Ta książka jest zaproszeniem, aby w nowy sposób przyjrzeć się swojemu życiu i wydarzeniom, które zachodzą w nas i w naszym otoczeniu. Przedstawia przenikliwe spojrzenie mistrza zen Thích Nh?t H?nha - którego odtąd będziemy nazywać wietnamskim słowem Th?y, oznaczającym mnicha lub nauczyciela - na pojęcia narodzin, śmierci i odrodzenia.
Cezura narodzin i śmierci od początku ludzkości inspiruje rytuały, religię, refleksję filozoficzną, a nawet systemy polityczne. Głębokie spojrzenie na naturę przychodzenia na ten świat i odchodzenia z niego wymaga ogromnej odwagi i wytrwałości, przy czym niezwykle ważne jest, abyśmy zawsze mieli otwarte serce i umysł. Jak wielokrotnie przypomina nam Th?y: aby prawda mogła się ujawnić, musimy zobaczyć, czym naprawdę są pojęcia - konstruktami umysłu, które mają realny wpływ na teraźniejszość i przyszłość. Musimy być gotowi na odrzucenie wszystkich naszych koncepcji.
W XX wieku nastąpił gwałtowny zwrot w kierunku doktryny indywidualnej tożsamości. Mamy tendencję do myślenia o sobie jako o odrębnym bycie, ale tak naprawdę każda koncepcja własnej istoty - nasza lub innych - jest tylko koncepcją. Ciało i umysł są nietrwałe i zawsze wchodzimy w głębokie współzależności ze wszystkimi zjawiskami. Zen zachęca nas, aby nieustannie obserwować nietrwałość procesów zachodzących w naszych ciałach fizycznych - marszczącą się skórę, złuszczające się komórki, siwiejące włosy, pojawiające się i ustępujące bóle. Komórki naszego organizmu rodzą się i umierają w każdej chwili. Czy w związku z tym życie mogłoby być możliwe bez śmierci?
Może nam być trudniej zaakceptować to samo zjawisko nietrwałości w większej skali - na poziomie całości naszego ciała. Mamy naturalny instynkt przetrwania i towarzyszący mu strach przed zimną surowością śmierci. W swoim czasie Budda dostrzegł, że właśnie ten lęk jest źródłem przekonania, iż nasze ciało, uczucia, myśli, emocje i świadomość to nasze prawdziwe Ja. Widział, jak ludzie uwięzieni w tym przekonaniu zadają sobie nawzajem straszliwy ból i cierpienie poprzez wojny, morderstwa, napaści seksualne i inne formy przemocy. Nieustannie dręczy nas potrzeba zachowania ciała za wszelką cenę. Obsesyjnie skupiamy się na przedłużaniu życia, suplementach zdrowotnych i technologiach, na przykład takich jak kriogenika, które mają zachować nasze ciała fizyczne tak długo, jak to możliwe - najlepiej na zawsze. Niektórzy próbują nawet zamrozić swoje ciało lub choćby jego część - na przykład głowę - w nadziei, że przyszłe pokolenia będą dysponowały technologią, która pozwoli przywrócić ich do życia. Niektórzy z nas postrzegają starość, dolegliwości i śmierć jako choroby, których jak na razie nie potrafimy wyleczyć - podobnie jak raka, cukrzycy czy AIDS. Odcinamy się od naturalnego rytmu życia i śmierci do tego stopnia, że nie jesteśmy już świadomi, kim i czym jesteśmy.
W ten sposób przywiązanie do idei trwałości napędza nasze nadzieje i obawy na temat życia, śmierci i odrodzenia. Właśnie dlatego nasze rozumienie ponownych narodzin i reinkarnacji bywa powierzchowne - że trwała jaźń lub dusza przenosi się z jednego ciała do drugiego. Jest to idea tak zwanej transmigracji dusz. Wydaje się nam, że jeśli w tekstach buddyjskich pojawia się wzmianka o odrodzeniu, to mowa jest właśnie o przechodzeniu duszy z jednego ciała do drugiego. Dla niektórych z nas ta nadprzyrodzona wiara staje się przeszkodą w poważnym podejściu do praktyki buddyjskiej.
Buddyjskie nauki o nietrwałości i braku jaźni są znacznie głębsze i bardziej subtelne, o czym przekonamy się na kolejnych stronach. Zgodnie z nimi wszystko, na każdym poziomie doświadczenia, jest zmienne. Wszystko płynie - a jednak potrafimy kierować tym przepływem. To właśnie jest ścieżka. W ten sposób zapewniamy sobie wspaniałą kontynuację. Porzucenie jaźni i zaakceptowanie nietrwałości pomaga nam zrozumieć karmę i kontynuację. Na tym polega prawdziwe odrodzenie.
Poniższe fragmenty zostały wybrane przez Matthew Friberga i mnie spośród licznych wykładów i opublikowanych prac Th?ya. Aby pomóc czytelnikowi w zrozumieniu jego koncepcji, w każdym rozdziale dodałem własny komentarz. Ostatni rozdział zawiera spostrzeżenia dotyczące tego, jak właściwe postrzeganie narodzin, śmierci i odrodzenia - głębsze spojrzenie na kontynuację - może zainspirować nas do praktykowania Właściwej Staranności i Dogłębnej Uwagi. Dzięki temu możemy osiągnąć szczęście tu i teraz, a także w przyszłości.
Jeśli zastosujemy te nauki, mogą one przybliżyć nas do zrozumienia rzeczywistości i wewnętrznego pokoju, a na poziomie zbiorowym uleczyć nasz podzielony świat. Niech ta głęboka nauka Dharmy przyniesie korzyści wszystkim istotom.
- BRAT PHÁP L?U
