Alicja Kotłowska

Twoja praca

Jak osiągnąć dobrostan i uniknąć wypalenia zawodowego

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawca nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Redaktor prowadzący: Magdalena Dragon-Philipczyk

Projekt okładki: Studio Gravite / Olsztyn
Obarek, Pokoński, Pazdrijowski, Zaprucki

HELION S.A.

ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE

tel. 32 230 98 63

e-mail: onepress@onepress.pl

WWW: onepress.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!

Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres

https://onepress.pl/user/opinie/dobros_ebook

Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

ISBN: 978-83-289-3052-0

Copyright © Alicja Kotłowska 2025

- Kup w wersji papierowej

- Poleć książkę na Facebook.com

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » Nasza społeczność

Dla moich kochanych córek, Antonii i Aurelii - wybierzcie pracę, która pozwoli Wam cieszyć się tym, co najważniejsze – Waszym życiem

Wstęp

Ewa Drzyzga — dziennikarka telewizyjna i radiowa, wykładowczyni dziennikarstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim. W trakcie ponad 30 lat pracy w polskich mediach rozmawiała z blisko 25 tysiącami osób, zarządzała zespołami ludzi i obserwowała zmieniający się rynek pracy. Szlify zawodowe zdobywała w radiu RMF, a jest znana przede wszystkim z pracy w telewizji TVN, gdzie prowadziła popularne programy takie jak „Rozmowy w Toku” oraz „36,6°C”, a obecnie „Dzień dobry TVN”. Ewa Drzyzga jest laureatką wielu nagród i wyróżnień branżowych, w tym Telekamer i Wiktora, za swoje osiągnięcia telewizyjne. Jest także aktywną uczestniczką wielu inicjatyw społecznych i charytatywnych.

Od ponad 30 lat pracuję w mediach i nadal kocham to, co robię. Zaczynałam w okresie transformacji, kiedy to pracowało się na dwóch etatach, często do późnego wieczora i za niewielkie pieniądze. Nikt wtedy nie myślał o równowadze między pracą a życiem osobistym ani nie zastanawiał się, czy lubi swoje codzienne zadania. Takie były czasy. Jednak po 30 latach widzę zasadnicze zmiany w sposobie pracy czy oczekiwaniach młodych pracowników. Jestem przekonana, że trzeba tworzyć przyjazne miejsca pracy, gdzie wszyscy, niezależnie od stanowiska, mogą się rozwijać i cieszyć tym, co robią. Zadowolony pracownik oznacza mniej przypadków depresji, mniej chorób i zdrowsze społeczeństwo. Dlatego uważam, że edukacja o dobrostanie w pracy jest potrzebna.

Rozdział 2.

Dowiesz się, czym jest dobrostan w pracy. Poznasz model PERMA do diagnozy Twojego komfortu w pracy. Zrozumiesz, na czym polega brak jakościowej pracy i jak to zmienić.

W swojej karierze dziennikarskiej pracowałam w różnych rolach: reporterki, wydawczyni programu, realizatorki, montażystki, prezenterki i menadżerki zespołu. W każdej z nich, w różnych redakcjach, zawsze zadawałam sobie jedno pytanie: jaki jest sens mojej pracy? Często wydaje nam się, że pracujemy dla siebie — aby zarobić na kredyt mieszkaniowy, pojechać na wakacje czy dostać awans. Jednak takie podejście nie zawsze przynosi radość z pracy. Wtedy traktujemy ją jako niemiłą konieczność. Z czasem jednak zrozumiałam, że łatwiej polubić swoją pracę, jeśli uświadomimy sobie, że pracujemy nie tylko dla siebie.

Rozdział 3.

Jeśli często zastanawiasz się w pracy, „co ja tutaj robię?”, warto wykonać test, który pozwoli Ci ocenić, na ile sensowna jest Twoja praca.

Znajdziesz tu praktyczne wskazówki, jak odnaleźć sens w Twojej pracy.

Przykładowo projektant mody tworzy nowe ubrania nie tylko dla poklasku, lecz także dla ludzi, którzy będą mogli cieszyć się nowymi kreacjami. Piekarz, który w nocy wkłada ciasto do pieca, aby rano ludzie mogli kupić świeże, chrupiące bułeczki, nie pracuje tylko dla siebie, ale dla innych. Naukowcy opracowują nowe lekarstwa i wynalazki, by poprawić jakość życia nas wszystkich.

Patrząc z zewnątrz, może się wydawać, że jestem jedną z gwiazd telewizji TVN pojawiającą się na ekranie. Ale tak naprawdę moja praca polega na czymś innym. W niej najważniejszy jest człowiek — ten, z którym współpracuję, przygotowując program, ten, który ogląda nasz program, oraz ten, z którym mogę porozmawiać w tym programie. Gdy dostrzeżesz człowieka, dla którego wykonujesz pracę, to odnajdziesz sens pracy.

W swojej karierze rozmawiałam z blisko 25 tysiącami osób w różnym wieku, z różnych branż. Z moich obserwacji wynika, że najbardziej spełnieni są ci, którzy pracują z powołania. Chcę podkreślić, że nie musi to być typowy zawód z misją, jak lekarz, pielęgniarka, żołnierz czy pracownik fundacji ochrony zwierząt. Jeżeli wiesz, po co wykonujesz swoją pracę i jaki jest jej cel, to narzędzia, których używasz, stają się drugorzędne.

Rozdział 5.

Prezentuje inspirujące wypowiedzi ekspertów, którzy czerpią satysfakcję w pracy z ciągłego rozwoju lub z powołania.

Ten rozdział pozwoli zdiagnozować, czy Twoja obecna praca jest dostosowana do Twoich indywidualnych potrzeb.

Często zakłada się, że celebryci pracują dla sławy i pieniędzy. Choć to może być prawda, nie jestem pewna, czy takie motywacje pozwalają pokochać pracę na dłuższą metę. To, co motywuje mnie do pracy każdego dnia, to możliwość ciągłego uczenia się i budowania relacji z ludźmi. Aby przeprowadzić wartościowy wywiad, muszę ciągle zgłębiać nowe tematy. W swoim życiu przeprowadziłam wiele rozmów i do każdej z nich musiałam nauczyć się czegoś nowego. To jest dla mnie ekscytujące, ponieważ dzięki pracy wzbogacam się o nową wiedzę, spotkania i relacje. To właśnie sprawia, że wstaję wcześnie rano, pełna zapału do pracy, ponieważ jestem ciekawa, co powiedzą moi rozmówcy.

Prowadząc zajęcia ze studentami dziennikarstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim, często powtarzam, że zakończenie studiów to nie jest czas na odłożenie podręczników i koniec nauki. To dopiero początek dalszego uczenia się. W dzisiejszych czasach nie ma już zawodów, które nie wymagałyby ciągłego dokształcania.

Nasz komfort pracy łatwo może zostać zakłócony przez toksycznych ludzi, którzy plotkują, krytykują, narzekają czy manipulują. Ja szczególnie nie cierpię plotek, które mogą zaburzyć relacje w zespole. Dlatego staram się tego unikać, choć w mojej branży nie jest to proste.

Rozdział 9.

Porusza temat toksycznego miejsca pracy, mobbingu, zawłaszczania rezultatów pracy czy instrumentalnego traktowania pracowników.

W tym rozdziale możesz wykonać diagnozę pozwalającą identyfikować wampiry emocjonalne w pracy. Proponuje też praktyczne rozwiązania, jak się przed nimi bronić.

Pewnego razu spotkałam koleżankę ze studiów, która kiedyś była bardzo pogodną, radosną osobą. Po kilku latach pracy stała się pesymistyczna i negatywnie nastawiona do ludzi — kompletnie się zmieniła. Zrozumiała negatywny wpływ swojego zespołu, w którym panowała atmosfera plotek, krytyki i narzekań, i zdecydowała się odejść z pracy. Negatywny wpływ takich osób na zespół może być niszczący. Rolą menadżera jest rozpoznawanie toksycznych osób i zapobieganie destrukcyjnym zachowaniom, takim jak wykluczanie, mobbing czy dyskryminacja. Dobry menadżer powinien tworzyć zespół pełen pozytywnej energii, w którym ludzie pamiętają o swoich urodzinach, składają sobie życzenia świąteczne i okazują drobne gesty ludzkiej życzliwości. Promowanie życzliwości w miejscu pracy sprawiłoby, że wszystkim pracowałoby się łatwiej.

Wszyscy doświadczamy stresów w pracy i nie zawsze wiemy, jak sobie z nimi radzić. Polecam metodę TRE (Tension & Trauma Releasing Exercises) opracowaną przez doktora Davida Berceliego. Jest to technika, która pomaga ludziom w relaksacji. Berceli, terapeuta pracujący w strefach konfliktów na całym świecie, zauważył podobne fizyczne reakcje na stres wśród osób doświadczających traumy. Na tej podstawie stworzył serię prostych ćwiczeń, które przygotowują ciało do procesu naturalnego drżenia, znanego również jako neurogeniczne drżenia mięśniowe. Te drżenia, wyzwalane w kontrolowany sposób, pozwalają ciału na zwolnienie nagromadzonego napięcia i stresu. Kiedy pytałam doktora Berceliego w moim programie, czy po tylu latach szkoleń i prelekcji na temat TRE nadal stosuje te ćwiczenia, odpowiedział: „każdego dnia”. Sama stosowałam tę metodę i mogę potwierdzić jej skuteczność. Ważne jest, aby regularnie każdego dnia redukować stres związany z pracą, nie odkładając tego na później.

Rozdział 10.

Pomaga diagnozować stresory w Twojej pracy.

Tutaj znajdziesz poradę medyczną na temat dbania o zdrowy kręgosłup i nasze ciało. Stres niestety negatywnie wpływa na nasze zdrowie, więc warto zastosować proste ćwiczenia, które poznasz w tym rozdziale.

W redukcji stresów mogą nam pomóc różne zasoby. Moim gościem w programie był kiedyś profesor Stanisław Kwiatkowski, neurochirurg dziecięcy, który opowiadał, że po pracy relaksuje się, „grzebiąc w ziemi”. Wiele osób zajmujących się ogrodnictwem twierdzi, że nic nie sprawia im większej radości niż praca na grządkach. Okazuje się, że dzieje się tak dzięki tak zwanym bakteriom szczęścia (łac. Mycobacterium vaccae), które działają jak naturalne antydepresanty. Znajdują się one w glebie, a podczas prac ogrodniczych wdychamy je, co aktywizuje w mózgu serotoninę — hormon szczęścia.

Rozdział 11.

Omawia zasoby, które pozwolą Ci zredukować stres w pracy.

Dowiesz się też, do jakich zasobów w pracy mają dostęp Polacy na tle badań w Europie.

Jeśli jednak działkowanie to nie Twoje „klimaty”, doskonałymi sposobami radzenia sobie z problemami w pracy są ludzie, na których możemy polegać. Praca przypomina czasem wspinaczkę górską, podczas której często potrzebujemy liny czy pomocnej ręki, aby iść dalej. W pracy takie wsparcie może nadejść od współpracowników, kiedy liny naszych wspólnych projektów splatają się, tworząc siatkę bezpieczeństwa i wzajemnego wsparcia. Korzystanie z pomocy bardziej doświadczonych osób w pracy pozwala unikać potknięć i osiągać wyznaczone cele. Każdy członek zespołu, podobnie jak doświadczony przewodnik górski, może prowadzić nas przez najtrudniejsze ścieżki kariery, zapewniając, że żadne wyzwanie nas nie zniechęci. Warto w pracy szukać ludzi, którzy mogą Ci pomóc.

Rozdział 4.

Dowiesz się tu o skandynawskim modelu pracy i o wspólnotowej tradycji „Fika”. Poznasz opinię ekspertki na temat wpierającej kultury organizacyjnej.

To wielkie szczęście, że w mojej pracy mam możliwość spotykania ciekawych, mądrych i wartościowych ludzi. Wiem jednak, że wiele zawodów nie oferuje takiej możliwości. Zdaję sobie sprawę, że na przykład praca rutynowa przy taśmie produkcyjnej może prowadzić do monotonii, znużenia, a nawet wypalenia. Rutyna bywa trudna. Rozumiem, jak żmudne może być spędzanie setek godzin przy powtarzającej się czynności. Problem polega na tym, że pracodawcy często nie pokazują pracownikom, jak ważna jest ich praca w ostatecznym efekcie. To może doprowadzić do rutyny i wypalenia zawodowego. Pracownicy nie zawsze widzą, że firma funkcjonuje jak organizm, w którym każdy element jest istotny dla całości.

Rozdział 13.

Pomaga diagnozować wypalenie zawodowe oraz zrozumieć różnicę między zwykłym zmęczeniem a wypaleniem.

Poznasz praktyczne metody przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu.

W mojej pracy, mimo że reflektory i kamery skierowane są na mnie, bez zespołu operatorów, dźwiękowców, obsługi technicznej, dokumentalistów i reporterów w terenie, moje zadania byłyby niemożliwe do wykonania. Gdy pracownicy czują, że pełnią niezbędną, choćby małą funkcję w większym przedsięwzięciu, odczuwają większą satysfakcję ze swojej pracy. Podwładny, który czuje, że ma wpływ na to, co dzieje się w jego firmie, jest sprawczy, a zatem bardziej zadowolony i lojalny. Kluczową rolą menadżera jest ciągłe docenianie pracowników i ich słuchanie, choćby przez wdrażanie ich pomysłów.

Zaczynałam swoją karierę w dziale informacyjnym radia. Mimo że praca była bardzo intensywna (czasem miałam 36 dyżurów w miesiącu), to bardzo ekscytowało mnie działanie w fajnym zespole, gdzie razem budowaliśmy coś nowego i mogłam liczyć na wsparcie moich współpracowników. Do dziś cenię sobie wspierający zespół ludzi pomagających sobie nawzajem poprzez korzystanie z różnych kompetencji. Miałam szczęście spotkać mentorów, którzy znajdowali dla mnie czas, dawali mi przykład swoją ciężką pracą i doceniali moje zaangażowanie. Pracowałam ciężko, często w nadgodzinach, ale moi przełożeni traktowali mnie po ludzku.

Rozdział 14.

Jeśli w Twojej pracy traktują Cię instrumentalnie, a nie podmiotowo, warto poznać różnicę między pracą w modelu „awatara” i w modelu „homo personalis”.

Jeśli spotkacie mentora na swojej zawodowej ścieżce, jest to bezcenne. Młodzi ludzie często chcą od razu zostać dyrektorami czy menadżerami, ale zapominają, że w miejscu pracy są osoby z doświadczeniem, mogące podzielić się swoją wiedzą. Trzeba zadawać pytania i szukać ludzi, od których można się czegoś nauczyć. Niestety obecnie pracownicy są często traktowani jak zbiór niewidzialnych osób w korporacji.

W moich rozmowach spotykam ludzi odkrywających w sobie talenty i pasje, o których wcześniej nie mieli pojęcia. Zmieniają pracę, rozpoczynają nowe projekty i są szczęśliwi. To wspaniałe, ale dostępne tylko dla nielicznych. Myślę, że czasem pracujemy tak intensywnie, że brakuje nam czasu na zatrzymanie się i zastanowienie, co naprawdę sprawia nam radość. Może skrócenie tygodnia pracy, o którym obecnie dużo się dyskutuje, dałoby pracownikom przestrzeń na zrobienie czegoś dla siebie czy dla bliskich, a także więcej czasu na dbanie o zdrowie. Przepracowanie może prowadzić nie tylko do wyczerpania emocjonalnego, lecz także do bólów kręgosłupa, mięśni czy zaburzeń przewodu pokarmowego. Często odwiedzamy wtedy lekarzy, szukając przyczyny dolegliwości, podczas gdy problemem może być nadmiar pracy czy to, że nie umiemy odpoczywać. Ważne jest, aby zadbać o własne zdrowie.

Rozdział 15.

Przedstawia negatywne skutki pracy w nadgodzinach, omawia japońskie zjawisko — karoshi — czyli śmierć z przepracowania.

Warto się zastanowić, czy możemy pracować krócej i bardziej efektywnie.

Często nie zdajemy sobie sprawy, że nasz dyskomfort związany z pracą nie wynika bezpośrednio z tego, co dzieje się w pracy, ale jest efektem naszego niewyspania. Osoba niewyspana jest podatna na choroby, ma depresyjny nastrój i łatwo się irytuje, co utrudnia czerpanie radości z pracy. Polecam zapoznanie się z „drzemkologią stosowaną” — kursem oferowanym przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu. W ramach tego kursu studenci uczą się, jak drzemki mogą służyć jako sposób na szybką regenerację podczas pracy w szpitalu. To świetna idea. Moim zdaniem umiejętność szybkiej regeneracji jest bezcenna nie tylko dla lekarzy, pilotów czy żołnierzy. Nawet w zawodzie dziennikarza, gdy nigdy nie wiadomo, kiedy zostaniesz wezwany na nocny dyżur, warto zadbać o higienę snu. Każdego dnia powinniśmy iść wyspanym do pracy.

Rozdział 18.

Pokazuje związek pomiędzy zaburzeniami snu i technologią.

Dowiecie się tu, czym jest nowa choroba „ortosomnia” — czyli obsesyjne skupienie na rejestrowaniu snu przez opaski, zegarki i inne gadżety.

Czasami zdarza się, że niespodziewanie przełożony(-a) zapyta: „Jak chciał(a)byś, żeby wyglądała twoja praca?”. Warto być przygotowanym na takie pytanie. Na przykład gdy w mojej pracy pojawiła się możliwość zmiany harmonogramu „odpraw”, miałam już gotową propozycję. Ta niewielka zmiana znacząco zwiększyła komfort pracy. Ale, aby zaproponować taką zmianę, musiałam wcześniej zastanowić się, co jest problemem w mojej pracy i jak można go rozwiązać? Często pracownicy boją się pytać i prosić o zmianę. Zachęcam do próbowania. Co najgorszego może się zdarzyć, jeśli o coś poprosisz? Najwyżej ktoś się nie zgodzi. Ale przynajmniej spróbowałeś i wiesz, na czym stoisz. Szkoła nie nauczyła nas kultury zadawania pytań. Jeśli uczeń zadaje pytanie, zakłada się, że czegoś nie wie, a to często skutkuje oceną negatywną. Podobnie w pracy pracownicy boją się zadawać pytania, bo nie chcą wyjść na niekompetentnych. Tymczasem warto zastanowić się, co jest problemem i co chcecie zmienić w swojej pracy.

Rozdział 20.

Inspiruje do zmiany tego, co jest dyskomfortem w Twojej pracy. Zachęca do działania w ramach obecnej pracy lub do szukania innej lepszej pracy.

Pokazuje zalety pracy na własny rachunek zamiast u pracodawcy.

Zanim zdecydujesz się na zmianę pracy, warto najpierw spojrzeć na siebie. Może to nie praca jest problemem, ale to ja jestem problemem w mojej pracy? Polecam proste ćwiczenie: nagrywanie swoich pracowniczych rozmów telefonicznych (oczywiście za zgodą uczestników). Odsłuchanie takich nagrań może być odkrywcze. To daje szansę na usłyszenie samych siebie, tego, jak i co mówimy do innych. Często ludzie są zdziwieni, jak często wypowiadają się niemiło, krytykują lub obwiniają innych. Często nie zdajemy sobie sprawy ze swojego zachowania. Warto zacząć od siebie i przeprowadzić autodiagnozę swojej osobowości, preferencji oraz indywidualnych potrzeb. Praca nad sobą to praca na drugi etat.

Praca wywiera ogromny wpływ na nasze życie, dlatego warto zastanowić się, jak pracować, by czerpać z tego satysfakcję. Pracownikom, menadżerom i pracodawcom polecam tę książkę, która pomoże zrozumieć nowe wyzwania na rynku pracy w XXI wieku. Dzięki niej dowiesz się, jak można wpłynąć na poprawę warunków pracy, aby wszystkim pracowało się lepiej. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce świadomie i efektywnie kształtować swoje środowisko zawodowe.

Ewa Drzyzga

Rozdział 1. Pokaż mi, jak pracujesz, to powiem ci, kim jesteś

Prace należy wybierać dużo ostrożniej niż współmałżonka, ponieważ będzie się w niej spędzać więcej czasu niż w jego towarzystwie.

Jonathan Carroll

Według konfucjańskiej filozofii nie przepracujemy ani jednego dnia w swoim życiu, jeśli wybierzemy pracę, w której jesteśmy szczęścili. Czyż nie o tym marzymy? Niestety, nawet gdy udaje nam się łączyć pasję z wykonywanym zawodem, często spotykamy przeszkody sprawiające, że nasza praca staje się nieznośna. W czasie moich szkoleń dla menadżerów, lekarzy i nauczycieli, często wybierających profesję z powołania i pasji, dowiaduję się, że środowisko, w którym pracują, sprawia, że praca, którą kochają, staje się źródłem stresów i wyczerpania psychicznego i fizycznego.

Jeśli czytasz tę książkę, to znaczy, że nie odczuwasz pełnej satysfakcji z Twojej pracy i być może chcesz ją zmienić, podobnie jak ⅓ Polaków deklarujących aktywne poszukiwanie nowego pracodawcy [1] . Być może rozglądasz się za nową pracą, bo w obecnej zbyt często czujesz wyczerpanie, stres, nudę albo masz poczucie krzywdy, bo przełożeni rozdają nagrody i podwyżki znajomym, a ciebie ciągle omijają. Może nęka cię toksyczna koleżanka, z którą pracujesz w tym samym zespole, lub denerwują cię nadgodziny i brak doceniania i szacunku? Może zwyczajnie zastanawiasz się, czy warto robić to, co robisz, w Twojej codziennej pracy? [2] Powody do niezadowolenia z pracy mogą być różne, a ostatecznie często związane są z brakiem dobrostanu (ang. wellness, wellbeing ).

Dobrostan to stan, w którym jednostka doświadcza ogólnego zadowolenia z życia, dobrego zdrowia fizycznego i psychicznego oraz poczucia spełnienia w różnych dziedzinach życia. Dobrostan obejmuje zarówno aspekty emocjonalne, jak i funkcjonalne, odnosi się do satysfakcji życiowej i zawodowej, emocjonalnej równowagi oraz zdolności do radzenia sobie ze stresem.

Niestety w wielu organizacjach pracodawca nie dba o dobrostan pracowników. Według raportu z polskiego rynku pracy z 2023 roku prawie wszyscy przebadani pracownicy są zdania, że to firma powinna dbać o dobrostan pracowników (95%), a tylko 35% deklaruje, że pracodawca rzeczywiście dba o dobrostan w ich miejscu pracy [3] .

„Przecież płacę pracownikom pensje, czego jeszcze oni oczekują?” — słyszę od niektórych właścicieli firm, którzy nie zauważyli, że współcześnie jako pracownicy szukamy czegoś więcej niż zarobku — szukamy pracy, która nas rozwija, daje satysfakcję, szacunek i sens.

Jeśli twój pracodawca płaci pensję, ale nie dba o twój całościowy dobrostan, to nie oznacza, że jesteś bezsilny(-a). Jeśli czujesz, że twój dobrostan w pracy jest obniżony, możliwe są trzy scenariusze , które obserwuję w mojej pracy badawczej i mentoringowej z pracownikami (rysunek 1.1).

Rysunek 1.1. Konsekwencje braku satysfakcji z pracy

Źródło: opracowanie własne

Pierwsze rozwiązanie dotyczy osób, które są tak bardzo sparaliżowane chronicznym stresem w pracy, że nie mają siły do działania, zatem uczą się, jak przetrwać w nieprzyjaznym środowisku i jak biernie znosić trudy, niską pensję, pracę w weekendy czy toksycznych przełożonych. Alternatywnie – kiedy jesteśmy niezadowoleni z pracy, myślimy o zmianie pracodawcy. Nie panujemy nad emocjami, chcemy trzasnąć drzwiami, bo mamy już dość tego, jak nas traktują. Jednak zmiana pracy jest często stresująca, trudna i nie zawsze kończy się lepszymi warunkami. W tej książce pragnę zachęcić wszystkie osoby, które nie czują się dobrze w obecnej pracy, aby wybrały inne rozwiązanie — zadbały o własny dobrostan w obecnym miejscu pracy.

Wymaga to działań, które zaczynają się od diagnozy problemu oraz od podjęcia konkretnych kroków w obecnym miejscu pracy. W tej książce znajdziecie wiele praktycznych ćwiczeń i metod na rozpoznawanie, czym różni się normalne zmęczenie po pracy od wypalenia zawodowego, czym zwykła złośliwość szefa od mobbingu, a także dowiecie się, jak radzić sobie z energetycznymi wampirami i toksycznymi współpracownikami. Zrozumiecie też, jak ważny jest sens waszej pracy oraz harmonia pomiędzy pracą a życiem osobistym.

Samodzielnie możemy nauczyć się, jak wykorzystać zasoby, aby radzić sobie ze stresorami, i jak oceniać własny dobrostan, aby jak najdłużej cieszyć się własną pracą.

Napisałam tę książkę, bo głęboko wierzę, że praca może nas uskrzydlać, dać coś więcej niż pieniądze — pozytywne relacje, wyzwania, budowanie tożsamości, satysfakcję, rozwój i dobrze spędzony czas. Będziemy szukać praktycznych rozwiązań, aby zrealizować postulaty George Sand, która pisała: Praca nie jest karą dla człowieka. To jest jego nagroda, jego siła i jego przyjemność .

Pokaż mi, jak pracujesz, to powiem, Ci kim jesteś.

Rozpoczynam naszą wspólną drogę w tej książce tezą: Pokaż mi, jak pracujesz, a powiem, Ci kim jesteś , gdyż tak właśnie często rozpoczynam moje sesje mentoringowe z pracownikami z różnych branż, którzy szukają nowych ścieżek rozwoju kariery. Jestem przekonana o słuszności tej tezy, bo choć rodzaj pracy, jaki wykonujemy, nie determinuje naszej wartości jako człowieka, to może bardzo wiele powiedzieć o naszych preferencjach oraz o tym, jak spędzamy większość dnia i większość życia.

Nasza praca świadczy o tym, czy:

- wolimy rutynę, stabilizację czy zmianę i ryzyko?

- jesteśmy kreatywni czy analityczni?

- jesteśmy pracoholikami, czy dbamy o harmonię pomiędzy pracą a życiem?

- pracujemy fizycznie czy umysłowo?

- w pracy skupiamy się na zyskach, prestiżu czy na pomaganiu innym?

- pracujemy efektywnie czy mało wydajnie?

- wolimy pracować w bliskich kontaktach z ludźmi, czy lepiej czujemy się, pracując solo?

Nasza praca, która zajmuje znaczną cześć naszego życia, bardzo wpływa na naszą tożsamość. Zatem warto zadbać o dobre dopasowanie jej do naszych potrzeb, wartości, aspiracji, predyspozycji, aby nie była ciągłym zmaganiem.

Zgodnie z łacińskim terminem labor praca oznacza trud, mozół, a nawet biedę. Ergon — grecki odpowiednik słowa praca — też oznacza trud i ogromny ciężar [4] . Od najmłodszych lat uczymy się o syzyfowej pracy, czyli tej ciężkiej, mozolnej pracy bez sensu, bo niekończącej się sukcesem, a będącej nieustającą rutyną i cierpieniem. Jednak we współczesnym świecie coraz częściej kwestionujemy założenie, że praca musi być nieprzyjemna, stresująca i trudna.

Praca nie musi być ciężka.

Uważam, że przyszedł czas na zmianę postrzegania pracy w naszym życiu. Praca to także powołanie dające satysfakcję, praca pozwala nam na samorealizację, może też być źródłem naszej tożsamości i samozadowolenia. Nie zawsze musi być mozolna, nieprzyjemna i stresująca.

„Praca jest darem niebios, kiedy pomaga nam myśleć o tym, co robimy. Ale staje się przekleństwem, gdy jego jedynym zastosowaniem jest unikanie refleksji nad sensem życia”.

Paulo Coelho

Przyjrzyjmy się zatem, czy możemy przemodelować mit Syzyfa i zastanowić się, jak zmienić sposób pracy lub jak zmienić nasze postrzeganie pracy. Metoda job crafting , o której piszę w rozdziale 5., pomoże Ci redefiniować obecną pracę, która wydaje Ci się nudna, mozolna i może bez sensu. Jak mówił Dalajlama: „Umysł jest jak spadochron. Najlepiej działa, gdy jest otwarty”. Zatem otwórz się na nowe spojrzenie na pracę i zadbaj nie tylko o rozwój kariery czy zarobki, lecz także o dobrostan.

Z perspektywy czasu mogę powiedzieć, że to praca ukształtowała mnie w największym stopniu, bo miałam szczęście do pracy, która dawała mi skrzydła i pozwalała na rozwój. Moją pierwszą profesją była praca prezenterki/dziennikarki w Telewizyjnej Agencji Informacyjnej. Pozwoliło mi to poznać świat mediów, zdobyć warsztat zbierania rzetelnych informacji oraz praktykę prezentowania, która przydała mi się w kolejnych pracach. Kiedy pracowałam w Kancelarii Premiera RP, miałam okazję poznać świat polityki i specyfikę pracy administracyjnej. Pracując w Indiach przy projekcie British Council, odkryłam, czym jest wielokulturowość, i nauczyłam się radzić sobie jako jedyna biała kobieta w zespole Hindusów. Większość czasu pracowałam w środowisku akademickim w Wielkiej Brytanii, gdzie jako wykładowczyni w Business School miałam możliwość ciągłego dokształcania się i poznawania nowych dziedzin. Praca w wolontariacie w domach opieki nauczyła mnie empatii i pozwoliła cieszyć się każdą chwilą życia. Z doświadczenia wiem, że praca, która nas rozwija i uskrzydla, może być źródłem głębokiej satysfakcji i spełnienia.

Niestety wiele osób męczy się w pracy. Dlatego też mam nadzieję, że ta książka zachęci was do podjęcia wyzwania, aby coś zmienić w swojej pracy albo poszukać lepszej pracy.

Lepsza praca — czyli jaka?

W tej książce pokażę, że lepsza praca ściśle wiąże się z naszym dobrostanem. W czasach kryzysu ekonomicznego lepsza praca kojarzy się nam przede wszystkim z lepszą płacą . Jednak w krajach bogatszych, a Polska do takich krajów teraz należy, bardziej stosowne jest odwołanie się do postulatów godnej pracy promowanej przez Międzynarodową Organizację Pracy. Agenda Godnej Pracy (ang. Decent Work Agenda ) mówi o poprawie warunków pracy, które dają wszystkim pracownikom, pracodawcom i rządom udział w trwałym pokoju, dobrobycie i postępie [5] . W XXI wieku w rozwiniętych gospodarkach dążymy nie tylko do lepszych zarobków, lecz także do lepszych warunków pracy, które zapewnią nam jakościowe zatrudnienie i obejmują różnorodne aspekty pokazane na rysunku 1.2.

Rysunek 1.2. Jakość zatrudnienia [6]

Zatem obecnie, oprócz lepszej płacy, pracownik dąży do znacznie wyższego komfortu pracy niż za czasów naszych rodziców i dziadków. Sto lat temu nasi przodkowie pracowali bez opieki socjalnej, bez ubezpieczenia, w warunkach, gdzie można było stracić pracę z dnia na dzień albo nawet stracić rękę, nogę i nikt się tym nie przejmował.

Tymczasem w 2021 roku ława przysięgłych w sądzie w San Francisco zdecydowała, że Tesla musi zapłacić byłemu pracownikowi fabryki, Owenowi Diazowi, 137 milionów dolarów za pracę we wrogim środowisku i za dyskryminację w miejscu pracy. Ostatecznie sąd federalny w San Francisco po wielu rozprawach przyznał Diazowi 3,2 miliony dolarów na podstawie dowodów, że pracodawca nie podjął działań, aby zaprzestać krzywdzących rasistowskich wypowiedzi. Sprawa ta była głośna nie tylko dlatego, że dotyczy firmy Elona Muska, lecz także dlatego, że pokazuje zasadniczą zmianę dotyczącą roszczeń pracowników, które są akceptowane przez społeczeństwo i system prawny. Dziś pracownicy żądają od pracodawców znacznie więcej w kontekście dobrostanu w pracy.

Nie chcemy być dyskryminowani w pracy. Chcemy czuć się bezpiecznie, i to nie tylko w kontekście przepisów BHP. Do niedawna pracodawca musiał zadbać o to, aby pracownik nie uciął sobie ręki albo żeby nie nawdychał się chemikaliów, czy nie stracił wzroku. Jednym słowem — pracodawca miał obowiązek chronić nasze ciała. Obecnie, szczególnie po pandemii, pracodawca w większym stopniu musi dbać o naszą psychikę, o to, jak się czujemy, o nasze emocje oraz motywacje — współczesny pracownik oczekuje, że pracodawca zadba o dobrostan w pracy. Dlatego dużo większą uwagę dziś przywiązujemy do takich zjawisk jak mobbing, toksyczne miejsce pracy, intensyfikacja pracy, dyskryminacja w miejscu pracy. Dodatkowo chcemy też lepszej harmonii pomiędzy pracą i życiem. Ostatecznie pracujemy po to, aby zapewnić godny byt dla nas i naszych najbliższych.

Według Indexu Happiness Indicator [7] , który mierzy, co sprawia, że pracownicy są zadowoleni, okazuje się, że zarobki nie są jedynym wyznacznikiem bycia szczęśliwym w pracy.

Happiness Indicator

1. Poczucie bycia docenionym jako jednostka.

2. Wykonywanie pracy, którą lubisz.

3. Równowaga między życiem zawodowym a prywatnym.

4. Wynagrodzenie i benefity.

5. Zaufanie do ludzi, z którymi pracujesz.

6. Jakość przywództwa.

7. Rozwój kariery.

8. Możliwość otwartego i szczerego wyrażania swojego zdania.

9. Kontrola nad swoją pracą (autonomia).

10. Ciekawa rola.

Niestety, kiedy badamy jakość pracy w różnych krajach, widzimy, że w Polsce jesteśmy na szarym końcu, jeśli chodzi o dobrostan w pracy. Czeka nas wiele wyzwań, aby awansować z przedostatniej pozycji i dorównać jakością pracy krajom skandynawskim czy naszym sąsiadom w Niemczech.

Rysunek 1.3. Index jakości pracy w UE (JQI), 2021 rok [8]

Wellbeing, work-life-balance stały się wyzwaniem dla organizacji, szczególnie po pandemii Covid-19, kiedy wielu pracowników było narażonych na izolację, stres, przepracowanie i technologiczne zmęczenie. Dlatego też współcześnie zdrowe miejsce pracy (ang. healthy workplace ) w ujęciu WHO to nie tylko środowisko bezpieczne fizycznie, lecz także miejsce promujące psychospołeczny dobrostan pracowników.

Dr Maria Neira, dyrektor Departamentu Zdrowia Publicznego i Środowiska WHO twierdzi, że „bogactwo biznesu najlepiej oprzeć na zdrowiu jego pracowników” [9] , gdyż wiele badań wskazuje na pozytywny związek pomiędzy satysfakcją z pracy, dobrostanem a produktywnością i lojalnością względem firmy. Uszczęśliwianie pracownika poprzez tworzenie zdrowego miejsca pracy może pomóc zarówno pracownikom, jak i samym firmom w uzyskaniu przewagi konkurencyjnej.

Marzy mi się zmiana na polskim rynku pracy, która sprawi, że większość pracowników może z przyjemnością rano iść do pracy, wiedząc, że spotka ich tam coś pozytywnego. Tymczasem badania pokazują, że wiele osób jest narażonych na psychospołeczne ryzyka w pracy.