Szlaki inicjacji - Justyna Ratkowska-Pasikowska

Wstęp

Drodzy Czytelnicy!

Z ogromnym entuzjazmem oddajemy w Państwa ręce książkę, którą tworzyliśmy podczas semestralnego kursu "Warsztat Kompetencji Pedagoga Resocjalizacyjnego" na Wydziale Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego. Niniejsza publikacja jest rezultatem naszych wspólnych wysiłków i zaangażowania w badanie tematyki istotnych zjawisk egzystencjalnych. Celem naszych zajęć było zgromadzenie różnorodnych historii oraz perspektyw, które mogłyby nam posłużyć do głębszego zrozumienia ludzkiej egzystencji. Studenci mieli okazję dzielić się swoimi pomysłami, doświadczeniami i talentem literackim, co zaowocowało różnorodnością stylów pisarskich i unikalnych podejść do literatury. Ta współpraca stała się nie tylko źródłem wiedzy, ale również doskonałą okazją do rozwoju naszych umiejętności, wzajemnej inspiracji, konstruktywnej krytyki oraz wymiany pomysłów.

W efekcie stworzyliśmy książkę, która odzwierciedla różnorodność ludzkiej egzystencji. Zawiera ona historie z zakresu miłości, przyjaźni, trudnych przejść życiowych oraz pozytywnych przemian. Każde opowiadanie stanowi odrębną część mozaiki, a razem tworzą one piękną całość. Monika Jaworska-Witkowska trafnie zauważyła, że "pedagogika to sztuka wysoce egzystencjalna" (2009).

Nasza książka ma na celu zgłębienie tego stwierdzenia, poprzez analizę procesu inicjacji jako drogi rozwoju i edukacji. Wykorzystujemy różnorodne źródła kulturowe, takie jak dramat Franka Wedekinda Przebudzenie się wiosny. Tragedia dziecięca (1905) czy Rzeczy nienasycone Andrzeja Czcibora-Piotrowskiego (2010), aby przybliżyć czytelnikowi zagadnienia związane z seksualnością, dojrzewaniem oraz konfrontacją z własnymi demonami i przemilczanymi obszarami życia.

Książka składa się z dwóch części. Pierwsza z nich to wprowadzenie w tematykę sytuacji granicznych, rozumianych jako wydarzenia o fundamentalnym znaczeniu dla egzystencji jednostki. Czytelnik znajdzie tu rozdziały prezentujące różne aspekty inicjacji oraz jej wpływ na rozwój jednostki. Inicjacja jest procesem prowadzącym do przemiany, rozwoju i odkrycia własnej tożsamości. W kontekście pedagogiki jest ona również refleksyjnie analizowana jako ścieżka rozwoju i edukacji. Druga część książki to opowiadania autorstwa studentów. Każde z nich rzuca światło na inne aspekty egzystencji. Od opowiadania o utracie nienarodzonego dziecka, przez trudności związane z rozpadem rodziny i depresją, po refleksje nad kruchym stanem ludzkiego życia. Te opowiadania stanowią cenne świadectwo różnorodnych doświadczeń i perspektyw.

Tą część otwiera opowiadanie Beaty Homa Pustka, To opowieść o miłości, stracie i sile, która pozwoliła bohaterce przejść przez najtrudniejsze chwile w jej życiu. Kolejne opowiadanie należy do Sandry Domrzał - Dobrze w końcu zostałam sama - jest opowieścią o trudnościach i walce z samą sobą, o depresji i samotności. Sandra Kieszkowska z kolei napisała opowiadanie zatytułowane 3 miesiące, które dotyka tematu życia i świadomości jego kruchości. Opowiadanie Tajemnicze odliczanie napisane zostało przez Gabrielę Szóstkę, w którym to autorka opowiada o codziennych przygotowaniach, relacjach i komunikacji. Droga do wolności Natalii Jakubczyk to poruszająca opowieść o walce z przeszłością, o odwadze i determinacji, która prowadzi do wolności i szczęścia. Natalia Dyła w opowiadaniu Florentyna porusza temat uzależnienia od internetu i jego wpływu na życie codzienne. Karolina Fidos w Zatrzymanych chwilach nawołuje do refleksji nad wartością bliskich nam osób i jak bardzo zmienia się nasz świat bez nich. Milan Chyliński w Straconych więziach opisuje konsekwencje zaniedbywania relacji rodzinnych i jak ważne jest znalezienie równowagi między pracą a życiem osobistym. Maja Pytkowska Ostatni koncert to opowieść o porozumieniu i jedności w trudnych chwilach. Ewelina Zbawińska, Cienie nad szczęściem: opowieść o stracie i przemijaniu pokazuje, jak każdy członek rodziny radzi sobie z żałobą i próbuje znaleźć sposób, aby przejść przez trudne chwile. Karolina Dziedzic w opowiadaniu Ta jedna chwila ukazuje siłę ludzkiego charakteru i determinację do życia pomimo trudności. Anna Bazela Mamy jeszcze czas to z kolei opowieść o stracie bliskiej osoby, o procesie żałoby i radzeniu sobie z traumą o determinacji w pokonywaniu trudności i dbaniu o swoje zdrowie. Weronika Danielczak Księżyc między nami to opowieść o sile więzi między dwiema osobami i jak ważne jest cieszenie się chwilą oraz pamięć o tych, których już nie ma. Natalia Liberska napisała opowiadanie Najważniejszy - o miłości, walce z chorobą i pustce po stracie bliskiej osoby. Katarzyna Trawińska Ogień i lód: Walka, zaprzeczenie i ostateczne zrozumienie to historia małżeństwa, które staje przed trudnym wyzwaniem związanym z problemem zdrowotnym dziecka. Cykl opowiadań kończy Ja, śmierć i krokodyl Justyny Ratkowskiej-Pasikowskiej o zmaganiu się ze stratą bliskiego.

To dla nas zaszczyt, że możemy dzielić się tą publikacją z Państwem. Życzymy miłego czytania i mamy nadzieję, że książka dostarczy Państwu cennej wiedzy i inspiracji.

1. Sytuacje graniczne - wyzwania, kryzysy i proces inicjacji

Sytuacje graniczne to powszechne zjawisko, które występuje w różnych sferach życia (Frankl 2006). Są to sytuacje, w których jednostka lub grupa osób znajduje się na granicy swoich możliwości, stając w obliczu wyzwań i braku adekwatnych narzędzi do skutecznego radzenia sobie z trudnościami (Frankl 2006; Jaspers 1990). Przykłady takich sytuacji obejmują kryzysy emocjonalne, depresję, lęki, uzależnienia, zaburzenia zachowania, stres związany z pracą lub nauką, ryzykowne zachowania, trudności w relacjach interpersonalnych, zaburzenia osobowości, problemy w procesie nauki, konflikty w miejscu pracy lub szkole, kryzysy rodzinne, choroby psychiczne i wiele innych. W obliczu tych sytuacji osoby potrzebują wsparcia, wiedzy oraz umiejętności, aby opracować strategie radzenia sobie z trudnymi emocjami i sytuacjami oraz odkryć w sobie zasoby i mocne strony. Praca z sytuacjami granicznymi wymaga specjalistycznej wiedzy, umiejętności i pełnego zrozumienia natury tych problemów, aby móc zapewnić skuteczną pomoc i wsparcie. Sytuacje graniczne mają także wymiar inicjacyjny, co oznacza, że zmuszają jednostkę do zmiany, transformacji i przejścia na wyższy poziom rozwoju (Seligman 2011). Zazwyczaj pojawiają się w momentach przełomowych, gdy osoba musi przejść z jednego etapu życia na kolejny lub dostosować się do nowych wymagań i wyzwań (por. Tamże; Turner 2010). Przekraczanie granic, które jednostka stworzyła sobie w myśleniu, jest niezbędne do rozwoju i zdobywania nowych doświadczeń, które wcześniej były poza jej zasięgiem. Sytuacje graniczne to również kryzysy, które mogą wymagać zmiany podejścia lub stylu życia (Tedeschi, Calhoun 1995; Lazarus, Folkman 1984). Kryzysy takie jak rozstanie z partnerem, utrata pracy, poważna choroba, problemy finansowe, uzależnienia czy trudności rodzinne mogą wpłynąć na życie człowieka w sposób, który wymaga wsparcia, wiedzy i umiejętności, aby przekształcić te wyzwania w okazje do rozwoju. Ten inicjacyjny wymiar egzystencji odnosi się także do procesu, w którym jednostka przechodzi przez określone etapy rozwoju duchowego i osobistego, które prowadzą do pełnego dojrzałego życia (Erikson 2000; Goleman 1995). Inicjacja może być związana z jakimś konkretnym wydarzeniem, np. obrzędem religijnym, ale może dotyczyć też bardziej subtelnych aspektów, takich jak zmiana sposobu myślenia i postrzegania świata (Eliade 1997). Inicjacje są powszechne w różnych kulturach i religiach. Mogą pojawiać się pod różnymi postaciami, np. rytuałami przejścia, naukami mistrzów, wizjami czy doświadczeniami mistycznymi. Celem inicjacji jest zatem uzyskanie nowego poziomu wiedzy, mądrości, siły i świadomości, a także cięcia więzów z poprzednim etapem życia i przygotowanie się do nowych wyzwań. Może ona przynieść wiele korzyści, takich jak wzrost duchowej świadomości, wcześniejszy dostęp do informacji o sobie, pozytywna zmiana w sposobie myślenia i podejściu do życia, a także osiągnięcie spełnienia i głębokiej radości (Pargament 2007).

Wprowadzenie do książki Małe i wielkie inicjacje na drodze bohatera Zenona Waldemara Dudka jest znakomitym wstępem do zrozumienia istoty inicjacji i jej wpływu na rozwój osobowości. Tekst ten podkreśla, że doświadczenie inicjacji jest głębokim przeżyciem granicznym, w którym stara struktura "ja" ustępuje miejsca nowej organizacji osobowości (Dudek, 2012, s. 5). Najważniejszym aspektem inicjacji jest proces samopoznania. Autor wskazuje, że istotną formą wielkiej inicjacji psychicznej jest przemiana, którą Carl Gustav Jung określa jako "odrodzenie". To doświadczenie przemiany nie ogranicza się do wybranych fragmentów osobowości, ale obejmuje jej całość. Wprowadza ono do świadomości jednostki archetypowe podstawy myślenia, przeżywania i działania (2012, s. 5). Warto zaznaczyć, że wielka inicjacja polega na odkryciu prawdziwej ścieżki bohatera (Tamże, s 5). To proces, w którym jednostka odkrywa swój autentyczny cel, pasje, i sens życia. Jest to podróż, która prowadzi do pełniejszego zrozumienia samego siebie i swojego miejsca w świecie. Inicjacja jest niezwykle ważnym procesem w rozwoju osobistym. Pomaga jednostce przekroczyć własne granice, odkryć swoje ukryte potencjały i odnaleźć głębszy sens życia.

"Idąc drogą bohatera, możemy się potknąć, zranić, zapaść w otchłań, zwariować i przegrać życie. Są to inicjacje negatywne, inicjacje do roli ofiary, skazańca, szaleńca i potępieńca. Aby odwrócić destrukcyjne i negatywne inicjacje w ich pozytywne i konstruktywne odpowiedniki, trzeba być podwójnym bohaterem, najpierw uratować siebie, pokonując zewnętrznych wrogów i swój własny Cień, a potem zbudować własną historię na miarę posiadanych talentów i możliwości. Chodzi nie tylko o życie jako egzystencję, ale także o jego sens" (Dudek, 2012, s. 6).

Wychowanie i ludzkie doświadczenia nieuchronnie wiążą się z postrzeganiem i przetwarzaniem bólu. Ból może wynikać z różnych źródeł, takich jak utrata, rozczarowanie czy trudności życiowe, które napotykamy. Jest on integralną częścią ludzkiego bytu i odgrywa ważną rolę w naszym rozwoju osobistym. Bez doświadczenia bólu nie jesteśmy w stanie pełni docenić radości i osiągnięć. W dzisiejszym społeczeństwie obserwujemy tendencję do zanikania tradycyjnych rytuałów inicjacyjnych, które pomagały młodym ludziom przejść przez etapy dojrzewania i zrozumieć trudniejsze aspekty życia (por. Trąbka, 2007). W związku z tym coraz częściej młodzi ludzie nie uczestniczą w takich rytuałach, co może prowadzić do utopijnego myślenia o idealnym, pozbawionym bólu świecie. Jednak warto podkreślić, że brak inicjacji również stanowi swoistą formę inicjacji - inicjację w kierunku utopii, gdzie nie ma miejsca na trudne tematy i wyzwania. Pozostawienie młodych ludzi w takim stanie może prowadzić do braku odpowiedzialności za własne czyny oraz wywoływać utopijne oczekiwania, które nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistości. Warto podkreślić, że utopia, w której nie ma miejsca na ból i cierpienie, może kusić swoją obietnicą szczęścia, ale równocześnie rozmywa sens rzeczywistości. Istotne jest, aby młodzi ludzie byli świadomi istnienia bólu i trudności w życiu. Edukacja na temat rzeczywistych wyzwań, z jakimi mogą się spotkać oraz umiejętność radzenia sobie z nimi, jest niezbędna. Ból stanowi nieodłączną część życia, i choć nie jesteśmy w stanie go w pełni unikać, to doświadczanie go daje nam możliwość rozwoju, dojrzałości i głębszego zrozumienia samego siebie oraz świata, w którym żyjemy. Tak to widzi Dudek:

"Inicjacja to także zrozumienie, co znaczy brak inicjacji. Młodym ludziom, którym wpajano w rodzinie utopijne wizje o cudownym świecie, ktoś musi powiedzieć prawdę o bólu, trudzie, cierpieniu i śmierci. Brak inicjacji u młodego człowieka też jest inicjacją, inicjacją do utopii, fałszywego raju i bezmyślnego "tu i teraz". To życie prowizoryczne, które prowadzi donikąd. Utopia odkłada ważne sprawy na potem, mami szczęściem, rozmywa sens rzeczywistości, nie biorąc żadnej odpowiedzialności" (Dudek, 2012, s. 6).