Wstęp

Kto nie chciałby szybko i efektownie wygrać swój pojedynek przy szachownicy? Chyba każdy zawodnik chce osiągnąć ten sam cel: pokonać swego przeciwnika już w fazie debiutowej i uniknąć tym samym skomplikowanych problemów w grze środkowej lub końcówce. Dążenie do wczesnego zwycięstwa jest automatycznie zaprogramowane w umyśle każdego szachisty, nawet początkującego adepta królewskiej gry.

Ale praktycznie nie jest to takie łatwe do osiągnięcia, jeśli przestrzega się podstawowych zasad gry początkowej, które zalecają: rozwijaj swe figury i nie trać czasu na niepotrzebne manewry, zabezpiecz szybko własnego króla, graj aktywnie i z konkretnym planem. Jak to jednak się dzieje, że wiele partii szachowych kończy się już w debiucie?.

Jest wiele przyczyn. Jedną z nich jest prosta podstawka materiału czy nawet mata, ale tym zagadnieniem w tej książce nie będę się zajmował. Moim zadaniem jest pokazanie Czytelnikowi pouczających partii, w których zostały popełnione podstawowe błędy, jak wybór nieprawidłowego plany gry, nieznajomość teorii i pułapek debiutowych, zlekceważenie ważnych przesłanek gry w otwarciach, np. elastyczny rozwój, zostawienie króla w centrum, wybór niewłaściwego wariantu itd. Dokładna analiza wszystkich przykładów przedstawionych w książce umożliwi Czytelnikowi zrozumienie najczęściej spotykanych pomyłek na początku każdej partii szachowej i tym samym przyczyni się - taką mam nadzieję - do wyeliminowania ich z własnej praktyki.

W tym celu wybrałem 204 interesujące i pouczające pojedynki z twórczości znanych mistrzów i arcymistrzów z lat 1963-2008, które trwały nie dłużej niż 25 posunięć. Materiał podzieliłem na trzy grupy: debiuty otwarte, półotwarte i zamknięte. Wiele partii zostało wzbogaconych o dodatkowe przykłady z praktyki turniejowej i analizy, aby w ten sposób dać pełniejszy obraz walki w danym otwarciu lub wariancie. Książkę można więc potraktować też jako małe kompendium dotyczące debiutów szachowych. Jej solidne przestudiowanie umożliwi Czytelnikowi zapoznanie się w ogólnych zarysach z problematyką początkowej części partii.

Wszystkie pojedynki zawarte w książce kończą się jakąś efektowną kombinacją. Rozwiązując je Czytelnik pozna wiele różnych i istotnych motywów taktycznych. Ich znajomość jest niezbędna i ułatwi rozgrywanie własnych spotkań turniejowych. Natomiast doświadczony zawodnik będzie miał możliwość przetestowania swoich kombinacyjnych umiejętności.

Książka składa się z dwóch części:

1.Diagramy 1-204, które ilustrują krytyczny moment w partii. Zadaniem Czytelnika jest znalezienie właściwej drogi do wygranej.

2.Partie, których numeracja odpowiada kolejności diagramów. Tutaj Czytelnik może sprawdzić poprawność swych analiz i poprzez ocenę punktową - oszacować aktualną siłę gry wzakresie taktyki szachowej.

Mam nadzieję, iż moja książka przysporzy Czytelnikowi wielu emocjonujących chwil przy szachownicy i przyczyni się także do podwyższenia Jego klasy szachowej!

Partie 1-204

Gambit królewski (3) Schneider - Lengyel

Budapeszt 1975

1.e4 e5 2.f4 d5!?

Propagatorem tego kontrgambitu był austriacki szachista E. Falkbeer, który zastosował go po raz pierwszy w 1850 roku w czasie meczu z Hamppem. Ideą ruchu w partii jest walka o centralne pola: na atak białych na punkt e5 czarne odpowiadają kontratakiem w środku szachownicy. Innym sposobem odrzucenia gambitu królewskiego jest wariant po 2...Gc5 np. 3.Sf3 d6 4.Sc3 (4.c3 Gg4 5.h3 G:f3 6.H:f3 Sc6 7.b4 Gb6 8.Sa3 Sf6 9.b5 Se7 10.f:e5 d:e5 11.Sc4 Sg6 12.S:b6 a:b6 13.Gc4 0-0=)

A) 4...a6 5.f:e5 (5.d3 Sc6!) 5...d:e5 6.S:e5 Sf6 7.Ge2 0-0 8.Sf3 Sc6 9.d3 Sg4 10.Wf1 S:h2! 11.S:h2 Hh4+ 12.Kd2 Hg5+ 0:1, Van der Vliet - Mueller, Londyn 1988.

B) 4...Sf6 5.Gc4 Sc6 6.f:e5 (6.d3 Gg4=) 6...d:e5 7.d3 h6 8.Sa4 Gd6 9.0-0 Sa5 10.Gb3 0-0 11.He1 S:b3 12.a:b3 z nieco lepszą grą białych, I. Gurevich-Kamsky, USA 1991.

3.e:d5 e4 4.d3

Po 4.Gb5+ c6! 5.d:c6 S:c6 czarne mają za pionka aktywną grę figurową.

4...Sf6 5.Sd2

Teoria poleca w tym miejscu 5.d:e4! Zobaczmy 5...S:e4 6.Sf3 Gc5 7.He2 Gf5 8.Sc3 He7 9.Ge3 G:e3 10.H:e3 S:c3 11.H:e7+ K:e7 12.b:c3 G:c2 13.Kd2 Ga4 14.We1+ Kd6 15.Sg5 K:d5 (Po 15...Ge8 nastąpi oczywiście 16.c4.) 16.We4 Ge8 17.Wd4+ Kc6 18.Ge2 Sd7 19.Gf3+ Kb6 20.Wb1+ Ka5 21.W:b7 z jasną przewagą białych, Bronstein-Waisman, Sandomierz 1976.

5...e:d3 6.G:d3 S:d5 7.Hf3?

Błędna decyzja. Tylko po 7.H e2+!? białe mogą jeszcze walczyć: 7...Ge7 (Lub 7...He7 8.Se4 Sb4 9.Ge3 S:d3+ 10.c:d3 Gf5 11.Sf3 G:e4 12.d:e4 H:e4 13.0-0 Sc6 14.Sg5 He7 15.Wac1 z przewagą białych, Musberg-Mamiński, korespondencyjna 1968.) 8.Se4 Sc6 9.Gd2 0-0 10.0-0-0 f5 11.Gc4 b5 12.G:d5+ H:d5 13.Sc3 Hc4 14.H:c4+ b:c4 15.Sf3 Gb7 16.Whe1 Wad8 17.Sb5 Gd6 18.Sg5 Gc8 19.g3 Wfe8 20.W:e8+ W:e8 21.Gc3 i białe stoją lepiej, Mroczek-Pęczkowski, korespondencyjna 1998.

7...Sc6

Ważny jest rozwój i wprowadzenie do akcji kolejnych figur. A więc bez sensu jest 7...Sf6? 8.Se2 Gc5 9.Se4 Gb6 10.Ge3 0-0 11.h3 We8 12.0-0-0 He7 13.S2c3 S:e4 14.G:e4 G:e3+ 15.H:e3 Gf5 16.g4 G:e4 17.S:e4 Sc6 18.Whe1 He6 19.Ha3 Hc4 20.b3 Hb4 21.H:b4 S:b4 22.a3 i białe uzyskały małą przewagę, co wystarczyło później do wygrania partii, Adam-Sycova, Rimavská Sobota 1996.

8.a3 Gc5 9.Se4 Sd4!

Czarne przystąpiły do decydującej akcji.

10.Hh5 Gf5 11.Gd2 g6 12.Hh6 He7 13.0-0-0??

Białe przeoczyły czternasty ruch przeciwnika. Jeszcze można było walczyć po 13.Kf1!? 13...G:e4 14.G:e4

3 Posunięcie czarnych

14...H:e4!

Teraz białe stwierdziły, że po 15.We1 nastąpi 15...Sb3+! 16.c:b3 (16.Kd1 Se3+ 17.G:e3 0-0-0+ 18.Ke2 Wd2+ 19.Kf1 H:g2#) 16...Se3 17.G:e3 G:e3+ z wygraną czarnych. Dlatego poddały partię.

Indeks nazwisk

(Liczby oznaczają numery partii)

Acs, 198

Adam, 170

Adams, 45, 62

Adamski, J. 102

Addison, 55

Adorjan, 119, 192, 197

Aktouf, 33

Al Sayed, 50

Alburt, 189

Anand, 94, 124

Andersen, 203

Andersson, 98, 131

Angelova, 92

Archipow, 2

Azmajparaszwili, 64

Bademian, 41

Bałaszow, 131, 145

Baramidze, 182

Barbulovic, 108

Barejew, 174

Bauer, 26

Berg, 78

Berkes, 143

Bielak, 109

Bielawski, 83, 111, 161, 195

Bielczyk, 56

Borngaesser, 75

Braga, 15

Braun, 104

Brest, 5

Bruzon, 53

Bucziński, 106

Carra, 42

Casset, 13

Celle, 35

Chalifman, 76, 146

Chowaniec, 23

Cieszkowski, 87

Colberg, 135

Coles, 142

Collinson, 49

Conquest, 163

Cossins, 57

Cramling, P. 184

Csom, 116, 157

Cvitan, 96

Czeparinow, 120

Czernin, 187

Czubar, 141

Czuczełow, 95

Damstaedt, 74

Danerud, 132

De Smeth, 38

Degraeve, 163

Delekta, 10

Dely, 202

Di Pelesi, 39

Dintheer, 172

Doetlaff, 37

Doncevic, 4, 80

Donner, 65

Drejew, 64

Dumitrache, 10

Dwoiris, 114

Eberlein, 71

Ehlvest, 98

Eingorn, 176, 179

Emms, 16

Ernst, 78

Evans A., 57

Fahnenschmidt, 204

Farachi, 140

Farago I., 145

Feher, 114

Ferrari, 41

Fischer G., 137

Fischer R., 35, 55

Formenko, 36

Forslund, 43

Fries-Nielsen, 4

Gabriel, 18

Gadda, 140

Gallmeyer, 123

Ganguly, 112

Garbarino, 196

Garcia Lugue, 80

Geisman, 162

Gelfand, 107, 180, 188

Georgiew, 188

Gerschwieler, 19

Geveke, 151

Gollasch, 137

Grottke, 24

Gual, 196

Gumrukcuoglu, 51

Gusjew, 14

Gustafsson, 177

Haag, 159

Halbich, 46

Hall, 49

Hamer, 9

Hansen, 148

Haznedaroglu, 99

Heinbuch, 86

Hergert, 39, 59

Hertneck, 136, 139, 149

Hillebrand, 138

Ho No, 200

Hoelz, 100

Holberg, 17

Homuth, 37

Hracek, 72

Huebner, 47

Hund B., 27

Hund I., 11

Huzman, 181

Iotov 99

Ivanovic, 179

Ivkov 60

Iwanczuk, 29, 133, 158, 186

Jagstaidt, 200

Jakowicz, 174

Janocha, 141

Jansa, 44, 102

Jaśnikowski, 183

Jepiszin, 161

Jewdokimow, 164

Joksic, 129

Jousser, 21

Judaszin, 187

Jurtajew, 144

Jusupow, 182

Kaiser, 66

Kajdanow, 154

Kaplan, 50

Karlsson, 150

Karolyi, 167

Karrer, 129

Kasparow, 107, 121, 181, 201

Kądziołka, 166

Keene, 153

Ketzscher, 138

Kilian, 162

Kindermann, 148, 184

King, 77

Kiprow, 21

Kirejew, 7

Kirjak, 33

Kiss, 110

Klaric, 168

Klinger, 110

Knaak, 197

Knorr, 1

Koch, 130

Koglin, 69, 115

Komljenovic, 85

Konikowski, 30, 48, 67, 101, 106, 108, 165, 199

Korcznoj, 47

Kovacevic, 153

Kowaljow, 95

Kozłow, 54

Kramnik, 175, 178

Kudrin, 51, 77, 185, 191, 192

Kumaran, 171

Kunze, 46

Kuźmin, 111

Landa, 84

Langeweg, 31

Lanka, 134

Larsen, 83

Lau, 149

Lautier, 178

Lawton, 93

Ledger A., 169

Lehmann, 40, 66

Leisebein, 1, 8, 13, 38

Leko, 53

Lengyel, 3

Leutloff, 135

Lewin, 144

Liss, 40

Liu Wenzhe, 65

Ljubojevic, 125

Lodes, 75

Loen, 59

Lombardy, 127

Łazarew, 152

Maliszauskas, 97

Manca, 15

Maric, 17

Mariotti, 73

Marks, 12

Meduna, 81, 82

Meier, 194

Meissner, 24

Mestel, 70

Meszaros, 173

Michalczyszyn, 116

Miles, 171, 189

Moens, 9

Mortensen, 150

Mudelsee, 151

Mueller C., 32

Mueller H., 170

Mueller K., 105

Mueller M., 109

Naepfer, 11

Naiditsch, 177

Nikolic P., 146

Ninow, 94

Nowicki, 199

Nuebling, 32

Nunn, 52, 128

Odebrecht, 42

Okrajek, 74

Oll, 97

Oltean, 173

Oniszczuk, 139

Ott, 172

Palm, 28

Pandavos, 176

Pavlov, 88

Pawlenko, 7

Pedersen, 123

Petrosjan A., 14

Petterson, 43

Pfrommer, 61

Piket, 45, 193

Pinter, 167

Pirrot, 136

Piskorz, 30

Piskow, 134

Plaskett, 156

Plater, 67

Płatonow, 63

Polgar J., 68, 92, 143, 147

Poługajewski, 185

Povah, 169

Pragua, 22

Przewoźnik, 79

Pytel K., 48

Quinteros, 126, 127

Radczenko, 36

Radjabow, 124

Radzepagic, 79

Rahls, 132

Rajlich, 166

Razuwajew, 93

Read, 26

Reddehase, 27

Reimann, 34

Reynaldo Hernandez, 101

Ribli, 119

Riedel, 115

Rigo, 20

Rivera Huerta, 120

Roeder, 86

Romaniszyn, 133, 156

Rossolimo, 34

Rozentalis, 29

Rublewski, 18

Sadler, 70

Sadwakazow, 175

Salzmann, 19

Sanakojew, 103

Sarapu, 89

Sawon, 63

Sax, 113, 118, 160, 193

Schaefer, 22, 130

Schlosser, 157

Schmitz, 117

Schnabel, 61

Schneider, 3

Segiet, 165

Seidemann, 69

Seirawan, 76

Sibarevic, 88

Sinkovics, 147, 203

Sixtensson, 58

Skriabin, 25

Słabek, 56

Smirin, 68, 90

Smirnow, 25

Spasski, 190

Speelman, 191

Stein B., 31

Steiner, 96

Stohl, 204

Stoltefuss, 85

Suba, 160

Summerscale, 16

Sutovsky, 90

Svidler, 186

Swiesznikow, 87

Syre, 194

Szabałow, 180

Szaposznikow, 84

Szirow, 72

Tajmanow, 154

Tal, 81, 155, 190

Tatai, 73

Telbis, 103

Thiel, 117

Thorstein, 128

Timman, 60, 122, 125, 201

Topałow, 158

Toszkow, 152

Tuchtenhagen, 8

Twardoń, 183

Uhlmann, 202

Unzicker, 89

Uschold, 6

Van der Wiel, 113, 118, 126, 155, 195

Van Wely, 121, 122, 198

Velimirovic, 91

Venkatesh, 112

Vuckovic, 71

Wallinger, 6

Wasiukow, 91

Watson, 82

West, 58

Westbrock, 142

Westerinen, 2, 44

Westphal, 5

Wiśniewski, 23

Wockenfuss, 168

Wojtkiewicz, 159

Wolff, 62

Wołokitin, 164

Wołowik, 54

Zack, 28

Zagrobelny, 105

Zapata, 52

Ziegler, 12

Zimmermann, 104

Zysk, 20, 100

Indeks debiutów

(Liczby oznaczają numery partii)

Debiuty otwarte

Gambit królewski, 1-3

Debiut centralny, 4

Gambit północny, 5

Debiut gońca, 6-7

Partia wiedeńska, 8-11

Gambit słonia, 12

Gambit łotewski, 13

Obrona Philidora, 14-16

Debiut trzech skoczków, 17

Debiut czterech skoczków, 18-19

Partia szkocka, 20-23

Gambit szkocki, 24

Partia węgierska, 25

Partia rosyjska, 26-30

Partia włoska, 31-34

Gambit Evansa, 35

Obrona dwóch skoczków, 36-39

Partia hiszpańska, 40-53

Debiuty półotwarte

System 1...a6, 54

Obrona skandynawska, 55-57

Debiut Nimzowitscha, 58

Obrona Alechina, 59-61

Obrona Pirca, 62-70

Obrona czeska, 71

Obrona Caro-Kann, 72-84

Obrona sycylijska, 85-131

Obrona francuska, 132-151

Debiuty zamknięte

Otwarcie Larsena, 152

Otwarcie Zukertorta, 153-154

Partia angielska, 155-160

Gambit budapeszteński, 161

Gambit wołżański, 162-163

Nowoczesny Benoni, 164-165

Obrona holenderska, 166-168

Pionkiem hetmańskim, 169-171

Kontrgambit Albina, 172

Gambit hetmański, 173-177

Obrona słowiańska, 178-182

Obrona Gruenfelda, 183-186

Partia katalońska, 187-188

Gambit Blumenfelda, 189

Obrona hetmańsko-indyjska, 190-192

Obrona Nimzowitscha, 193-199

Obrona królewsko--indyjska, 200-204