WSTĘP
Celem książki jest ukazanie wpływu zabawy na rozwój dziecka w wieku przedszkolnym. Zabawa, definiowana był przez wielu znawców tematu: psychologów i pedagogów, jednak jedna prawda jest dla wszystkich oczywista, że zabawa to składnik zachowań wszystkich dzieci i ma ogromne znaczenie dla ich prawidłowego rozwoju.
W rozległej literaturze na temat zabawy przyjmuje się powszechną tezę, że aktywność zabawowa jest niezwykle istotną rolą w życiu dziecka. Owa niezastąpiona rola wynika z faktu, iż zaspokaja ona wszystkie wymagania umysłu, pobudzając dziecko do aktywnej działalności.
Aby dziecku było dobrze w przedszkolu i wynosiło z edukacji przedszkolnej korzyści dla swojego rozwoju, musi w nim odnajdywać warunki do aktywnej i nieustającej działalności jaką jest zabawa oraz mieć także możliwość uprawiania aktywności twórczej. Jak wiadomo zabawa jest zgodna z psychofizyczną strukturą dziecka, toteż ta aktywność ma istotny wpływ na rozwój psychomotoryczny, percepcyjny, intelektualny i estetyczny. Ponadto umożliwia podejmowanie i rozwiązywanie różnorodnych zadań.
Słusznie Piaget zauważył, że edukacja jest nie tylko kształtowaniem, ale nieodzownym warunkiem twórczym naturalnego rozwoju.
Odpowiednie stworzenie warunków do pojmowania spontanicznej zabawy jest ważnym zadaniem wychowania przedszkolnego, jako instytucji wychowawczej i środowiska rozwoju dziecka.
Dzieci bardzo lubią się bawić. Zabawę podejmują dobrowolnie i dla przyjemności. Uczą się kultury, sposobów nawiązywania kontaktów społecznych, wyrażania swoich przeżyć oraz stanów uczuciowych. Dzięki zabawie bardzo bogacą swoje słownictwo. W przedszkolu dzieci zdobywają pierwsze wiadomości o otaczającym go świecie, poznają rzeczy i zjawiska, o których słyszą lub oglądają na obrazkach w telewizji. Ich ciekawość wykracza poza najbliższe otoczenie i chcą to wszystko pokazać nie przez bierne słuchanie, ale przez aktywne działanie.
Książka składa się z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono definicję zabawy w świetle literatury, a także omówiono funkcje zabaw. W dalszej części pracy scharakteryzowano podział zabaw. Na zakończenie tego rozdziału zaprezentowano zabawę, jako główną aktywność w przedszkolu.
Rozdział drugi rozpoczęto od przybliżenia definicji rozwoju w świetle literatury. Omówiono również stadia rozwojowe człowieka. W dalszej części scharakteryzowano specyficzne cechy rozwojowe dzieci w wieku przedszkolnym: rozwój fizyczny i motoryczny, rozwój społeczny, rozwój poznawczy, a także rozwój emocjonalny.
W ostatniej część książki zawarto zabawę w rozwoju dziecka. Ukazano w niej wpływ zabawy na rozwój: fizyczny, społeczny, poznawczy, a także emocjonalny.
Opisano ten temat, aby dać pełniejszy obraz, jaki wpływ na rozwój dziecka ma zabawa w wieku przedszkolnym oraz na lepsze poznanie dzieci samych w sobie.
[1] Kasacova B.,Edukacja dzieci w wieku przedszkolnym. Wybrane problemy teoretyczne i praktyczne, 2007, s.153
[2] Huizinga J.: Homo ludens, Zabawa jako źródło kultury, Wyd. Czytelnik warszawa 1967, s.28
[3] Filip. J i Rams. T., Dziecko w świecie matematyki. Wyd., Impuls Kraków 2000, s.67
[4] Szuman S., Zabawa a rzeczywistość. Warszawa 1987, s.24-25
[5] Dyner W., Zabawy tematyczne dzieci w domu i przedszkolu., WSiP Warszawa 1950, s. 82
[6] Okoń W., Psychologiczne problemy zabawy wieku dziecięcego., WSiP warszawa 1950, s. 82
[7] Suchodolski B., Kim jest człowiek Wiedza Powszechna Warszawa 1985., s. 231
[8] Notatki własne z wykładów, Pedagogika wychowania przedszkolnego, WSH 2014
[9] Bliżej przedszkola, nr 6.129, czerwiec 2012, s. 52
[10] Przetacznik- Gierowska M., Tyszkowa M., Psychologia rozwoju człowieka Zagadnienia ogólne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2004, s.172
[11] Suchacka B., Zabawy badawcze w edukacji przedszkolnej, Wydawnictwo Naukowe AP, Kraków, 2001, s. 36
[12] Przetacznik - Gierowska, Tyszkowa M., Zmiany rozwojowe aktywność i działalność jednostki, Psychologia rozwoju człowieka T.1, Warszawa 2009, s. 164
[13] Tamże, s. 164
[14] Tamże, s.165
[15] Dynera W.J., Zabawy tematyczne dzieci w domu i przedszkolu., Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław., 1983.,s.34-35
[16] Przetacznik - Gierowska M., Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1985,. S. 224 - 225
[17] Okoń W., Zabawa a rzeczywistość. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1987., s.150
[18] Tamze,.s.151
[19] Dyner W.J., Zabawy tematyczne dzieci w domu i w przedszkolu, Wroclawa 1983., s. 35
[20] Klim - Klimaszewska A., Pedagogika przedszkolna, Warszawa 2005, s. 39
[21] Tamże, s.40
[22] Okoń W. Zabawa a rzeczywistość, Wydawnictwo Żak, Warszawa 1995, s. 48
[23] Klim - Klimaszewska A., Pedagogika przedszkolna, tamże, s 41
[24] Tamże, s.42
[1] Matczak A., Zarys psychologii rozwoju. Podręcznik dla nauczycieli, Warszawa 2003, s. 10
[2] Przetacznik - Gierowska M., Tyszkowa M., Psychologia rozwoju człowieka. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2003, s. 45
[3] Harwas - Napierała B., Trempała J.: Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka, Warszawa 2005, s. 10
[4] http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/rozwoj;4009883.html
[5] Strelau J., Psychologia, Podręcznik akademicki T.1, Gdańsk 2003, s.232
[6] Strelau J., Psychologia, Podręcznik akademicki T.1, Gdańsk 2003, s.232
[7] Tamże, s.233
[8] Tamże, s.232
[9] Rylke M., W zgodzie ze sobą i uczniami, Warszawa 1993, s.10
[10] Tamże, s.232
[11] Tamże, s. 233
[12] Okoń W., Nowy słownik pedagogiczny. Wyd. trzecie poprawione. Warszawa 2001, s. 343
[13] Tamże, s.343
[14] Tamże, s.343
[15] Tamże, s.343
[16] Beclewska D., Repetytorium z rozwoju człowieka, Jelenia Góra 2006, s.6
[17] Tamże, s.7
[18] Tamże, s.7
[19] Malinowski A., Auksologia. Rozwój osobniczy człowieka w ujęciu biomedycznym, Zielona Góra 2004, s.16
[20] Hurlock E.B., Rozwój dziecka, Warszawa 1985, PWN, s.78
[21] Kupisiewicz Cz., Kupisiewicz M., Słownik pedagogiczny, Warszawa, 2009, s. 157
[22] http://sjp.pwn.pl/sjp/stadium;2576114.html
[23] Strelau J. ( red), Psychologia. Podręcznik akademicki, T.1, Gdańsk, 2003 s. 258
[24] Tamże, s. 259
[25] Birch A., Psychologia rozwojowa w zarysie, Warszawa, 2005, s. 77-80
[26] Tamże,. 167
[27] Lubowiecka J., Wychowanie w Przedszkolu 2006 nr.1, s. 4-8
[28] Waszkiewicz E., Pracuję z sześciolatkiem, Warszawa 1996, s. 6
[29] A. Klim-Klimaszewska, Pedagogika przedszkolna, Warszawa 2010, s. 113.
[30] Kustosz S., Bliżej przedszkola, miesięcznik dla nauczycieli z pasją, Wielorakie inteligencje- wielorakie możliwości, nr 4/2013, s. 16-17
[31] Dembo M. H., Stosowana psychologia wychowawcza, Warszawa 1997, s. 321-322
[32] Kustosz S., Wychowanie w przedszkolu, Optymizm edukacyjny w teorii inteligencji wielorakich, nr 8/2014, s. 40-42
[33] Tamże
[34] Bielska B., Z przyroda na ty- dzieci z inteligencją naturalistyczna w przedszkolu, Bliżej przedszkola, nr 3/2014, s. 48-51
[35] Kwiatowska M., Podstawy pedagogiki przedszkolnej, Warszawa 1985, s. 48-58
[36] Pod. red. Antoszczuk G., Zajęcia ruchowe w przedszkolu, Wrocław, s. 7
[37] Marek., E, Nadrowska, Przewodnik metodyczny. Diagnoza gotowości dziecka do podjęcia nauki szkolnej. Warszawa 2010., s.7
[38] Klim - Klimaszewska A., Pedagogika przedszkolna., Warszawa 2010.,s.41
[39] Pod. Red. Ziemskiej. M., Rodzina i dziecko., Warszawa 1980., s. 40
[40] Klim - Klimaszewska A., Pedagogika przedszkolna. Warszawa 2010.,s.41
[41] Tamże, s. 41
[42] Żebrowska M., Młodszywiek szkolny. Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży., Warszawa, 1982, s. 542
[43] Przetacznik - Gierowska G.,Makieło - Jarża., Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego. Warszawa 1985, s. 175
[44] Marek E., Nadrowska K., Przewodnik metodyczny. Diagnoza gotowości dziecka do podjęcia nauki szkolnej. Warszawa 2010., s.19
[45] Włoch S., Włoch A., Diagnoza całościowa w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej, Warszawa 2009., s.88
[46] Smykowski B., pod. Red. Brzezińskiej A., Wiek przedszkolny. Jak rozpoznać potencjał dziecka? Gdańsk 2005., s.177
[47] Smykowski B., pod. Red. Brzezińskiej A., Wiek przedszkolny. Jak rozpoznać potencjał dziecka? Gdańsk 2005., s.178
[48] Marek E., Nadrowska K., Przewodnik metodyczny. Diagnoza gotowości dziecka do podjęcia nauki szkolnej. Warszawa 2010., s.24
[49] Jugowa B., Psychologia rozwojowa dla rodziców. Wiek przedszkolny. Warszawa 1982, s.22s26
[50] Tamże, s. 40-41
[51] Klim - Klimaszewska A., Pedagogika przedszkolna. Warszawa 2010.,s.43
[52] Tamże, s. 44
[53] Klim - Klimaszewska A., Pedagogika przedszkolna. Warszawa 2010.,s.44
[54] Bliżej przedszkola. Nr.6.93, czerwiec 2009
[55] Klim - Klimaszewska A., Pedagogika przedszkolna. Warszawa 2010.,s.44
[56] Rubinsztejn S.L., Podstawy psychologii ogólnej. Warszawa 1962, s.425
[57] Hurlock E., Rozwój dziecka. Warszawa 1985., s.370
[58] Klim - Klimaszewska A., Pedagogika przedszkolna. Warszawa 2010.,s.44 - 45
[59] Tamże, s. 44-45
[60] Tamże, s. 44-45
[61] Bliżej przedszkola. Nr 4.93, wrzesień 2009
ROZWÓJ DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM
Definicja rozwoju w świetle literatury
Rozważania nad rozwojem dziecka w wieku przedszkolnym należy zacząć od przytoczenia definicji rozwoju. Każda dyscyplina nauki nadaje mu inne znaczenie.
W ujęciu A. Matczak, posługując się pojęciem rozwój "mamy na myśli proces, stosunkowo długotrwały, w toku którego dokonują się kierunkowe, prawidłowo po sobie następujące zmiany, prowadzące od form niższych, prostszych, słabiej zorganizowanych, do wyższych, bardziej złożonych, lepiej zorganizowanych."[1] W "Psychologii rozwoju człowieka" przeczytamy, że "rozwój jest pojęciem ogólnym i złożonym." "Pojęcie to jest od stuleci przedmiotem zainteresowań zarówno filozofii, jak i wielu nauk szczegółowych (m.in. biologii, historii, geologii, antropologii i psychologii)." "Zostało ono wprowadzone przez Arystotelesa (384-322 p.n.e.), jako użyteczne w udzielaniu odpowiedzi na pytanie, jak pojmować istotę tego, co leży u podłoża różnorodnych zmian w zjawiskach." "Arystoteles ujmował rozwój jako proces nadawania materii formy, a więc jako zmianę zmierzającą w określonym kierunku, zmianę celową, polegającą na przechodzeniu od form niższych do wyższych." "Oznacza to, że według Arystotelesa rozwój ma charakter teleologiczny i progresywny. Tak pojmowany rozwój jest wartościowany pozytywnie."[2]
"W związku z powyższym, cechą nadrzędną rozwoju jest jego charakter progresywny, który pozwala osiągnąć kolejne stadia rozwoju." "Człowiek w ciągu całego życia ulega pewnym wpływom, które jako doświadczenia nadają kształt osobowości, dlatego "istotą rozwoju jest zmiana, zaś jego cechą charakterystyczną plastyczność"[3]
Poniżej zostanie przedstawione pojęcie rozwoju w aspekcie różnych dziedzin naukowych, ponieważ termin ten pojawia się właściwie w każdej nauce o człowieku.
W Encyklopedii PWN przeczytamy, że rozwój, w aspekcie filozoficznym, to:
1) "wszelki długotrwały proces kierunkowych zmian, w którym można wyróżnić prawidłowo po sobie następujące etapy przemian (fazy rozwojowe) danego obiektu (układu), wykazujące stwierdzalne różnicowanie się tego obiektu pod określonym względem"
2) "proces kierunkowych przemian, w którego toku obiekty (układy) danego rodzaju przechodzą od form lub stanów prostszych, niższych, mniej doskonałych do form lub stanów bardziej złożonych, wyższych, doskonalszych pod określonym względem; tak rozumiane pojęcie rozwój jest ściśle związane z pojęciem postęp, zwłaszcza w mowie potocznej i w starszej literaturze naukowej."[4]
W podręczniku J. Strelau'a pojęcie rozwoju zostało przedstawione w ujęciu różnych autorów. Pierwszym z nich jest S. Krajewski, który rozwój określa jako "nieodwracalny, spontaniczny, monotoniczny ciąg zmian"[5] S. Krajewski wymienia cechy, które powinny zaistnieć, aby można było mówić o rozwoju:
"1. nie może to być zmiana ani nagła i jednorazowa, ani krótkotrwała, ale zmiana względnie długotrwała"
"2. nie może być to zmiana pojedyncza, ale kilka zmian po sobie następujących, czyli jakiś ciąg zmian"
"3. nie może to być ciąg typu stale powtarzającego się zamkniętego cyklu (...), ale ciąg zmian o charakterze jednokierunkowym, otwartym, kiedy to w miarę upływu czasu co najmniej jeden parametr danego obiektu zmienia się monotoniczne (tzn. stale rośnie, albo stale maleje); inaczej można też powiedzieć, że ciąg zmian musi tworzyć jakąś uporządkowaną w czasie sekwencję"
"4. zmiana ta dotyczy wewnętrznej struktury obiektu, a więc jakościowych przeobrażeń poszczególnych elementów i/lub niektórych relacji między nimi, czy też całego układu powiązań"
"5. zmiany układu (właściwości elementów lub struktury powiązań) są względnie nieodwracalne"
"6. istotne, kluczowe (...) przyczyny zmian tkwią w samym zmieniającym się układzie; zmiany o charakterze rozwojowym są wywoływane przez przyczyny wewnętrzne, czyli są to zmiany spontaniczne, nie inicjowane zewnętrznymi względem układu czynnikami; czynniki zewnętrzne mogą natomiast ową zmianę podtrzymywać, przyspieszać ją bądź opóźniać, ale nie mogą jej inicjować."[6] Z tego wynika, że "[...] rozwój [to] wszelki długotrwały proces kierunkowych zmian, w których można wyróżnić prawidłowo następujące po sobie etapy przemian (fazy rozwojowe) danego obiektu (układu), wykazujące obiektywnie stwierdzalne różnicowanie się tego obiektu (układu) pod określonym względem."[7]
K. Zamiara w bliźniaczo określa pojęcie rozwoju, "o rozwoju mówi się zazwyczaj wtedy, gdy obserwowane zmiany mają charakter stały, stopniowy, jednokierunkowy, nieodwracalny oraz prowadzą ku większej złożoności i integracji wewnętrznej."[8]
Z kolei M. Rylke pisze, że "rozwój jest procesem samoistnym, zachodzącym specyficznie w każdej jednostce według jej indywidualnego planu. Równocześnie jednak to, kim człowiek się staje, zależy w dużym stopniu od rodzaju doświadczeń jakie gromadzi od początku swego istnienia"[9]
[1] http://dziecko-i-zdrowie.wieszjak.polki.pl/wplyw-zabawy-na-rozwoj-dziecka,rozwoj-dziecka-artykul,10397645.html
[2] Siemek D., Gry i zabawy ruchowe dzieci w wieku przedszkolnym, Warszawa 1986, s. 4
[3] Tamże, s. 12
[4] http://sjp.pl/
[5] Okoń W., Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 2004, s. 186
[6] https://parenting.pl/portal/rozwoj-spoleczny-przedszkolaka
[7] Hurlock E. B.: Rozwój dziecka, Warszawa 1960, s. 349
[8] Kielar - Turska M., Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka, Warszawa 2005, s. 113
[9] Hurlock E.B., Rozwój dziecka, Warszawa 1985, s. 55-56
[10] Tyszkowa T., Aktywność i działalność dzieci i młodzieży, Warszawa 1997, s. 68.
[11] Przetacznikowi M.,, Semantyczna interpretacja wczesnych stadiów rozwoju składni u dzieci, "Zeszyty Naukowe UJ. Prace Psychologiczno-Pedagogiczne" 27, Kraków 1975, s. 7-53
[12] Szuman S., Psychologia wychowawcza wieku dziecięcego. Podręcznik dla matek i wychowawczyń w przedszkolach i domach dziecięcych oraz dla nauczycieli i studentów studiujących rozwój psychiczny dziecka, Warszawa 1946, s. 83
[13] Muchacka B., Zabawy badawcze w edukacji przedszkolnej, Kraków 1999, s. 46
[14] Bogdanowicz Z., Zabawy dydaktyczne dla przedszkoli, Warszawa 1990, s. 6.
[15] Tamże, s. 17
[16] Hurlock E.B., Rozwój dziecka, Warszawa 1960, s. 299-311
