CZĘŚĆ 1. Starość z perspektywy miasta
1. Miasto przyjazne starzeniu się: globalne wyzwania i lokalne działania
Demograficzne starzenie się społeczeństw jest procesem, który zmienia i zmieniać będzie nie tylko struktury społeczne, ale także inne wymiary życia społeczeństw. Już teraz osoby starsze stanowią 12% populacji globalnej, a szacuje się, że w 2050r stanowić będą 22% (www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health). Z tych powodów starość, starzenie się i życie osób starszych w społeczeństwie nie jest tylko przedmiotem zainteresowania gerontologii, geriatrii czy socjologii starości, ale jest kwestią polityczną. Już w 1982r na pierwszym Światowym Zgromadzeniu w Sprawie Starzenia się (w Wiedniu) przyjęto "Międzynarodowy plan działania w sprawie starzenia się", w którym apelowano m.in. o godność i równość wszystkich grup wiekowych, o solidarność międzypokoleniową, o włączanie osób starszych do tworzenia i realizacji programów społecznych" (Szatur-Jaworska 2013:12). Dwadzieścia lat później, w Madrycie, na drugim Światowym Zgromadzeniu w Sprawie Starzenia się przyjęto deklarację o eliminowaniu wszelkich form dyskryminacji, w tym także ze względu na wiek (ageizmu) i włączeniu do ekonomicznych i społecznych strategii kwestii starzenia się społeczeństwa (Szatur-Jaworska 2013:14). A Europejska Komisja Gospodarcza ONZ przyjęła "Regionalną strategię wdrażania międzynarodowego planu działania w sprawie starzenia się" i rekomendowała włączenie do wszystkich polityk perspektywy mainstreaming ageing (Szatur- Jaworska 2013: 15).
Aksjologicznym fundamentem postulowanych i wdrażanych projektów mają być rekomendowane w 1991 przez ONZ "Zasady działania na rzecz osób starszych" (Szatur- Jaworska 2013: 12- 13), za podstawowe prawa uznające:
NIEZALEZNOŚĆ
UCZESTNISTWO.
OPIEKĘ
SAMOREALIZACJĘ
GODNOŚĆ
Maistreaming agieng odnieść można do trzech rodzajów polityk publicznych:
Polityki wobec starzenia się ludności, czyli działań państwa podejmowanych świadomie, w wielu obszarach i dziedzinach (gospodarki, infrastruktury, migracji) jako reakcję na zmiany demograficzne;
Polityki wobec ludzi starszych, a więc rozpoznawania potrzeb i problemów konkretnych zbiorowości osób starszych i reagowania na nie w danym miejscu i czasie;
Polityki wobec starości, rozumianej jako długookresowego projektu przygotowywania się do ostatniej fazy życia i uznawania jej za równie wartościową jak wcześniejsze, nie tylko przez pokolenie starsze, ale i przez pozostałe, młodsze pokolenia (Szatur-Jaworska 2013: 9-10).
Polityki te realizowane są na wielu poziomach życia społecznego, a ich zakres i skuteczność warunkują różne czynniki. Jednym z nich są globalne procesy urbanizacji, czyniące z miasta dominujące środowisko zamieszkania dla 54% ludności świata, (przewiduje się, że w 2050 będzie to 66%), (UN DESA 2014). Z tych powodów jedną z istotnych kwestii staje się tworzenie i wdrażanie polityk służących budowaniu "społeczności przyjaznej starzeniu się" rozumianej jako ta, w której optymalizuje się szanse "na zdrowie, uczestnictwo i bezpieczeństwo w celu poprawy jakości życia w miarę starzenia się ludzi (WHO 2007: 1), ze szczególnym udziałem właśnie miasta jako rodzaju "zbiorowości społecznej skupiającej znaczną liczbę ludzi na określonym terenie, wyróżniającej się heterogeniczna strukturą i zróżnicowanymi stylami życia swoich członków. [w której - JK] Substrat materialny zorganizowanego życia w mieście tworzy zabudowa architektoniczna i urbanistyczna oraz rozbudowana infrastruktura usługowa" (Misiak 1999: 228).
Idea miasta przyjaznego starzeniu się sięga do koncepcji, wykraczającej poza wąską perspektywę postrzegania senioralnej aktywności przez pryzmat fizycznej sprawności czy udziału w rynku pracy, obejmuje bowiem uczestnictwo "w życiu społecznym, gospodarczym, kulturalnym, duchowym i obywatelskim" (WHO 2002: 12).
Rys. 1:
Uwarunkowania aktywnego starzenia się
Źródło: WHO 2002: 12 za: Maria Zrałek "Kształtowanie środowiska zamieszkania sprzyjającego aktywności osób starszych - aspekty międzynarodowe" 2014:104
Idea ta wskazuje także na miejskie środowisko mieszkalne jako odpowiedzialne za jakość życia osób starszych i stwarzanie warunków umożliwiających (tak rozumiane) aktywne starzenie się, jest ono bowiem "zbiorem obiektów oddziałujących aktywnie na ludzką świadomość, należących do wzajemnie współzależnych płaszczyzn: materialno-przestrzennej, zbiorowości oraz kultury i systemów wartości" (Majer 2010: 137). I to takie jego składowe jak transport, mieszkalnictwo, partycypacja społeczna, szacunek i inkluzja społeczna, zatrudnienie, komunikacja i informacja, wsparcie społeczności i usługi zdrowotne, przestrzenie publiczne i budynki znajdują się na liście wskazań dla Miast Przyjaznych Starzeniu, stworzonej przez osoby starsze (WHO 2007: 9).
Rys. 2: Obszary tematyczne Miasta Przyjaznego Wiekowi
Źródło: Global Age-friendly Cities: A Guide 2007, za: Maria Zrałek "Kształtowanie środowiska zamieszkania sprzyjającego aktywności osób starszych - aspekty międzynarodowe" 2014: 120
Miasta przyjazne starzeniu się mają eliminować zjawiska utrudniające aktywne starzenie się oraz stwarzać przyjazne warunki do życia poprzez włączenie do swoich polityk lokalnych kilku fundamentalnych perspektyw:
