[1] Anna Brzezińska "Społeczna psychologia rozwoju"
[2] Anna Brzezińska "Społeczna psychologia rozwoju"
[3] Anna Brzezińska "Społeczna psychologia rozwoju"
[4] Anna Brzezińska "Społeczna psychologia rozwoju"
[5] Anna Brzezińska "Społeczna psychologia rozwoju"
[6] Anna Brzezińska "Społeczna psychologia rozwoju"
[7] Anna Brzezińska "Społeczna psychologia rozwoju"
[8] Anna Brzezińska "Społeczna psychologia rozwoju"
[9] K. Piotrowski, B. Ziółkowska, J. Wojciechowska "Rozwój nastolatka. Wczesna faza dorastania" Niezbędnik Dobrego Nauczyciela
[10] K. Piotrowski, B. Ziółkowska, J. Wojciechowska "Rozwój nastolatka. Wczesna faza dorastania" Niezbędnik Dobrego Nauczyciela
[11] dr Aleksandra Hulewska "Rozwój psychiczny człowieka, jako proces wypełniania zadań życiowych"
[12] dr Aleksandra Hulewska "Rozwój psychiczny człowieka, jako proces wypełniania zadań życiowych"
[13] dr Aleksandra Hulewska "Rozwój psychiczny człowieka, jako proces wypełniania zadań życiowych"
[14] M. Przetacznik - Gierowska, M. Tyszkowa, 2000 "Psychologia rozwoju człowieka"
[1] Andrzej Szymański "Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży"
[2] Andrzej Szymański "Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży"
[3] Andrzej Szymański "Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży"
[4] M. Grzegorzewska "Pedagogika specjalna" Warszawa 1959
[5] W. D. Wall "Wychowanie i zdrowie psychiczne" Warszawa 1960
[6] J. Konopnicki "Niedostosowanie społeczne" Warszawa 1971
[7] Andrzej Szymański "Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży"
[8] Andrzej Szymański "Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży"
[9] B. Hołtys "Problemy młodego pokolenia. Studium z zakresu profilaktyki społecznej" Warszawa 1991
[10] Andrzej Szymański "Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży"
[11] E. Krzyżak - Szymańska Przestępczość nieletnich jej tendencje w skali kraju i województwa śląskiego. Statystyka i opis jakościowy zjawiska, w: Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży i jego zagrożenia, red. A. Szymański, E. Krzyżak - Szymańska, Mysłowice 2006
[12] Andrzej Szymański "Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży"
[13] Andrzej Szymański "Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży"
Rozdział 2
Niedostosowanie społeczne. Istota zjawiska
"Termin "niedostosowanie społeczne", opracowany przez Światowy Związek Instytucji Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą, do polskiej literatury wprowadziła M. Grzegorzewska (...), zastępując nim stosowane uprzednio w pedagogice specjalnej terminy: "dziecko trudne", "moralnie zaniedbane", "moralnie upośledzone""[1]
Istotą niedostosowania społecznego ogólnie rzecz ujmując jest zachowanie sprzeczne z normami, jest nieakceptowane, oraz nie służy zdrowiu, zawierającą w sobie zachowania: antyspołeczne, buntownicze, autoagresywne, zahamowane.
"zachowania antyspołeczne: mściwość, okrucieństwo, agresywność, wandalizm, chuligaństwo, zachowania przestępcze; zachowania buntownicze: ucieczki z domu, wagarowanie, kłamliwość, negatywizm szkolny, funkcjonowanie w grupach podkulturowych; zachowania autoagresywne: tatuaże, okaleczanie ciała, nadużywanie substancji psychoaktywnych (alkohol, leki, narkotyki), niekonwencjonalne zachowania seksualne, prostytucja, hazard, samobójstwa, próby samobójcze; zachowania zahamowane: wycofanie, lękliwość, bojaźliwość, brak zaufania do ludzi, regresja rozwojowa, depresyjność, neurotyczność, zaburzenia koncentracji i uwagi, labilność emocjonalna."[2]
J. Konopnicki wyróżnił trzy podstawowe rodzaje niedostosowania społecznego:
1. niedostosowanie społeczne manifestowane w postaci zahamowania jednostki w środowisku: brak zaufania do ludzi, nowych rzeczy i sytuacji; depresja; wycofanie; niekonsekwentne postępowanie,
2. manifestowane postawą demonstracyjno - bojową jednostki w środowisku: wrogość w stosunku do dorosłych, otwarta wrogość, wrogość w stosunku do dzieci, łagodniejsze formy aspołecznego zachowania.
3. manifestowane skrajną aspołecznością
2.1. Definicja niedostosowania społecznego
"Prekursorką posługiwania się pojęciem "niedostosowania społecznego" była M. Grzegorzewska, która utożsamiała je z brakiem podatności dzieci i młodzieży na powszechnie stosowane metody wychowawcze"[3]
Najbardziej znamienne cechy niedostosowania społecznego, o których mówi M. Grzegorzewska: "Tendencje społecznie negatywne. Odwrócenie zainteresowań od wartości pozytywnych i chęć wyżycia się w akcji społecznie destruktywnej. Podziw i zainteresowanie dla tzw. złych czynów. Cynizm i brawura w tym względzie. Nieżyczliwy stosunek do człowieka, do cudzego mienia, regulaminów, norm i zarządzeń, nieodpowiedni stosunek do czynów własnych, nieumiejętność zżycia się z grupą. Wyłamywanie się, zarzucanie winy. Niechęć do pracy i nauki. Brak poczucia odpowiedzialności za swoje czyny. Życie chwilą, przygodą, awanturą. Brak hamulców krytycyzmu. Sugestywność. Brak wizji życia w płaszczyźnie etycznej - społecznie pozytywnej. Nieumiejętność wyjścia z trudnej sytuacji, brak wiary w możliwość tego"[4]
Na konferencji UNESCO poświęconej wychowaniu, oraz zdrowiu dzieci w Europie ustalono że osoba niedostosowana społecznie to, "takie dziecko, które jest niezdolne do swobodnego uczestnictwa w życiu swej grupy i do reagowania na jej wymagania w sposób możliwy do przyjęcia"[5]
Podobnie o niedostosowaniu społecznym mówi Ministerstwo Oświaty: dziecko, "które rozwija się w taki sposób, że odbija się to źle na nim samym, albo na jego kolegach, a które bez specjalnej pomocy z zewnątrz nie może poprawić swych stosunków z rodzicami, nauczycielami i innymi dorosłymi "[6]
Według niektórych naukowców przyjęte definicje były "zbyt mało precyzyjne i dość ogólnikowe (...) pojawiła się kolejna fala definicji rozpatrujących zjawisko niedostosowania społecznego"[7]
J. Doroszewska o niedostosowaniu społecznym mówiła w węższym zakresie, jako "rodzaju zaburzeń w zachowaniu spowodowanym negatywnymi warunkami środowiskowymi bądź zaburzeniami równowagi procesów ośrodkowego układu nerwowego"[8]
B. Hołtys "nieprzystosowani społecznie to "osoby z zespołem skumulowanych objawów, które wchodzą w otwarty konflikt z normami: obyczajowymi, moralnymi, społecznymi, a także tych którzy uczestniczą w grupach podkulturowych i identyfikują się z ich standardami".[9]
2.2. Koncepcje niedostosowania społecznego
W różnych koncepcjach obserwujemy istotę niedostosowania społecznego.
D. H. Stott mówi o tzw. "zachowaniu wrogim", które przejawia się agresją, różnymi formami buntowniczymi zarówno w domu, szkole, czy też w środowisku rówieśniczym. Podstawą wrogości są wszystkie niekorzystne oddziaływania bliskiego otoczenia we wczesnej fazie dzieciństwa (obserwacja takich zachowań jak: agresja, brak miłości, nie zaspokajanie potrzeb bezpieczeństwa, podstawowych potrzeb fizjologicznych i psychicznych dziecka). Wrogość wobec najbliższego otoczenia przechodzi we wrogość wobec całego społeczeństwa.
D. H. Stott "zahamowanie", którego główną cechą jest: depresyjność, apatia, bojaźliwość wobec tego co nowe (sytuacje, wyzwania), brak poczucia mocy, nadmierna kontrola prowadząca do bezradności.
D. H. Stott "aspołeczność", duże okrucieństwo i brak przestrzeganai ogólnie przyjetych wszystkich norm. Przypomina socjopatię.
D. H. Stott "zachowanie niekonsekwentne", główne trudności skupiają się na koncentracji uwagi, nadpobudliwości. Reakcje na wszelkie bodźce są przypadkowe, chaotyczne, nieprzemyślane, odbiegające od ogólnie przyjętych norm zarówno w domu, czy innym środowisku, w którym znajduje się dziecko (np. szkoła). Duży związek z ADHD (zespól nadpobudliwości psychoruchowej).
A. S. Reber "zachowanie antyspołeczne", główną cechą to brak wrażliwości na jakiekolwiek normy społeczne. Wybuchowy charakter i na ogół szkodliwy dla funkcjonowania grupy, czy też całego społeczeństwa.
J. Konopnicki podzielił koncepcje zachowań agresywnych na trzy fazy:
- "zaburzenia zachowania I fazy", niepowodzenia głównie w szkole, agarowanie, niestałość emocjonalna, bunt.
- "zaburzenia zachowania II fazy", agresja (niszczycielstwo, bicie); kłamstwa, kradzież, ucieczki, włóczenie się, apatia jak i inne zaburzenia neurotyczne, które mogą się pojawić to między innymi: jąkanie się, zaburzenia seksualne,
- "zaburzenia zachowania III fazy", chuligaństwo, przestępczość, całkowita aspołeczność.
T. M. Achenbach "nadmierne kontrolowanie", kompulsywna zależność i uległość wobec norm regulaminowych, przesadna ostrożność, nieśmiałość. Problemy powodują duże poczucie winy a co za tym idzie: wycofanie, lęk, depresję tzw. cierpienia neurotyczne, które przynoszą szkody dla psychiki jednostki, a nie dla otoczenia.
T. M. Achenbach "zachowania słabo kontrolowane", agresja, opór wobec otoczenia, nieposłuszeństwo, wybuchowość, buntowniczość, słabe poczucie winy, co głównie rzutuje problemy na zewnątrz i silnie jest odczuwalne przez otoczenie.
2.3. Niedostosowanie społeczne a przestępczość
"Przestępstwo jest czynem człowieka - zbrodnią lub występkiem, zabronionym pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w chwili jej popełnienia. jest czynem bezprawnym, zawinionym i społecznie szkodliwym w stopniu większym niż znikomy."[10]
"Bodźcami determinującymi przestępczość nieletnich są przede wszystkim:
- chęć zdobycia pieniędzy lub innych korzyści materialnych,
- zaimponowanie innym,
- namowa kolegów bądź dorosłych,
- chęć przebywania i realizowania się w grupach nieformalnych,
- powielanie wzorów i zachowań mających źródło w domu rodzinnym,
- poczucie bezkarności za wcześniejszą działalność przestępczą, poczucie mocy,
[1] Szczepan Wronowicz, Kancelaria Senatu Biuro Analiz i Dokumentacji "Resocjalizacja - zarys problematyki" Opracowanie tematyczne OT-636 Listopad 2015
[2] M. Kalinowski "Struktura procesu resocjalizacji, (w:) "resocjalizacja" Red. B. Urban, J. M. Stanik PWN Warszawa 2008
[3] Szczepan Wronowicz, Kancelaria Senatu Biuro Analiz i Dokumentacji "Resocjalizacja - zarys problematyki" Opracowanie tematyczne OT-636 Listopad 2015
[4] Szczepan Wronowicz, Kancelaria Senatu Biuro Analiz i Dokumentacji "Resocjalizacja - zarys problematyki" Opracowanie tematyczne OT-636 Listopad 2015
[5] Szczepan Wronowicz, Kancelaria Senatu Biuro Analiz i Dokumentacji "Resocjalizacja - zarys problematyki" Opracowanie tematyczne OT-636 Listopad 2015
[6] Marek Knopczyński "Światowe standardy wykonywania orzeczeń", Probacja 1, 2009
[7] Marek Knopczyński "Światowe standardy wykonywania orzeczeń", Probacja 1, 2009 str.64
[8] Marek Knopczyński "Światowe standardy wykonywania orzeczeń", Probacja 1, 2009
[9] Andrzej Wdowiszewski "Ku religijnemu nawróceniu: Zmiana postaw, odbudowa tożsamości chrześcijańskiej, odnajdywanie nowych wartości i nadziei"
[10] Andrzej Wdowiszewski "Ku religijnemu nawróceniu: Zmiana postaw, odbudowa tożsamości chrześcijańskiej, odnajdywanie nowych wartości i nadziei"
[11] Jan Paweł II, Encyklika "Fides et ratio", Poznań 1998, s.33
[12] Andrzej Wdowiszewski "Ku religijnemu nawróceniu: Zmiana postaw, odbudowa tożsamości chrześcijańskiej, odnajdywanie nowych wartości i nadziei"
[13] Sylwester Bębas pt. "Rola religi w procesie resocjalizacji"
[14] Maciej Brenasiewicz "Religia i konwersja jako potencjał w resocjalizacji", Resocjalizacja Polska 14/2017
[15] W. James "Doświadczenia religijne", Książka i Wiedza, Warszawa 1958
[1] W. Dutkiewicz "Podstawy metodologii badań do pracy magisterskiej i licencjackiej z pedagogiki" Wydawnictwo Stachurski, Kielce 2001 s. 50
[2] T. Pilch, T. Bauman "Zasady badań pedagogicznych" wydawnictwo Akademickie "Żak", Warszawa 2001 s. 21
[3] Komorowska H. "Metody badań empirycznych w glottodydaktyce" Wydawnictwo PWN Warszawa 1982 s. 77
[4] Łobocki M.: Metody badań pedagogicznych. Warszawa 1982
[5] Pieter J. "Ogólna metodologia pracy naukowej" Wydawnictwo PAN, Wrocław - Warszawa 1997 s. 67
[6] Pilch T.: Zasady badań pedagogicznych. Warszawa 1977
[7] .Pilch T.: Zasady badań pedagogicznych. Warszawa 1977, s. 67-68
[8] Zaczyński W.: Praca badawcza nauczyciela. Warszawa 1995 s.61
[9] Łobocki M.: Metody badań pedagogicznych. Warszawa 1982, s.74
[10] Fraufort-Nechmias Ch.; Nechmias D.: Metody badawcze w naukach społecznych. Poznań 2001, s. 71
[11] Sztumski J.: Wstęp do metod i technik badań pedagogicznych. Katowice 1995, s.51
[12] .Pilch T.: Zasady badań pedagogicznych. Warszawa 1998
[13] Nowak S. "Metodologia badań społecznych" Wydawnictwo PWN, Warszawa 1985, s. 19
[14] Pilch T. Bauman T. "Zasady badań pedagogicznych", Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa 2001 s. 71
[15] Łobocki M. "Metody i techniki badań pedagogicznych" Oficyna Wydawnicza "Impuls", Kraków 2008 s.13
[16] T. Pilch, T. Wujek "Metody i techniki badań w pedagogice" "Pedagogika", red. M. Godlewski, S. Krawcewicz, T. Wujek, Warszawa 1974 s.62
[17] Pilch T. Bauman T. "Zasady badań pedagogicznych", Wydawnictwo Akademickie ŻAK, Warszawa 2001 s.42
[18] Łobocki M. "Metody i techniki badań pedagogicznych" Oficyna Wydawnicza "Impuls", Kraków 2008 s.27
[19] Pilch T. Bauman T. Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe, Wydawnictwo Akademickie Żak 2010 s.91-92
[20] Skorny Z. "Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki" Warszawa 1984 s.95
[21] Guzika M. "Podstawy metodologiczne prac promocyjnych" Fundacja Studiów i Badań Edukacyjnych, Warszawa 2005 s.92
[1] K. Wrzesniewski "Styl życiaa zdrowie. Wzór zachowania "A" PAN WIP Warszawa 1993
[2] A. Mirski "Typy biopsychospołeczne, wzory zachowania i osobowość w ujęciu psychosomatycznym" AGH w Krakowie s. 74
[3] A. Mirski "Typy biopsychospołeczne, wzory zachowania i osobowość w ujęciu psychosomatycznym" AGH w Krakowie s. 74
[4] Andrzej Szymański "Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży" Warszawa 2010 s.24
[5] Andrzej Szymański "Niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży" Warszawa 2010 s.39
[6] K. Ostrowska "W poszukiwaniu wartości" Gdańska 1998 s.16-17
[7] Sylwester Bębas "Rola religii w procesie resocjalizacji"Wydawnictwo edukacyjne Toruń 2015 s.88
[8] Sylwester Bębas "Rola religii w procesie resocjalizacji"Wydawnictwo edukacyjne Toruń 2015 s.41
[9] Sylwester Bębas "Rola religii w procesie resocjalizacji"Wydawnictwo edukacyjne Toruń 2015 s. 89
[10] Sylwester Bębas "Rola religii w procesie resocjalizacji" Wydawnictwo edukacyjne Toruń 2015 s.9
[11] Sylwester Bębas "Rola religii w procesie resocjalizacji" Wydawnictwo edukacyjne Toruń 2015 s.10
[12] Sylwester Bębas "Rola religii w procesie resocjalizacji" Wydawnictwo edukacyjne Toruń 2015 s. 85
[13] Sylwester Bębas "Rola religii w procesie resocjalizacji" Wydawnictwo edukacyjne Toruń 2015 s. 90
[14] Por. D. Sikorska "postrzeganie religii jako metody resocjalizacji przez młodzież niedostosowaną społecznie, "religia w procesie resocjalizacji, dz. Cyt., s. 2011-2015
