fizycznymi (przedsiębiorstwa jednoosobowe i wspólnicy spółki cywilnej) rejestruje się w urzędzie miasta lub gminy, we właściwym dla miejsca stałego zamieszkania, a wpisu do ewidencji dokonuje osoba upoważniona przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Wniosek o wpis zostanie załatwiony odmownie, jeżeli: dotyczy działalności gospodarczej, do której nie stosuje się przepisów ustawy; zawiera braki formalne, które nie zostały usunięte mimo wezwania lub dotyczy podmiotu, wobec którego prawomocnie orzeczono zakaz prowadzenia działalności gospodarczej. Wszystkie zmiany dotyczące stanu faktycznego i prawnego (wszystkie dane, które zostały podane przy wpisie) należy zgłosić w urzędzie miasta lub gminy w ciągu 14 dni od ich zaistnienia.

1.2.2. Rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym

W Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) dokonuje się rejestracji wszystkich pozostałych podmiotów gospodarczych, które nie podlegają rejestracji w ramach EDG (www.druki-krs.pl). Dotyczy to:

• spółek (z o.o., jawnej, komandytowej, partnerskiej, komandytowo-akcyjnej, akcyjnej oraz spółki europejskiej),

• spółdzielni, stowarzyszeń, fundacji, innych organizacji społecznych lub zawodowych,

• organizacji pożytku publicznego oraz dłużników niewypłacalnych.

KRS są w wydziałach gospodarczych wyznaczonych terytorialnie sądów rejonowych. Podstawowym drukiem przy rejestracji podmiotu gospodarczego w KRS jest druk: KRS W–3, tj. wniosek o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorców wraz z dołączanymi załącznikami, np. dotyczącymi oddziałów terenowych, jednostek organizacyjnych, wspólników, sposobu powstania podmiotu, organów podmiotu/wspólników uprawnionych do reprezentowania danego podmiotu, prokurentów, pełnomocników spółdzielni, przedsiębiorstw państwowych, jednostek badawczo-rozwojowych, przedmiotu działalności, sprawozdań finansowych itp. Oprócz możliwości składania wniosku dotyczącego rejestracji podmiotu gospodarczego w rejestrze przedsiębiorców w KRS można składać wnioski o:

• zmianę danych dotyczących podmiotu w rejestrze przedsiębiorców,

• zmianę wpisu w KRS,

• dokonanie wpisu w rejestrze dłużników niewypłacalnych (wzór KRS D1), dotyczącego braku terminowego uregulowania należności z tytułu sprzedaży usług i towarów (zob. pkt 5.3).

Z KRS będzie korzystać większość przedsiębiorstw turystycznych, które z mocy prawa nie podlegają wpisom do EDG, czyli firmy posiadające najczęściej charakter spółek handlowych (spółek osobowych i kapitałowych). Spółki osobowe nie mają osobowości prawnej, są zarządzane przez wspólników, którzy są współwłaścicielami majątku, ponosząc odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki. Mogą to być np. mniejsze biura podróży czy zespoły hotelarsko-gastronomiczne. Do spółek osobowych najczęściej występujących w przedsiębiorstwie turystycznym zalicza się spółki: jawną, komandytową, europejską oraz – rzadziej występujące – komandytowo-akcyjną i partnerską. Do spółek kapitałowych zalicza się spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (udziałowe) i spółki akcyjne, które posiadając osobowość prawną, nabywają prawa i zaciągają zobowiązania. Przed rozpoczęciem działalności gospodarczej przedsiębiorstwa turystycznego należy dokonać wyboru odpowiedniej jego formy organizacyjnej, uzależnionej np. od rozmiaru i rodzaju planowanej działalności, liczby zatrudnionych osób, posiadanych dyspozycyjnych środków pieniężnych, w tym od poziomu wnoszonego kapitału (Górska-Warsewicz, Świstak 2009).

Spółka jawna jest spółką osobową nieposiadającą osobowości prawnej, co oznacza brak zdolności do występowania samodzielnie, we własnym imieniu w obrocie prawnym w charakterze podmiotu praw i obowiązków jako strona stosunku cywilnoprawnego (Kalina-Prasznic, red., 2000). Majątek spółki jawnej jest majątkiem wspólnym wspólników przez wniesione wkłady lub nabyty majątek w trakcie jej funkcjonowania. Przedsiębiorstwa turystyczne będące spółką jawną przed rozpoczęciem działalności zawierają pisemną umowę, w której uwzględnia się wszystkie dane dotyczące spółki, wspólników oraz wnoszonego kapitału, rejestrując się w KRS. Wspólnicy tej spółki odpowiadają całym swoim majątkiem za powstałe zobowiązania w sposób solidarny i subsydiarny, co oznacza egzekucję z majątku wspólnika wówczas, gdy egzekucja z majątku spółki byłaby nieskuteczna, np. dla zaspokojenia wierzycieli.

Spółka komandytowa to spółka osobowa nieposiadająca osobowości prawnej, mogąca prowadzić przedsiębiorstwo turystyczne w większym rozmiarze w celach zarobkowych pod określoną nazwą, a wobec wierzycieli za zobowiązania spółki odpowiada bez ograniczenia minimum jeden wspólnik tzw. komplementariusz (Tomczak, red., 2010). Może wystąpić też odpowiedzialność ograniczona do sumy komandytowej określonej w umowie spółki do przynajmniej jednego wspólnika, gdzie wówczas występuje tzw. komandytariusz. Umowę przedsiębiorstwa hotelarsko-gastronomicznego w formie spółki komandytowej zawiera się w formie aktu notarialnego, natomiast sama spółka powstaje przez wpisanie jej do KRS.

W spółce komandytowo-akcyjnej występuje minimum jeden wspólnik odpowiadający bez ograniczeń za zobowiązania spółki oraz minimum jeden wspólnik jest akcjonariuszem, w której jest prowadzona działalność przedsiębiorstwa turystycznego pod określoną nazwą. Spółka ta powstaje po dokonaniu wpisu do KRS, posiadając swój statut w formie aktu notarialnego oraz zgromadzony kapitał zakładowy w wysokości minimum 50 000 zł.

Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością przynależną do spółek kapitałowych branży turystycznej cechuje wniesienie udziałów, tj. kapitału własnego udziałowego w wysokości 5000 zł, gdzie wartość wnoszonego jednego udziału w formie rzeczowej (aport rzeczowy) lub finansowej (aport pieniężny) powinien wynosić minimum 50 zł (Encyklopedia. Prawo nie tylko dla prawników 2004; Biczysko i in. 2009). Ta forma organizacyjna najczęściej występuje w przypadku biur podróży, hoteli i restauracji, które mają osobowość prawną, zgromadzenie wspólników i zarząd (organy spółki), radę nadzorczą i prowadzą pełną księgowość z uwzględnieniem odpowiedzialności udziałowców tylko do wysokości wniesionych wkładów.

Spółka akcyjna w przedsiębiorstwie turystycznym dotyczy największych podmiotów gospodarczych, takich jak np.: biura podróży, hotele i restauracje funkcjonujące w strukturze holdingowej. Organami spółki akcyjnej są: zarząd, rada nadzorcza i walne zgromadzenie; natomiast kapitał spółki jest tworzony przez wniesienie wkładów, czyli akcji o równych wartościach nominalnych, które składają się na kapitał akcyjny na poziomie minimum 100 000 zł.

Przy zakładaniu przedsiębiorstwa turystycznego rejestrowanego w KRS należy: wystąpić do urzędu statystycznego o nadanie firmie nr Regon, zarejestrować firmę w urzędzie skarbowym (potrzebne: kserokopia wpisu do EDG i Regon), zlecić wykonanie pieczątki firmowej, niezbędnej do założenia konta bankowego, założyć konto bankowe (potrzebne: kserokopia wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, Regon i pieczątka firmy) oraz zgłosić rozpoczęcie działalności w ZUS oraz w PIP (w ciągu 7 dni od rozpoczęcia działalności).

Dziewięciocyfrowy identyfikator w rejestrze podmiotów gospodarki narodowej, tzw. numer identyfikacyjny Regon służący do celów statystycznych, uzyskuje się we właściwym ze względu na siedzibę wojewódzkim oddziale urzędu statystycznego (nie dotyczy to osób fizycznych, którzy tę czynność załatwiają w „jednym okienku” w urzędzie gminy lub miasta). Wypełnia się wniosek RG–1 o wydanie numeru identyfikacyjnego Regon oraz dołącza się kopię wpisu do EDG lub KRS. W przypadku zmian lub likwidacji działalności danego przedsiębiorstwa turystycznego przy wcześniej wyznaczonym Regon obowiązkiem przedsiębiorcy jest powiadomienie urzędu statystycznego. We wniosku RG–1, dotyczącego wpisu do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wpisuje się: nazwę firmy, dane teleadresowe, formę prawno-organizacyjną, stan aktywności prawnej i ekonomicznej, rodzaj działalności, uzyskując zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym Regon z obowiązkiem posługiwania się tym numerem (www.rg-1-net). Podmioty są zobowiązane do podawania numeru identyfikacyjnego Regon na pieczęciach firmowych i drukach urzędowych. Potrzebne są takie dokumenty, jak: dowód osobisty, kserokopia wpisu do KRS oraz oryginał tego dokumentu do wglądu.

Każdy przedsiębiorca (z wyjątkiem osób fizycznych rejestrujących działalność gospodarczą w „jednym okienku”) jest zobowiązany w ciągu 7 dni od rozpoczęcia działalności zgłosić ten fakt do urzędu skarbowego. W tym celu pozostałe podmioty podlegające wpisowi do KRS muszą złożyć we właściwym dla siedziby firmy urzędzie skarbowym wypełniony formularz w celu uzyskania NIP firmy nadawany w ramach Krajowej Ewidencji Podatkowej (KEP). Czasami urzędy skarbowe żądają umowy o prowadzenie rachunku bankowego, a jej dostarczenie może być jednak niemożliwe, ponieważ jeszcze częściej bank wymaga do zawarcia umowy numeru NIP. Stawia to przedsiębiorcę w sytuacji bez wyjścia. Jeśli jednak przedsiębiorca nie prowadzi działalności i jego obrót (sprzedaż, zakupy) wynosi 0,00 zł, nie ma obowiązku posiadania rachunku bankowego i urząd skarbowy nie może wymagać dostarczenia umowy o prowadzenie rachunku bankowego.

Ponadto należy również złożyć w urzędzie skarbowym zawiadomienie o wyborze formy opodatkowania w zakresie podatku dochodowego (dotyczy to również osób fizycznych rejestrujących działalność gospodarczą w „jednym okienku”). Zawiadomienie takie należy złożyć na piśmie na dzień przed rozpoczęciem działalności, najpóźniej na dzień przed wykonaniem pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu (sprzedaży towaru lub usługi). Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą ma do wyboru cztery formy opodatkowania takie jak: karta podatkowa, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, podatkowa księga przychodów i rozchodów oraz pełen zakres ksiąg rachunkowych (Broda, Nowak 2009; Szyszka-Olejowska 2009). Wybór nie jest całkowicie dowolny, a w niektórych przypadkach jest ograniczony rodzajem prowadzonej działalności i wysokością obrotu osiągniętego w poprzednim roku podatkowym.

Podatek na zasadach ogólnych ma prawo płacić każdy, natomiast w formie karty podatkowej i ryczałtu – tylko osoby prowadzące działalność gospodarczą w określonych branżach i rodzajach, np. handel obnośny, wynajem pokoi, usługi krawieckie. W urzędzie skarbowym trzeba zadeklarować, czy będzie się płatnikiem podatku VAT, czy też nie. Osoby rozpoczynające działalność gospodarczą z definicji są zwolnione z rozliczania tego podatku (tzw. zwolnienie podmiotowe). Zwolnienie podmiotowe z VAT występuje wówczas, gdy wartość sprzedaży nie przekroczy w roku podatkowym ustalonego progu (w 2011 r. próg ten wynosi 150 000 zł), a jeżeli rozpoczyna się działalność w trakcie roku, to próg ten jest wyliczany w odpowiedniej proporcji do upływu czasu kalendarzowego. Można również od razu stać się płatnikiem podatku VAT, gdzie zgłoszenie rejestracyjne VAT składa się najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień rozpoczęcia sprzedaży towarów lub świadczenia usług objętych VAT, w urzędzie skarbowym właściwym w sprawach VAT, na druku VAT– R. Urząd potwierdza zgłoszenie, wydając w tej sprawie decyzję administracyjną (VAT–5). Jeśli dane objęte tym zgłoszeniem się zmienią – trzeba je zaktualizować w terminie 7 dni. Jeśli planuje się prowadzenie transakcji handlowych z kontrahentami z innych państw UE, należy dodatkowo zarejestrować się w urzędzie skarbowym jako tzw. podatnik VAT–UE.

Kolejnym etapem jest zgłoszenie siebie, ewentualnych pracowników oraz osoby współpracujące do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w ciągu 7 dni od przyjęcia ich do pracy lub rozpoczęcia współpracy. Zgłoszenie firmy wymaga wypełnienia formularza ZFA (zgłoszenie płatnika składek – osoby fizycznej). Gdy prowadzenie firmy jest naszym jedynym zajęciem i jedynym miejscem zatrudnienia dla naszych pracowników, wówczas dla każdego z osobna należy wypełnić formularz ZUA (zgłoszenie do ubezpieczenia osoby ubezpieczonej). Jeśli posiada się pełnoetatową pracę płatną, powyżej minimalnej pensji krajowej, to wówczas osoby te należy zgłosić tylko do ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZZA, opłacając co miesiąc składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe (opcjonalnie), wypadkowe oraz zdrowotne. Kwoty składek stanowią określony procent od dochodów, ale deklarowany dochód nie może być mniejszy niż 60% przeciętnego wynagrodzenia w kraju (tę kwotę podaje GUS).

Do ZUS należy dostarczyć następujące dokumenty: Regon firmy, numer wpisu do ewidencji, nazwa organu prowadzącego rejestr, numer rachunku bankowego firmy, dane personalne, numery NIP (wszystkich osób), rodzaj dokumentów tożsamości z numerem i serią. Niższe są składki ZUS dla rozpoczynających działalność gospodarczą, a osoby, które założyły firmę po 24 sierpnia 2005 r. mają prawo do ulgi w składkach na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. Ulga polega na obniżeniu podstawy wymiaru tych składek do 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia przez pierwsze 24 miesiące prowadzenia działalności. Ulga nie jest jednak dla wszystkich, nie przysługuje ona osobom, które: obecnie prowadzą działalność lub ją prowadziły w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem ponownego rozpoczęcia działalności oraz wykonują działalność na rzecz byłego pracodawcy, jeżeli przed dniem rozpoczęcia działalności w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym wykonywały na jego rzecz (w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy) czynności, które wchodzą w zakres wykonywanej działalności gospodarczej. Ponadto ulga nie ma zastosowania do składki na ubezpieczenie zdrowotne, gdzie składka ta jest naliczana tak, jak w przypadku „starych” przedsiębiorców. Jeżeli firma zatrudnia pracowników, należy w ciągu 14 dni od rozpoczęcia działalności powiadomić o tym PIP.

1.2.3. Konto bankowe firmy

Rozważając zagadnienia dotyczące podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorców, należy wskazać na obowiązek dokonywania lub przyjmowania płatności za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku. Dotyczy to zarówno przedsiębiorców rejestrujących działalność gospodarczą w ramach KRS, jak i w ramach EDG przy spełnieniu określonych warunków (art. 22 znowelizowanej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej z 19 grudnia 2008 r.). Obowiązek ten ma na celu przeciwdziałanie niekontrolowanemu przepływowi środków w gospodarce prywatnej.

Każdy przypadek transakcji należy traktować jako obowiązkowy, gdy „stroną transakcji, z której wynika płatność jest inny przedsiębiorca, oraz gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności (w ratach lub jednorazowo), przekracza równowartość 15 000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez NBP ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji”. Należy dodać, iż przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie wykonywania i pośrednictwa w realizowaniu przekazów pieniężnych w obrocie zagranicznym stosuje odpowiednio przepisy art. 63g oraz art. 111 pkt 7 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. nr 72 z 2002 r., poz. 665 ze zm.). Ponadto przez rachunek bankowy przedsiębiorstwo może rozliczać się z ZUS, co jest znacznym ułatwieniem dla przedsiębiorcy.

Obowiązkowa rejestracja wszystkich płatności gotówkowych powyżej 15 000 euro należy również do instytucji, które nie realizują bezpośrednio transakcji, ale uczestniczą w ich przygotowaniu lub mają wiedzę o ich przeprowadzeniu, czyli np. pośredników nieruchomości oraz notariuszy. Prowadząc działalność gospodarczą, korzysta się z rachunku bankowego firmy lub własnego rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego (ROR) wyłącznie w przypadku najmniejszych przedsiębiorstw, czyli mikroprzedsiębiorców. Wynika to m.in. z Ordynacji Podatkowej (Dz.U nr 8 z 2005 r., poz. 60 ze zm.) oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.). Do 1 stycznia 2009 r. przedsiębiorcy prowadzący księgi rachunkowe lub podatkowe księgi przychodów i rozchodów mieli obowiązek rozliczania się za pomocą konta bankowego. Od początku 2009 r., zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, wprowadzono wyjątek dla mikroprzedsiębiorców. Ta grupa przedsiębiorców, spełniając wyznaczone kryteria zatrudnienia, rocznego obrotu netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych lub sumy jego bilansu na koniec jednego z okresów obrachunkowych, jest zwolniona z obligatoryjnego posiadania rachunku bankowego. Mikroprzedsiębiorcy mogą regulować podatki w gotówce, np. w kasie urzędu czy też przekazem pocztowym. Natomiast konto bankowe jest niezbędne części przedsiębiorców do rozliczeń podatkowych i z ZUS oraz do większych płatności (powyżej 15 000 euro) między przedsiębiorstwami lub też jest to wymóg regulaminowy danego banku.

W przypadku małych przedsiębiorstw najważniejszym elementem jest koszt utrzymania konta. Opłata ta jest bardzo zróżnicowana w skali miesięcznej w zależności od banku, poziomu planowanych obrotów, poziomu opłat za przelewy, prowizji od wypłat gotówkowych, możliwości korzystania z karty kredytowej, obsługi telefonicznej konta, powiadomienia za pomocą smsów itp. Istotna jest również odległość banku od miejsca prowadzenia działalności, godziny jego otwarcia, rodzaj księgowania operacji (automatyczne, ręczne). Przedstawione fakty nie mają dużego znaczenia, jeśli zakłada się tzw. eKonto, czyli taki rachunek, do którego jest dostęp za pośrednictwem internetu. Ta forma prowadzenia rachunku bankowego jest bardzo wygodna, ponieważ prawie wszystkie sprawy można załatwić przed monitorem swojego komputera, a opłaty są znacznie niższe. Na miejscu w banku są wypełniane odpowiednie formularze, np. wniosek o założenie konta, karty z wzorem podpisu, wniosek o kartę płatniczą lub kredytową. Z reguły założenie konta trwa nie dłużej niż kilka dni. Potrzebne dokumenty to: dowód osobisty, kserokopia wpisu do ewidencji i oryginał do wglądu, kserokopia dokumentu nadania numeru Regon i oryginał do wglądu, decyzja o nadaniu numeru NIP, pieczątka.

Niedostosowanie się przedsiębiorców świadczących usługi turystyczne do obowiązujących przepisów prawa w tym zakresie będzie miało konsekwencje (w tym karne) ze strony Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF).

1.2.4. Uruchomienie działalności gospodarczej przedsiębiorstw turystycznych

Przedstawione etapy podejmowania działalności gospodarczej są typowym podejściem modelowym. Mogą one w jednych przypadkach zostać rozszerzone bądź zawężone z uwzględnieniem specyfiki prowadzonej działalności. Przedsiębiorstwa turystyczne prowadzące specyficzną działalność związaną ze świadczeniem usług bezpośrednio na rzecz klienta muszą być inaczej traktowane. Dla każdego rodzaju planowanej działalności przedsiębiorstwa turystycznego, w tym biura podróży, hotelu, zakładu gastronomicznego, należy opracować plan finansowy pro forma, uwzględniając w nim podstawowe założenia ekonomiczno-finansowe na najbliższe trzy lata, tj. na bieżący rok, rok następny oraz plan na kolejne lata.

Przy uruchomieniu działalności gospodarczej związanej z prowadzeniem biura podróży należy uwzględniać następujące zagadnienia (Szyszka-Olejowska 2010):

• w celu uruchomienia biura, organizowania i sprzedaży imprez turystycznych należy uzyskać zezwolenie – wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 21 sierpnia 2004 r. ze zm.);

• każdy przedsiębiorca zainteresowany założeniem biura podróży, występujący w roli organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego powinien złożyć wniosek o wpis do działalności regulowanej, czyli rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych;

• wpis ten nie jest wymagany dla agenta turystycznego, gdyż jego działalność nie jest regulowana (pośredniczy jedynie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na rzecz zleceniodawców – organizatorów turystyki);

• wniosek ten należy składać do marszałka województwa właściwego ze względu na siedzibę przedsiębiorcy;

• wraz ze składanym wnioskiem o wpis do działalności regulowanej należy dołączać:

– oświadczenie o spełnieniu warunków wymagalnych do prowadzenia działalności w charakterze organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego,

– oryginał umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klienta w celu zapewnienia powrotu klientów do kraju na wypadek niemożliwości wykonania zaplanowanych usług turystycznych zgodnych z umową o świadczenie usług turystycznych,

– oświadczenie dotyczące zgodności danych ujętych we wniosku o wpis do rejestru z uwzględnieniem prawdy i kompletności,

– oświadczenie dotyczące znajomości warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych (ustawa o usługach turystycznych z 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych wraz ze zm.);

• oprócz wymienionego wpisu do działalności regulowanej należy zalegalizować własną działalność przez uzyskanie wpisu do EDG (wymóg dla osoby fizycznej lub wspólnika spółki cywilnej) lub też zarejestrowanie w KRS (wymóg dla określonej spółki prawa handlowego z wyłączeniem spółki partnerskiej, która dotyczy tzw. wolnych zawodów);

• dla biur podróży obowiązujące jest załatwienie wszystkich formalności w ramach EDG lub KRS dotyczące ZUS, urzędu skarbowego, urzędu statystycznego, pieczątki, rachunku bankowego oraz dokonanie pozostałych zgłoszeń, np. w PIP (Grzegorzewska-Mischke 2009).

Przedstawiony algorytm postępowania przy uruchamianiu biura podróży jest procesem żmudnym i czasochłonnym, ale w przyszłości planuje się jego uproszczenie. Podstawę wyjściową świadczonych usług hotelarskich stanowi ustawa o usługach turystycznych z 27 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych ze zm. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 19 sierpnia 2004 r. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów świadczących te usługi (Dz.U. nr 188 z 2004 r., poz. 1945 ze zm.). W celu uruchomienia działalności hotelarskiej jest wymagane (Broda, Nowak 2009):

• zrealizowanie wszystkich obowiązków, jakie musi wypełnić każdy inny przedsiębiorca rozpoczynający działalność gospodarczą z uwzględnieniem wymogów EDG lub KRS;

• zgłoszenie obiektu hotelarskiego do rejestru hotelarzy czy uzyskanie jego kategoryzacji w wyniku decyzji marszałka województwa właściwego terytorialnie prowadzącego ewidencję tych obiektów;

• w przypadku braku kategoryzacji obiektu hotelarskiego uzyskanie pozytywnej opinii w zakresie wymagań sanitarnych, przeciwpożarowych i budowlanych;

• uzyskanie pozytywnej opinii o spełnieniu minimalnych wymagań w zakresie niezbędnego wyposażenia każdego obiektu hotelarskiego;

• po uruchomieniu obiektu hotelarskiego każdorazowe zgłaszanie zasadniczych zmian w stanie i sposobie wykorzystania obiektu na potrzeby hotelarskie;

• aby składany wniosek do marszałka województwa o zaszeregowanie danego obiektu hotelarskiego był zgodny z art. 5 ust. 2 rozporządzenia ministra gospodarki i pracy, tzn. powinien zawierać niezbędne dane dotyczące obiektu hotelarskiego, np. adres przedsiębiorcy, nazwę obiektu hotelarskiego, jego usytuowanie, opis wraz z określeniem stopnia spełnianych wymagań adekwatnych dla danego rodzaju i kategorii itp.;

• dołączenie wniosku o zaszeregowanie dokumentów potwierdzających wymagania budowlane, przeciwpożarowe, sanitarne, zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym Regon, odpis z KRS albo zaświadczenie o wpisie do EDG.

Racjonalnie działający hotel przez kompleksowo świadczone usługi hotelarsko-gastronomiczne powinien zapewniać tym ostatnim usługom adekwatność przepisów stosowanych w samodzielnie funkcjonujących restauracjach i innych zakładach żywienia zbiorowego. Do podstawowych uwarunkowań dotyczących uruchomienia działalności gastronomicznej należy zaliczyć (Broda, Nowak 2009):

• dokonanie wyboru rodzaju działalności gastronomicznej, miejsca na lokal oraz zakresu świadczonych usług żywieniowych z uwzględnieniem pełnego lub ograniczonego zakresu żywienia;

• stosowanie treści algorytmu postępowania identycznych jak dla tworzenia biur podróży oraz dla hoteli otwieranych w ramach EDG lub KRS;

• poddanie zatrudnionych pracowników w branży gastronomicznej badaniom medycznym w ramach medycyny pracy na tzw. nosicielstwo choroby, wyrabiając aktualną książeczkę zdrowia wraz z zaświadczeniem o stanie zdrowia;

• przeprowadzenie kalkulacji cenowych produktów sprzedawanych w bufecie w stanie nieprzetworzonym oraz wszystkich potraw sprzedawanych w restauracji w powiązaniu z opracowanym planem ekonomiczno-finansowym pro forma dla danego obiektu gastronomicznego;

• uzyskanie specjalistycznych pozwoleń dotyczących wykorzystania budynku i lokalu przeznaczonego na cele gastronomiczne, w tym na sprzedaż alkoholu, np. z urzędu miasta i gminy, oraz pozwoleń w zakresie nadzoru budowlanego, nadzoru sanitarnego, weterynaryjnego itp. (Górska-Warsewicz, Świstak 2009);

• stosowanie przepisów bhp, PIP, sanepidu oraz wdrożenie przepisów dotyczących zapewnienia jakości usług hotelarsko-gastronomicznych, w tym systemów ISO, analizy zagrożeń i krytycznych punktów kontroli obrotu żywnością HACCP (rozporządzenie WE nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 29 kwietnia 2004 r. ze zm.) itd.

Gdy planuje się otwarcie np. restauracji, odbioru siedziby firmy musi dokonać sanepid. W tym celu należy złożyć wniosek zawierający inwentaryzację z opisem technologicznym oraz architektoniczne plany pomieszczenia i jego dane (powierzchnia, wysokość, liczba okien, dostęp do wody itd.). Na rozpatrzenie wniosku inspektor ma 14 dni, a po tym czasie można spodziewać się odbioru lokalu i wydania postanowienia lub decyzji odbioru. Opłata za odbiór jest uzależniona od czasu trwania oględzin obiektu.

Ponadto w przypadku nowo otwartych obiektów hotelarsko-gastronomicznych przed zakwaterowaniem gości lub rozpoczęciem świadczenia usług gastronomicznych należy przeprowadzić kontrolę stanu bezpieczeństwa przeciwpożarowego w określonym budynku w celu uzyskania pozwolenia na użytkowanie. O zakończeniu budowy należy zawiadomić Państwową Straż Pożarną (PSP) zgodnie z art. 56 Prawa budowlanego. Straż na podjęcie decyzji w sprawie bezpieczeństwa pożarowego określonych obiektów hotelarsko-gastronomicznych ma 14 dni po otrzymaniu pisemnego powiadomienia od podmiotu zgłaszającego obiekt do kontroli. Podobne procedury dotyczą Inspekcji Ochrony Środowiska, Pracy i Sanitarnej. Artykuł 55 Prawa budowlanego z 7 lipca 1994 r. ze zm. wskazuje następujące obiekty wymagające pozwolenia na użytkowanie:

• kategoria XIV: budynki zakwaterowania turystycznego i rekreacyjnego, np.: hotele, motele, pensjonaty, domy wypoczynkowe, schroniska turystyczne;

• kategoria XV: budynki sportu i rekreacji, takie jak: hale sportowe i widowiskowe, kryte baseny;

• kategoria XVI: budynki biurowe i konferencyjne;

• kategoria XVII: budynki handlu, gastronomii i usług, takie jak: sklepy, centra handlowe, domy towarowe, hale targowe, restauracje, bary, kasyna, dyskoteki, warsztaty rzemieślnicze, stacje obsługi pojazdów, myjnie samochodowe, budynki dworcowe, garaże powyżej dwóch stanowisk.

Przedstawiona etapowość w zakresie podejmowania działalności gospodarczej w przedsiębiorstwie turystycznym powinna uwzględniać rodzaj i specyfikę tej działalności, a także jej formę organizacyjną.

1.2.5. Możliwości i warunki założenia przedsiębiorstwa turystycznego za granicą

Działalność gospodarcza, w tym hotelarsko-gastronomiczna oraz turystyczno-rekreacyjna, może być również uruchamiana poza granicami kraju. Przy wyborze miejsca rozpoczęcia przyszłej działalności gospodarczej polscy przedsiębiorcy kierują się wieloma względami, np. rozszerzeniem oddziaływania rynkowego, wyższą zyskownością, zwiększonymi obrotami gospodarczymi, niższymi kosztami, w tym niższymi podatkami, uproszczonymi procedurami w fazie założenia i dalszego prowadzenia firmy. Większość czynników sprzyjających podejmowaniu działalności gospodarczej poza granicami kraju to czynniki ekonomiczne oraz związane z nimi czynniki marketingowe (Biczysko i in. 2009).

Wybór kraju oraz formy prawnej to duże wyzwanie dla przedsiębiorcy usług turystycznych. Każdy kraj kieruje się swoimi wewnętrznymi przepisami, mimo iż jest członkiem lub nie jest UE. Należy jednak stwierdzić, mimo iż przepisy tych krajów w zakresie rozpoczęcia i dalszego prowadzenia działalności gospodarczej różnią się od polskich, obowiązuje zasada swobody świadczenia usług turystycznych w każdym z krajów UE. Przed podjęciem decyzji w tym zakresie koniecznością jest dobra znajomość języka kraju, w którym zamierzamy rozpocząć działalność gospodarczą. Ponadto należy poznać warunki rejestracji przedsiębiorstwa turystycznego, np. czas potrzebny na zarejestrowanie, związane z tym wydatki i wysokość kapitału założycielskiego, porównać koszty wynajmu i prowadzenia biura, doradztwa prawnego i podatkowego, jakość infrastruktury oraz dystans geograficzny. Bardzo ważna jest dla każdego przedsiębiorcy, niezależnie od kraju, wysokość podatków i składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazane jest też uwzględnienie takich czynników, jak: zamożność i wielkość rynku, poziom rozwoju gospodarczego danego kraju, bliskość dostawców oraz ulgi i zachęty finansowe dla inwestorów zagranicznych. Ponadto powinno się uwzględnić różnice kulturowe i zwyczaje biznesowe, przyzwyczajenia miejscowych konsumentów. Towar lub usługa turystyczna będzie zbywalna w danym kraju wówczas, gdy ich podstawowe parametry jakościowe będą na znacznie wyższym poziomie niż rodzime produkty czy usługi oraz gdy cena ich będzie niższa.

Przy wyborze kraju UE, w którym planuje się założenie przedsiębiorstwa turystycznego, można kierować się zróżnicowanymi kryteriami, np. korzystną lokalizacją, wysokością podatków, szybkim rozwojem gospodarczym, nieokreślonym prawem minimalnym kapitałem założycielskim oraz otwartym rynkiem pracy, bliskim sąsiedztwem oraz dużym rynkiem, rodzajem obostrzeń w świadczeniu usług, procedurami rejestracyjnymi i uwarunkowaniami ekonomicznymi, uproszczonymi procedurami rejestracyjnymi VAT. Ponadto znacząco wysokie podatki dochodowe od osób prawnych i fizycznych w poszczególnych krajach UE nie wpływają korzystnie na zakładania i prowadzenie działalności gospodarczej obcokrajowców. W większości krajów UE obowiązkowa jest przynależność przedsiębiorcy do izby przemysłowo-handlowej, rzemieślniczej lub korporacji zawodowych. Oznacza to, że bez członkostwa w stowarzyszeniu nie można prowadzić działalności gospodarczej, w tym szeroko rozumianej działalności turystycznej. Kolejnym warunkiem w prowadzeniu działalności gospodarczej jest posiadanie dyplomu oraz licencji lub pozwolenia.

Każdy może założyć firmę w wybranym kraju Europy, nawet tam, gdzie władze ograniczają możliwość pracy i wprowadziły okresy przejściowe. Można zarejestrować firmę w Polsce i świadczyć usługi za granicą albo od razu założyć biznes poza granicami kraju, przestrzegając podstawowej zasady, iż podatki i składki przedsiębiorca płaci tam, gdzie dana działalność została zarejestrowana.

W celu założenia firmy za granicą, podobnie jak w Polsce, należy odwiedzić kilka urzędów (odpowiedników naszego urzędu miasta, urzędu skarbowego i ZUS). W związku z tym powinno się wcześniej przygotować wszystkie niezbędne dokumenty, tj.: paszport, akt urodzenia, zaświadczenie o zameldowaniu lub umowę najmu w kraju, w którym chcemy prowadzić działalność, oraz zaświadczenie o niekaralności (powinny być one przetłumaczone na język kraju, w którym ma być zarejestrowana firma). Nie ma ograniczeń rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej, może to być działalność usługowa (w tym dotycząca przedsiębiorstwa turystycznego), rzemieślnicza, przemysłowa bądź handlowa. Niezbędny jest również dokument potwierdzający kwalifikacje z uwzględnieniem zasady, iż w różnych krajach istnieją odrębne przepisy określające, kto może wykonywać dany zawód oraz gdzie należy dokonywać wpisów do odpowiednich rejestrów, np. świadczonych usług turystycznych. Ponadto przepisy poszczególnych krajów europejskich określają sposoby, możliwości oraz miejsca udokumentowania posiadanych kwalifikacji zawodowych odpowiednimi świadectwami wraz z warunkami dodatkowych szkoleń i egzaminów w przypadku braku wymaganych kwalifikacji do podjęcia odpowiedniej działalności gospodarczej. Wzajemne uznawanie kwalifikacji w ramach UE ujęto w Dyrektywie 1999/42 obejmującej m. in. hotelarstwo, pilotaż wycieczek, przewodnictwo turystyczne, pośrednictwo i organizację imprez turystycznych (Dz.U. nr 71 z 2002 r., poz. 655 wraz ze zm.).

Prowadząc firmę w Polsce, można w innym państwie UE otworzyć przedsiębiorstwo podległe, tj. spółkę córkę, oddział albo przedstawicielstwo. Przedsiębiorstwo musi mieć powiązania z Polską, np. przez zarejestrowane biuro za granicą lub prowadzenie w kraju głównej działalności. Spółka córka, w większym stopniu niż oddział jest kontrolowana przez przedsiębiorstwo macierzyste. Inne są też zasady nazewnictwa firmy za granicą, gdzie istnieje możliwość stosowania innej jej nazwy. Można też otworzyć przedstawicielstwo w formie punktu, w którym zaufana osoba za granicą będzie udzielać informacji o usługach świadczonych w Polsce i zachęcać do ich kupna, np. o usługach turystycznych świadczone dla obcokrajowców w Polsce.

Zakładanie przedsiębiorstwa turystycznego za granicą może odbywać się samodzielnie, ale warto skorzystać z usług fachowców, prawników, doradców itp. Jest to szczególnie korzystne i wskazane w dalszym prowadzeniu usług, np. prowadzenie usług księgowych w niektórych krajach jest skomplikowane. Bez względu na to, czy firmę będziemy zakładać sami, czy skorzystamy z pomocy specjalistów musimy poznać zwyczaje panujące w danym kraju, np. możliwość negocjacji cen świadczonych usług z konsumentem czy też producentem materiałów lub warunki płatności naszych kontrahentów. W państwach UE osoby prowadzące własną działalność gospodarczą mają prawo kupić lub wynająć pomieszczenia, a także mogą nabyć grunt (problem może być wyłącznie z ziemią rolną, gdyż wszystkie kraje posiadają w tym zakresie pewne obostrzenia). Powinno się wobec tego dokonać wyboru ekonomicznego, gdyż wynajęcie pomieszczeń jest bardzo drogie, a na początku prowadzenia działalności należy minimalizować koszty. Często niezbędne jest posiadanie samochodu osobowego (dostawczego), bez którego ciężko zrealizować jakiekolwiek zamówienia. Prowadzący za granicą firmę może zatrudnić obcokrajowców, ale także Polaków zgodnie z zasadą równego traktowania w całej UE, czy to w kwestii prowadzenia księgowości, opodatkowania, czy przepisów bhp. Zgodnie z treścią ustawy o swobodzie działalności gospodarczej z 2 lipca 2004 r. (Dz.U. nr 173 z 2004 r., poz. 1807 ze zm.) wejście Polski do Unii Europejskiej gwarantuje nam swobodę zakładania różnych podmiotów gospodarczych, wolność gospodarczą i korzystanie z konkurencyjnych systemów prawno-podatkowych członków UE.

Na przykład założenie spółki w Wielkiej Brytanii trwa praktycznie jeden dzień, gdyż wpis do KRS zajmuje nie więcej niż jeden dzień roboczy, gdzie po upływie 24 godzin od założenia można rozpocząć już działalność. Założenie i prowadzenie spółki w tym kraju przynosi korzyści podatkowe, czasowe itp., gdyż tamtejszy system prawny nastawiony jest na pomoc przedsiębiorstwom. Wówczas mówimy o założeniu spółki Limited (odpowiednik naszej spółki z o.o.), w przypadku której koszt założenia oraz minimalny kapitał zakładowy (w 2009 r.) był niższy niż w Polsce. Aby założyć spółkę Limited, potrzebne są minimum dwie osoby, tj. dyrektor (reprezentuje firmę na zewnątrz i zajmuje się działalnością gospodarczą spółki) i sekretarz (odpowiada za kontakty z rejestrem spółek handlowych, odbiera korespondencje urzędowe i wypełnia obowiązki wobec państwa). Niezbędną osobą przy założeniu spółki Limited jest również udziałowiec, którym może być jednocześnie dyrektor lub sekretarz tej spółki. Warunkiem koniecznym do zarejestrowania spółki Limited na terenie Wielkiej Brytanii jest posiadanie biura, do którego dostarczana jest korespondencja urzędowa. Natomiast funkcjonowanie na rynku polskim firmy angielskiej przynosi duże korzyści finansowe, gdyż faktyczne obciążenia podatkowe są mniejsze, zwiększając tym samym jej konkurencyjność i umożliwiając lepsze warunki współpracy z klientami. W tej sytuacji funkcjonuje zasada wzajemności, gdyż osoby spoza granicy Polski mogą wykonywać swoją działalność gospodarczą jak pozostali przedsiębiorcy mający stały pobyt i siedzibę firmy na terytorium RP.

Posiadając przedsiębiorstwo turystyczne w Polsce, nie musimy zakładać firmy za granicą. Wystarczy podjąć odpowiednie działania marketingowe w celu pozyskania internetowych domen europejskich, czyli adresu internetowego z końcówką „eu”. Etapy działań w celu zdobycia własnej domeny „eu” są następujące:

• sprawdzenie miejsca siedziby firmy wynikającej z zapisów formalnych (odpis z KRS lub zaświadczenie z EDG przedsiębiorców prowadzonej przez właściwą gminę, zaświadczenie o zameldowaniu);

• wybór nazwy, rejestratora i wypełnienie wniosku;

• przekazanie wniosku rejestratorowi;

• dostarczenie dowodów i udowodnienie swojego prawa;

• zarejestrowanie lub odmowa rejestracji własnej domeny „eu”.

Podstawę wyjściową do tworzenia „eu” stanowi: rozporządzenie nr 733/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady Europy z 22 kwietnia 2002 r. w kwestii wdrożenia „eu” domeny najwyższego poziomu (Dz.U. WE L 113 z 30 kwietnia 2002 r.) oraz Rozporządzenie Komisji nr 874/2004/WE z 28 kwietnia 2004 r. określające reguły porządku publicznego związane z wdrożeniem i zadaniami „eu” domeny najwyższego poziomu, a także zasady przyznawania rejestracji (Dz.U. WE L z 30 kwietnia 2004 r.).

Przedsiębiorcy mogą rejestrować znaki towarowe nie tylko na podstawie przepisów prawa polskiego, lecz także prawa unijnego. Mogą to być znaki towarowe w postaci znaków geometrycznych, kolorów lub ich kombinacji, znaków trójwymiarowych (przestrzennych) lub znaków dźwiękowych. Znak towarowy Wspólnoty nie różni się od innych znaków towarowych. Jest on chroniony po zarejestrowaniu na 10 lat, licząc od dnia zgłoszenia, we wszystkich krajach UE. Firma, która zarejestruje wspólnotowy znak towarowy uzyskuje wyłączne prawo jego używania i oznacza to, że może zabronić innej firmie posługiwania się bez jej zgody w stosunkach handlowych identycznym znakiem dla identycznych towarów lub usług.

1.3. Charakterystyka działalności turystycznej

1.3.1. Przedsiębiorstwo turystyczne – pojęcie i funkcjonowanie

Działalność turystyczna to działalność prowadzona przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwa turystyczne lub stowarzyszenia wyższej użyteczności, organizacje społeczne czy charytatywne. Jeden z autorów definiuje przedsiębiorstwo turystyczne następująco: „Przedsiębiorstwo turystyczne jest podstawową jednostką organizacyjną gospodarki służącą zaspokojeniu potrzeb społecznych, tworzoną w celu osiągania efektów ekonomicznych przez produkcję dóbr służących turystom i świadczenie usług turystycznych” (Gołembski, red., 2009). Przedsiębiorstwo takie jest samodzielną i samofinansującą się jednostką gospodarczą posiadającą osobowość prawną. W związku z tym powinno mieć odpowiednią produktywność zaangażowanych zasobów, rentowność, czyli opłacalność prowadzonej działalności, a przede wszystkim tzw. płynność finansową, czyli zdolność do bieżącego pokrywania zobowiązań, zwłaszcza krótkoterminowych (Biczysko, red., 2009).

Przedsiębiorstwo turystyczne to „celowo zorganizowany, samodzielny ekonomicznie i wyodrębniony pod względem techniczno-usługowym, przestrzennym oraz prawnym zespół ludzi, środków materialnych i finansowych, powołanych do prowadzenia określonej działalności gospodarczej przez świadczenie usług turystycznych w celu zaspokajania turystycznych potrzeb ludzi z uwzględnieniem maksymalizacji korzyści tych przedsiębiorstw” (Sarnowski, Kirejczyk 2007). Zbliżoną definicję przedsiębiorstwa turystycznego formułuje inna autorka, sprowadzając cel jego istnienia „do świadczenia realnej usługi turystycznej, przy jednoczesnym zapewnieniu równowagi finansowej, odpowiedniego stopnia płynności i dodatnich wyników finansowych” (Jędrzejczyk 2001). Wszystkie definicje przedsiębiorstw turystycznych cechuje problematyka ich wyodrębnienia z otoczenia, świadczenia szeroko rozumianych usług turystycznych w określonym miejscu i czasie z uwzględnieniem osiąganych korzyści ekonomicznych (Bosiacki i in. 2008).

Z ekonomicznego punktu widzenia znowelizowana ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 19 grudnia 2008 r. wprowadziła nową definicję mikroprzedsiębiorcy oraz ustaliła nowe progi wymagane do zaliczenia do danej grupy przedsiębiorców. Za mikroprzedsiębiorcę uważa się przedsiębiorcę, który co najmniej w jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych: zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników, osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 000 000 euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 000 000 euro (art. 104–106).

Za małego przedsiębiorcę uważa się przedsiębiorcę, który co najmniej w jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych: zatrudniał średniorocznie mniej niż 50 pracowników, osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 000 000 euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 000 000 euro.

Za średniego przedsiębiorcę uważa się przedsiębiorcę, który co najmniej w jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych: zatrudniał średniorocznie mniej niż 250 pracowników, osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 000 000 euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 000 000 euro. Jeśli przedsiębiorcę cechują wyższe parametry niż średniego przedsiębiorcę, to wówczas jest to duży przedsiębiorca.

Przedsiębiorstwa turystyczne formułują zasadniczo swoje cele w aspekcie ilościowo-jakościowym. Cele ilościowe to wymierne dające się skwantyfikować, np. zysk, płynność finansowa, przychody ze sprzedaży usług, koszty działalności świadczonych usług. Natomiast cele jakościowe w wielu przypadkach są niemierzalne i można je jedynie opisywać słownie, np. podniesienie jakości świadczonych usług, doskonalenie systemu promocji i dystrybucji lub też uwzględnia się aspekty środowiskowe, które mogą mieć charakter zarówno celów jakościowych, jak i ilościowych (Jędrzejczyk 2001).

1.3.2. Zakłady gastronomiczne

Działalność gastronomiczna jest działalnością usługową, a swoim zakresem obejmuje:

• przetwórstwo gastronomiczne (produkcja) polegające na przygotowywaniu posiłków oraz wyrobów gastronomicznych i cukierniczych przeznaczonych do konsumpcji na miejscu lub do sprzedaży na wynos;

• świadczenie usług żywieniowych, umożliwiających konsumpcję na miejscu, w pokojach noclegowych i w miejscach bankietowych;

• wynajem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego zamieszkania, prowadzony bez lub łącznie z wyżywieniem (świadczenie usług noclegowych);

• sprzedaż towarów handlowych, np. papierosów, alkoholu, napojów;

• świadczenie usług komplementarnych, głównie o charakterze kulturalnym, rozrywkowym czy też rekreacyjnym (Janiszewski i in. 2000).

Nazwa hotelarstwo i gastronomia w zasadzie precyzuje rodzaj świadczonych usług. Pojęcie to można potraktować szerzej i wówczas obejmuje wszystkie produkty i usługi oferowane konsumentom przebywającym poza domem, w tym organizację podróży, noclegi, wyżywienie, rozrywkę oraz zwiedzanie (Knowles 2001). Tak poszerzona definicja wiąże hotelarstwo oraz gastronomię z turystyką. Działalność hotelarsko-gastronomiczną prowadzą wszystkie przedsiębiorstwa, które dostarczają konsumentom trzech podstawowych rodzajów produktów i usług: żywności, napojów i zakwaterowania. Całość sektorów zaliczanych do hotelarstwa i gastronomii przedstawiono na rysunku 1.1. Reasumując, do hotelarstwa i gastronomii można zaliczyć sektory nie tylko komercyjne, nastawione na osiągnięcie zysku, gdzie opłaty dokonuje bezpośredni odbiorca usług, lecz także niekomercyjne, gdzie opłata ma charakter pośredni, np. organizacja usług gastronomicznych na podstawie kontraktu ze zleceniodawcą.

Na następnej stronie: Rysunek 1.1. Sektory w hotelarstwie i gastronomii

Przypisy

1 Pozostałymi aktami prawnymi w przedsiębiorstwie turystycznym są: rozporządzenia Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Sportu i Turystyki, Ministerstwa Edukacji Narodowej itp. opublikowane w wielu ustawach, które będą cytowane w dalszej części podręcznika.

2 Szerszego omówienia podstawowych funkcji pełnionych przez przedsiębiorstwa turystyczne dokonano w dalszej części podręcznika.

3 Załącznik 1 i 2 można pobrać z: www.mg.gov.pl/NR/rdonlyres/164A7OB8-44C4-4836-ACA6.../53018?