1 Por. W. Bud­ner, Lo­ka­li­za­cja przed­się­biorstw. Aspek­ty eko­no­micz­no-prze­strzen­ne i śro­do­wi­sko­we, Wy­daw­nic­two Aka­de­mii Eko­no­micz­nej w Po­zna­niu, Po­znań 2004, s. 22.

2 Por. B.S. Aha­ran­son, J.A. Baum, M.P. Feld­man, De­spe­ra­te­ly se­eking spil­lo­vers? In­cre­asing re­turns, in­du­strial or­ga­ni­za­tion and the lo­ca­tion of new en­trants in geo­gra­phic and tech­no­lo­gi­cal spa­ce, In­du­strial and Cor­po­ra­te Chan­ge, Vol. 16, No 1, s. 91.

3 "Efekt mo­ty­la" to po­pu­lar­ne okre­śle­nie cha­osu de­ter­mi­ni­stycz­ne­go. Przy­kła­da­mi efek­tu mo­ty­la są naj­czę­ściej zja­wi­ska me­te­oro­lo­gicz­ne.

4 Wię­cej na ten te­mat: Z. Zaj­da, Eko­no­micz­ne pro­ble­my lo­ka­li­za­cji prze­my­słu, w: K. Se­com­ski (red.), Ele­men­ty teo­rii pla­no­wa­nia prze­strzen­ne­go, PWN, War­sza­wa 1972, s. 113-114.

5 A. Ris­se­la­da, V. Schu­tjens, Firm lo­ca­tion be­ha­vio­ur in the New Eco­no­my: Un­der­stan­ding the pro­per­ty fac­tors' role in lo­ca­tion de­ci­sions of ne­igh­bo­ur­ho­od firms, Pa­per for the Third In­ter­na­tio­nal Work­shop En­tre­pre­neur­ship, cul­tu­re, fi­nan­ce and eco­no­mic de­ve­lop­ment, Na­mur, June 14-15, 2012.

6 Por. A. Fier­la, (red.), Ry­zy­ko w dzia­łal­no­ści przed­się­biorstw, Se­ria Wy­daw­ni­cza Przed­się­bior­stwo współ­cze­sne. Ko­le­gium Nauk o Przed­się­bior­stwie, Ofi­cy­na Wy­daw­ni­cza SGH, War­sza­wa 2009, s. 212.

7 H. Go­dlew­ska-Maj­kow­ska (red.), Atrak­cyj­ność in­we­sty­cyj­na a przed­się­bior­czość re­gio­nal­na w Pol­sce, Stu­dia i Ana­li­zy In­sty­tu­tu Przed­się­bior­stwa, Ofi­cy­na Wy­daw­ni­cza SGH, War­sza­wa 2011, s. 19.

8 W li­te­ra­tu­rze moż­na zna­leźć po­dej­ście neu­tral­ne do kwe­stii ry­zy­ka, zgod­nie z któ­rym ry­zy­ko jest po­strze­ga­ne jako moż­li­wość wy­stą­pie­nia efek­tu nie­zgod­ne­go z ocze­ki­wa­nia­mi - por. K. Ja­ju­ga (red.), Za­rzą­dza­nie ry­zy­kiem, PWN, War­sza­wa 2007, s. 13. Prze­no­sząc to na grunt prze­strzen­ny, W. Bud­ner do­pusz­cza, by ry­zy­ko uwzględ­nia­ło za­rów­no wszel­kie za­gro­że­nia, jak i ro­dza­je prze­wa­gi da­ne­go miej­sca: W. Bud­ner, op. cit., s. 44. Jed­nak w prak­ty­ce go­spo­dar­czej ry­zy­ko zwią­za­ne z funk­cjo­no­wa­niem przed­się­bior­stwa ma zwy­kle cha­rak­ter od­po­wia­da­ją­cy po­dej­ściu ne­ga­tyw­ne­mu. Moż­na na­to­miast stwier­dzić, że za­rzą­dza­niem ry­zy­kiem może stać się źró­dłem po­zy­tyw­nych wy­da­rzeń i mieć po­zy­tyw­ny wpływ na re­ali­za­cję jego ce­lów.

9 Uwa­run­ko­wa­nia lo­ka­li­za­cyj­ne moż­na po­dzie­lić na ze­wnętrz­ne (np. po­li­ty­ka pań­stwa, po­stęp na­uko­wo-tech­nicz­ny), seg­men­to­wo-funk­cjo­nal­ne (po­wią­za­nia pro­duk­cyj­ne, de­frag­men­ta­cja łań­cu­cha war­to­ści, itp.) i we­wnętrz­ne (wiel­kość przed­się­bior­stwa, stra­te­gia itd.) - por. T. Pa­kul­ska, M. Po­nia­tow­ska-Jaksch, Kor­po­ra­cje trans­na­ro­do­we a glo­bal­ne po­zy­ski­wa­nie za­so­bów, Se­ria wy­daw­ni­cza: Przed­się­bior­stwo współ­cze­sne, Ko­le­gium Nauk o Przed­się­bior­stwie, Ofi­cy­na wy­daw­ni­cza SGH, War­sza­wa 2009, s. 129.

10 Wa­lo­ry lo­ka­li­za­cyj­ne to spe­cy­ficz­ne ce­chy miejsc. Prze­ista­cza­ją się w czyn­ni­ki lo­ka­li­za­cji, je­śli mają bez­po­śred­ni wpływ na wy­bór lo­ka­li­za­cji.

11 M. Dzi­kow­ska, Dzia­łal­ność przed­się­biorstw w erze de­lo­ka­li­za­cji mo­du­łów łań­cu­cha war­to­ści, Stu­dia Eko­no­micz­ne 2012, nr 3 (LXXIV), s. 412.

12 Tam­że.

13 For­my de­lo­ka­li­za­cji są przed­mio­tem roz­wa­żań w roz­dzia­le trze­cim.

14 Wię­cej na ten te­mat, M. Dzi­kow­ska, op. cit.

15 I. Fier­la, K. Ku­ciń­ski, Lo­ka­li­za­cja przed­się­biorstw a kon­ku­ren­cyj­ność, Ma­te­ria­ły i Pra­ce In­sty­tu­tu Funk­cjo­no­wa­nia Go­spo­dar­ki Na­ro­do­wej, tom LXXVI, Szko­ła Głów­na Han­dlo­wa, War­sza­wa 2001, s. 19.

16 Por. P. H. Pel­len­barg, L.J.G. van Wis­sen, J. van Dijk, Firm re­lo­ca­tion: sta­te of the art and re­se­arch pro­spects, SOM-the­me D: Re­gio­nal Scien­ce, SOM Re­se­arch Re­port 02D31, Uni­ver­si­ty of Gro­nin­gen, Gro­nin­gen 2002; A. Holl, Trans­port as a lo­ca­tion fac­tor: new start-ups and re­lo­ca­tions in Por­tu­gal, 42nd Con­gress of the Eu­ro­pe­an Re­gio­nal Scien­ce As­so­cia­tion, Au­gust 27-31, Do­rt­mund 2002.

17 I. Fier­la, K. Ku­ciń­ski, op. cit., s. 19.

18 A. Holl, Trans­port as a lo­ca­tion fac­tor: new start-ups and re­lo­ca­tions in Por­tu­gal, 42nd Con­gress of the Eu­ro­pe­an Re­gio­nal Scien­ce As­so­cia­tion, Au­gust 27-31, Do­rt­mund 2002, s. 1.

Wstęp

Wy­znacz­ni­kiem dwu­dzie­ste­go pierw­sze­go wie­ku są zmia­ny ogar­nia­ją­ce cały świat, zmie­nia­ją­ce na­szą rze­czy­wi­stość. Je­ste­śmy świad­ka­mi re­wo­lu­cji in­for­ma­tycz­nej, a sys­tem glo­bal­nej łącz­no­ści daje nam po­gląd na te­mat wła­sne­go miej­sca na Zie­mi oraz moż­li­wość po­rów­nań wa­run­ków ży­cia, pra­cy i wy­po­czyn­ku in­nych lu­dzi. Dwu­dzie­sty pierw­szy wiek to tak­że okres dy­na­micz­ne­go roz­wo­ju go­spo­dar­ki glo­bal­nej, roz­wi­ja­ją­cej się po­nad gra­ni­ca­mi po­li­tycz­ny­mi, ogar­nia­ją­cej co­raz bar­dziej róż­no­rod­ne sfe­ry na­sze­go ży­cia. Czyn­ni­kiem zmian są kor­po­ra­cje mię­dzy­na­ro­do­we, któ­re two­rzą glo­bal­ne pro­duk­ty, kształ­tu­ją wa­run­ki ży­cia pra­cow­ni­ków i ich ro­dzin. Wpły­wa­ją na za­spo­ko­je­nie po­trzeb klien­tów. Za­rzą­dza­nie war­to­ścią klien­ta za­czy­na być za­stę­po­wa­ne za­rzą­dza­niem przez pry­zmat ce­lów klien­ta.

Przy dy­na­micz­nych i wie­lo­płasz­czy­zno­wych zmia­nach na­wet miej­sce, ka­te­go­ria nie­mo­bil­na, zmie­nia w cza­sie swą spe­cy­ficz­nie po­ję­tą od­le­głość, sto­sow­nie do cza­su po­dró­ży, jej kosz­tu, bli­sko­ści kul­tu­ro­wej i in­sty­tu­cjo­nal­nej in­nych miejsc. Tak ro­zu­mia­na lo­ka­li­za­cja od­no­szo­na do przed­się­bior­stwa jest przed­mio­tem roz­wa­żań w ni­niej­szej książ­ce. Dla­te­go ce­lem ni­niej­szej pu­bli­ka­cji jest przed­sta­wie­nie me­cha­ni­zmu de­cy­zji lo­ka­li­za­cyj­nych w spo­sób kom­plek­so­wy, uwzględ­nia­ją­cy współ­cze­sną zło­żo­ność pro­ce­sów mi­gra­cji ka­pi­ta­łu. Po­nad­to jej ce­lem apli­ka­cyj­nym jest do­star­cze­nie prak­tycz­nych wska­zó­wek, do­ty­czą­cych za­rzą­dza­nia lo­ka­li­za­cją, w szcze­gól­no­ści jej pro­jek­to­wa­nia oraz ana­li­zy lo­ka­li­za­cyj­nej na po­trze­by bie­żą­ce­go mo­ni­to­ro­wa­nia jej zgod­no­ści z po­trze­ba­mi stra­te­gicz­ny­mi i ope­ra­cyj­ny­mi przed­się­bior­stwa. Temu ce­lo­wi zo­stał pod­po­rząd­ko­wa­ny wy­bór po­ru­sza­nej pro­ble­ma­ty­ki.

W książ­ce zo­sta­ła pod­ję­ta pró­ba od­po­wie­dzi na py­ta­nia:

Co zmie­ni­ła glo­ba­li­za­cja w pro­ce­sach lo­ka­li­za­cyj­nych? Czy glo­ba­li­za­cja stwo­rzy­ła nowe pro­ce­sy, czy przy­spie­szy­ła sta­re? Jak zmie­ni­ły się w ostat­nim cza­sie pro­ce­sy i pro­ce­du­ry lo­ka­li­za­cyj­ne? Na czym obec­nie po­le­ga pro­ces wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji? Kto jest twór­cą tych pro­ce­sów, a kto bier­nym uczest­ni­kiem?

Jako punkt wyj­ścia po­sta­wio­no tezę, że glo­ba­li­za­cja wpły­wa na me­cha­nizm po­dej­mo­wa­nia de­cy­zji lo­ka­li­za­cyj­nych nie­za­leż­nie od stop­nia włą­cze­nia lo­kal­ne­go śro­do­wi­ska lo­ka­li­za­cyj­ne­go przed­się­bior­stwa w jej pro­ce­sy. Lo­kal­ne oto­cze­nie utoż­sa­mia się w pra­cy z po­zio­mem gmin­nym i po­wia­to­wym, a re­gio­nal­ne z lo­ka­li­za­cją w wo­je­wódz­twie (NUT­S2) lub ma­kro­re­gio­nie (NUT­S1). Po­zo­sta­łe po­zio­my ana­li­zy prze­strzen­nej to kra­jo­wy, mię­dzy­na­ro­do­wy i glo­bal­ny.

W pra­cy po­sta­wio­no na­cisk na lo­kal­ny wy­miar lo­ka­li­za­cji, z uwa­gi na to, że osta­tecz­na de­cy­zja o utwo­rze­niu, prze­nie­sie­niu lub li­kwi­da­cji przed­się­bior­stwa znaj­du­je fi­nał w pod­sta­wo­wej jed­no­st­ce ad­mi­ni­stra­cyj­nej. Ist­nie­je więc po­trze­ba po­sze­rze­nia wie­dzy za­rów­no na te­mat me­cha­ni­zmu jej po­dej­mo­wa­nia, jak i kre­owa­nia na po­zio­mie lo­kal­nym, zgod­nie z ha­słem: "myśl glo­bal­nie, dzia­łaj lo­kal­nie" lub "myśl lo­kal­nie, dzia­łaj glo­bal­nie".

Pra­cę otwie­ra roz­dział pre­zen­tu­ją­cy lo­ka­li­za­cję przed­się­bior­stwa od stro­ny eko­no­micz­nej, wska­zu­jąc na róż­no­rod­ność opcji ana­li­zo­wa­nia lo­ka­li­za­cji i pro­ce­sów, któ­re są zwią­za­ne z funk­cjo­no­wa­niem przed­się­bior­stwa w prze­strze­ni. Waż­ną czę­ścią tego roz­dzia­łu z punk­tu wi­dze­nia zro­zu­mie­nia roli pro­ce­sów glo­ba­li­za­cyj­nych w kształ­to­wa­niu lo­ka­li­za­cji i jej skut­ków jest frag­ment, do­ty­czą­cy róż­nych form zmia­ny ukła­du prze­strzen­ne­go przed­się­bior­stwa, w ana­lo­gii do sił wy­py­cha­ją­cych i przy­cią­ga­ją­cych do da­ne­go miej­sca lub zbio­ru punk­tów prze­strze­ni.

Roz­dział dru­gi pre­zen­tu­je świa­to­wy do­ro­bek teo­re­tycz­ny ze szcze­gól­nym uwzględ­nie­niem pol­skich pu­bli­ka­cji, od­no­szą­cy się do po­strze­ga­nia kwe­stii lo­ka­li­za­cji przed­się­biorstw na tle zmian sys­te­mo­wych go­spo­dar­ki. Mo­że­my prze­śle­dzić zmia­ny po­cząw­szy od mo­de­lu go­spo­dar­ki wol­no­kon­ku­ren­cyj­nej po współ­cze­sną go­spo­dar­kę ryn­ko­wą, zmie­nia­ją­cą się wraz z gwał­tow­nie na­ra­sta­ją­cą glo­ba­li­za­cją. Przed­sta­wio­no w nim tak­że ewo­lu­cję po­dej­ścia do isto­ty czyn­ni­ków lo­ka­li­za­cji i spo­so­bu ich ana­li­zy.

W roz­dzia­le trze­cim zo­sta­ły przed­sta­wio­ne wy­zwa­nia dla lo­ka­li­za­cji przed­się­biorstw, wy­ni­ka­ją­ce z glo­ba­li­za­cji. Wy­cho­dząc z za­ło­że­nia, że jest to je­den z naj­waż­niej­szych za­cho­dzą­cych obec­nie me­ga­tren­dów, zja­wi­sko glo­ba­li­za­cji zo­sta­ło w tym roz­dzia­le przy­bli­żo­ne jako pa­ra­dyg­mat zmie­nia­ją­cy pro­ce­sy lo­ka­li­za­cyj­ne przed­się­biorstw i ich stra­te­gie lo­ka­li­za­cyj­ne.

Współ­cze­sne zmia­ny w oto­cze­niu przed­się­biorstw sil­nie od­dzia­łu­ją na zja­wi­ska za­cho­dzą­ce w przed­się­bior­stwach. Dla­te­go przed­mio­tem czwar­te­go roz­dzia­łu są roz­wa­ża­nia do­ty­czą­ce uwa­run­ko­wań pro­ce­sów lo­ka­li­za­cyj­nych ma­ją­cych swe źró­dło w śro­do­wi­sku we­wnętrz­nym i be­ha­wio­ral­nym przed­się­bior­stwa. Z uwa­gi na sil­nie za­cho­dzą­ce zmia­ny wła­sno­ścio­we, pro­duk­cję z po­mi­nię­ciem wła­snej mar­ki - w tym roz­dzia­le uka­za­no tak­że przed­się­bior­stwo w ka­te­go­riach sys­te­mo­wych, jako kre­ato­ra i uczest­ni­ka struk­tur sek­to­ro­wych. Lo­ka­li­za­cja przed­się­biorstw pod­le­ga co­raz bar­dziej zło­żo­nym i wie­lo­kry­te­rial­nym oce­nom, a z dru­giej stro­ny może pod­le­gać dzia­ła­niom spra­wia­ją­cym, że dane miej­sce może na­brać wa­lo­rów wcze­śniej nie­po­sia­da­nych i tym sa­mym zy­skać na atrak­cyj­no­ści. Dla­te­go przed­mio­tem roz­wa­żań są re­gu­la­cje praw­ne spe­cjal­nych stref eko­no­micz­nych oraz sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go, jako kre­ato­ra wa­lo­rów lo­ka­li­za­cyj­nych. Za­gad­nie­nia te są w książ­ce przy­bli­żo­ne w opar­ciu o wy­ni­ki ba­dań nad spe­cjal­ny­mi stre­fa­mi eko­no­micz­ny­mi w Pol­sce, pro­wa­dzo­ny­mi pod kie­run­kiem au­tor­ki w In­sty­tu­cie Przed­się­bior­stwa Ko­le­gium Nauk o Przed­się­bior­stwie Szko­ły Głów­nej Han­dlo­wej.

Roz­dział pią­ty sta­no­wi pod­su­mo­wa­nie roz­wa­żań do­ty­czą­cych wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji i spo­so­bu jej ana­li­zo­wa­nia w za­rzą­dza­niu przed­się­bior­stwem. Na uwa­gę za­słu­gu­je kwe­stia wy­ko­rzy­sta­nia do ce­lów pro­jek­to­wa­nia lo­ka­li­za­cji au­tor­skich wskaź­ni­ków atrak­cyj­no­ści in­we­sty­cyj­nej, któ­re są efek­tem ba­dań pro­wa­dzo­nych pod kie­run­kiem au­tor­ki od 2001 roku. Wskaź­ni­ki te zna­la­zły za­sto­so­wa­nie w prak­ty­ce go­spo­dar­czej w Pol­sce. Są wy­ko­rzy­sty­wa­ne w ob­słu­dze in­we­sty­cji za­gra­nicz­nych na­pły­wa­ją­cych do Pol­ski. Roz­dział ten za­wie­ra też prak­tycz­ne wska­zów­ki do­ty­czą­ce pro­jek­to­wa­nia lo­ka­li­za­cji in­we­sty­cji z wy­ko­rzy­sta­niem for­mu­la­rza lo­ka­li­za­cyj­ne­go i me­to­dy pro­gra­mo­wa­nia kom­pro­mi­so­we­go.

Przed­kła­da­na książ­ka jest prze­zna­czo­na dla sze­ro­kie­go krę­gu od­bio­rów za­rów­no stu­den­tów, jak i na­uczy­cie­li aka­de­mic­kich, a tak­że prak­ty­ków zaj­mu­ją­cych się za­rzą­dza­niem przed­się­bior­stwem, zwłasz­cza w za­kre­sie pla­no­wa­nia roz­wo­ju, a tak­że dla pra­cow­ni­ków in­sty­tu­cji zaj­mu­ją­cych się ob­słu­gą bez­po­śred­nich in­we­sty­cji za­gra­nicz­nych.

Książ­ka jest za­pi­sem nie tyl­ko prze­pro­wa­dzo­nych stu­diów li­te­ra­tu­ro­wych, ale i na­uko­wej re­flek­sji po­wsta­łej w wy­ni­ku współ­pra­cy z ko­le­żan­ka­mi i ko­le­ga­mi oraz współ­pra­cow­ni­ka­mi In­sty­tu­tu Przed­się­bior­stwa Ko­le­gium Nauk o Przed­się­bior­stwie SGH, któ­rym ni­niej­szym chcia­ła­bym ser­decz­nie po­dzię­ko­wać za licz­ne dys­ku­sje i wspól­nie prze­pro­wa­dzo­ne ba­da­nia, a Pani prof. SGH dr hab. Te­re­sie Pa­kul­skiej za cen­ne uwa­gi jako re­cen­zent­ce przed­kła­da­nej książ­ki.

Rów­nież pra­gnę wy­ra­zić sło­wa po­dzię­ko­wa­nia mo­jej ro­dzi­nie, szcze­gól­nie Mę­żo­wi Je­rze­mu za nie­ustan­ne wspar­cie i nie­złom­ną wia­rę w to, że po­wsta­nie ko­lej­na książ­ka - za­pis mo­jej dłu­go­let­niej fa­scy­na­cji pro­ble­ma­ty­ką lo­ka­li­za­cji przed­się­biorstw.

Han­na Go­dlew­ska-Maj­kow­ska

Rozdział 1.Lokalizacja przedsiębiorstwa jakokategoria ekonomiczna

W dwu­dzie­stym pierw­szym wie­ku, w do­bie glo­ba­li­za­cji co­raz bar­dziej po­wszech­ne sta­je się upa­try­wa­nie źró­deł prze­wag kon­ku­ren­cyj­nych w lo­ka­li­za­cji przed­się­biorstw. Do­ty­czy to szcze­gól­nie kor­po­ra­cji trans­na­ro­do­wych i du­żych przed­się­biorstw, w któ­rych waż­nym aspek­tem funk­cjo­no­wa­nia są sie­ci po­wią­zań o cha­rak­te­rze prze­strzen­nym. Lo­ka­li­za­cja jest tak­że waż­nym ele­men­tem po­li­ty­ki roz­wo­ju firm na­sta­wio­nych na in­ter­na­cjo­na­li­za­cję dzia­łal­no­ści. Dla­te­go moż­na po­sta­wić tezę, że lo­ka­li­za­cja przed­się­bior­stwa na­le­ży do jed­nych z naj­waż­niej­szych de­cy­zji me­ne­dżer­skich. Ce­lem ni­niej­szej czę­ści pra­cy jest uka­za­nie isto­ty i wie­lo­aspek­to­wo­ści lo­ka­li­za­cji przed­się­bior­stwa.

1.1. O roli i spo­so­bie po­strze­ga­nia lo­ka­li­za­cji

W pro­wa­dze­niu dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, za­rów­no na eta­pie two­rze­nia przed­się­bior­stwa, jak i jego roz­wo­ju do klu­czo­wych de­cy­zji na­le­ży za­li­czyć de­cy­zje do­ty­czą­ce tego: co, ile, jak i gdzie pro­du­ko­wać/do­star­czać. Py­ta­nia te po­ja­wia­ją się przy każ­dej no­wej in­we­sty­cji, w któ­rej pla­nu­je­my wpro­wa­dzić na ry­nek no­we­go jego uczest­ni­ka, względ­nie, gdy wła­ści­ciel i(lub) me­ne­dże­ro­wie za­mie­rza­ją do­ko­nać roz­wo­ju ze­wnętrz­ne­go lub we­wnętrz­ne­go przed­się­bior­stwa.

Za­cho­dzą dwie sy­tu­acje de­cy­zyj­ne. W pierw­szej są już pod­ję­te de­cy­zje: co, ile, jak i kie­dy. Bra­ku­je de­cy­zji - gdzie? Aby uzy­skać od­po­wiedź na to py­ta­nie, ko­niecz­ne jest do­ko­na­nie pro­ce­su wy­bo­ru miej­sca pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Pro­ces ten nosi na­zwę lo­ka­li­za­cji. Jest ona uj­mo­wa­na pro­ce­so­wo, jako czyn­no­ści to­wa­rzy­szą­ce do­ko­na­niu wy­bo­ru miej­sca pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Rów­nież re­zul­tat tego pro­ce­su na­zy­wa się lo­ka­li­za­cją.

Dru­ga sy­tu­acja de­cy­zyj­na za­cho­dzi wów­czas, gdy jako pierw­sza jest pod­ję­ta de­cy­zja o wy­bo­rze miej­sca pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, na­to­miast nie są jesz­cze pod­ję­te po­zo­sta­łe de­cy­zje. W tym przy­pad­ku nie jest bra­ne pod uwa­gę inne miej­sce pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Nie za­cho­dzi wów­czas pro­ce­du­ra po­rów­na­nia wa­lo­rów lo­ka­li­za­cyj­nych roz­pa­try­wa­nych po­ten­cjal­nych miejsc. Lo­ka­li­za­cja w sen­sie pro­ce­so­wym ma wów­czas cha­rak­ter bier­ny, w od­róż­nie­niu od lo­ka­li­za­cji czyn­nej, czy­li ta­kiej pro­ce­du­ry, w któ­rej po­dej­mo­wa­nie de­cy­zji o wy­bo­rze miej­sca pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej jest opar­te o czyn­ną po­sta­wę de­cy­den­ta, do­ko­nu­ją­ce­go wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji spo­śród zbio­ru po­ten­cjal­nych miejsc pro­wa­dze­nia owej dzia­łal­no­ści1.

Z lo­ka­li­za­cją bier­ną mamy do czy­nie­nia naj­czę­ściej w ma­łych przed­się­bior­stwach, na­tra­fia­ją­cych na ba­rie­rę ka­pi­ta­ło­wą. Nie­do­bór środ­ków fi­nan­so­wych na bu­do­wę no­we­go obiek­tu lub ad­ap­ta­cję hali przy jed­no­cze­snym po­sia­da­niu wła­snej nie­ru­cho­mo­ści po­wo­du­je, że ra­czej mamy do czy­nie­nia z po­szu­ki­wa­niem od­po­wie­dzi na py­ta­nia: co, jak, ile i kie­dy, ma­jąc na uwa­dze po­ło­że­nie, wiel­kość i kształt dział­ki, jej prze­zna­cze­nie w miej­sco­wym pla­nie za­go­spo­da­ro­wa­nia prze­strzen­ne­go, uzbro­je­nie tech­nicz­ne i ce­chy bez­po­śred­nie­go oto­cze­nia.

Miej­sce, na któ­rym jest pro­wa­dzo­na dzia­łal­ność go­spo­dar­cza, względ­nie na któ­rym ma być ona pro­wa­dzo­na oraz jej usy­tu­owa­nie wzglę­dem in­nych ele­men­tów prze­strze­ni, jest uwa­ża­ne za lo­ka­li­za­cję szcze­gó­ło­wą przed­się­bior­stwa, w od­róż­nie­niu od lo­ka­li­za­cji ogól­nej, za któ­rą uwa­ża się jed­nost­kę osad­ni­czą lub ad­mi­ni­stra­cyj­ną. Okre­śla­jąc lo­ka­li­za­cję ogól­ną, mo­że­my od­nieść się do dziel­ni­cy du­że­go mia­sta, gmi­ny, po­wia­tu, wo­je­wódz­twa, ma­kro­re­gio­nu, pań­stwa, or­ga­ni­za­cji mię­dzy­na­ro­do­wej czy kon­ty­nen­tu.

Oba aspek­ty lo­ka­li­za­cji, czy­li za­rów­no lo­ka­li­za­cja szcze­gó­ło­wa, jak i ogól­na są istot­ne, gdyż wpły­wa­ją na po­zo­sta­łe de­cy­zje od­no­śnie ro­dza­ju pro­duk­cji/usług, ska­li pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści, za­awan­so­wa­nia tech­no­lo­gicz­ne­go i cza­su po­trzeb­ne­go do uru­cho­mie­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Przy­kła­do­wo lo­ka­li­za­cja ogól­na roz­pa­try­wa­na na po­zio­mie po­wia­tu lub re­gio­nu ma zwią­zek z moż­li­wo­ścią za­spo­ko­je­nia po­trzeb firm w za­kre­sie za­trud­nie­nia śred­nie­go per­so­ne­lu tech­nicz­ne­go. Przy­kła­dem tego związ­ku mogą być licz­ne po­wią­za­nia sek­to­ra mo­to­ry­za­cyj­ne­go z tech­ni­ka­mi sa­mo­cho­do­wy­mi lub za­sad­ni­czy­mi szko­ła­mi za­wo­do­wy­mi na pod­bu­do­wie gim­na­zjum, dla któ­rych or­ga­nem pro­wa­dzą­cym są sta­ro­stwa po­wia­to­we.

Z ko­lei lo­ka­li­za­cja szcze­gó­ło­wa okre­śla moż­li­wo­ści za­spo­ko­je­nia po­trzeb in­we­sto­ra w za­kre­sie do­stę­pu do in­fra­struk­tu­ry (np. bli­skość bocz­ni­cy ko­le­jo­wej, zdol­ność do nie­prze­rwa­nych wy­star­cza­ją­cych do­staw prą­du), co rzu­tu­je bez­po­śred­nio na moż­li­wo­ści za­sto­so­wa­nia za­pla­no­wa­nych tech­no­lo­gii i okre­śle­nie wiel­ko­ści zdol­no­ści pro­duk­cyj­nych bu­do­wa­nych obiek­tów.

Lo­ka­li­za­cja ogól­na i szcze­gó­ło­wa w du­żym stop­niu de­ter­mi­nu­ją tak­że ro­dzaj pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, szcze­gól­nie gdy dzia­łal­ność ta wy­ma­ga speł­nie­nia spe­cy­ficz­nych wa­run­ków w za­kre­sie np. do­stę­pu do za­so­bów na­tu­ral­nych, ryn­ków zby­tu, czy wy­kwa­li­fi­ko­wa­ne­go per­so­ne­lu. Lo­ka­li­za­cja w gmi­nie o tra­dy­cjach prze­my­sło­wych może np. być źró­dłem kosz­to­wych prze­wag kon­ku­ren­cyj­nych dla su­row­co­chłon­nych in­we­sty­cji pro­duk­cyj­nych, po­dob­nie jak lo­ka­li­za­cja szcze­gó­ło­wa z bli­sko po­ło­żo­ną bocz­ni­cą ko­le­jo­wą i bez­po­śred­nim do­stę­pem do dróg kra­jo­wych.

Pro­ce­du­ra wy­bo­ru do­ty­czy lo­ka­li­za­cji pro­ce­sów za­rząd­czych, w tym szcze­gól­nie ope­ra­cyj­nych. Przy­kła­do­wo w sek­to­rach wie­dzo­chłon­nych, nie­za­leż­nie od wiel­ko­ści przed­się­bior­stwa, de­cy­zja ta może być sty­mu­lo­wa­na dzię­ki wspar­ciu ze stro­ny re­gio­nal­nej sfe­ry ba­daw­czo-roz­wo­jo­wej. Wy­ni­ka to z fak­tu, że na­wet ma­łe­mu nowo po­wsta­łe­mu pod­mio­to­wi zwy­kle bra­ku­je za­so­bów i do­świad­cze­nia. Dla­te­go musi po­le­gać na ze­wnętrz­nych za­so­bach B+R. Z ko­lei śred­nie i duże przed­się­bior­stwa mogą ob­ni­żyć kosz­ty za­rzą­dza­nia in­for­ma­cją i wie­dzą. Bli­skość geo­gra­ficz­na sprzy­ja za­tem bez­po­śred­nim prze­pły­wom wie­dzy, szcze­gól­nie naj­now­szej wie­dzy nie­ko­dy­fi­ko­wa­nej2.

Dla­te­go przed­mio­tem za­in­te­re­so­wa­nia me­na­dże­rów po­win­na być za­rów­no lo­ka­li­za­cja ogól­na, jak i szcze­gó­ło­wa.

Przy wy­bo­rze lo­ka­li­za­cji przed­się­bior­stwa istot­ne zna­cze­nie ma tak­że jego struk­tu­ra or­ga­ni­za­cyj­na. W przed­się­bior­stwach o skom­pli­ko­wa­nej struk­tu­rze or­ga­ni­za­cyj­nej wy­bór no­we­go od­dzia­łu po­wi­nien od­zwier­cie­dlać cele ca­łej or­ga­ni­za­cji. Zwa­żyw­szy na zmia­ny kla­sycz­nych mo­de­li biz­ne­so­wych opar­tych na ko­rzy­ściach aglo­me­ra­cji, w tym w szcze­gól­no­ści na ko­rzy­ściach du­żej ska­li pro­duk­cji, na­le­ży wska­zać na nowy nurt wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji. Moż­na go na­zwać lo­ka­li­za­cją sie­cio­wą. Po­le­ga ona na pla­no­wa­niu i two­rze­niu ca­łej sie­ci lo­ka­li­za­cji, sto­sow­nie do stra­te­gii roz­wo­ju przed­się­bior­stwa. No­wej lo­ka­li­za­cji może to­wa­rzy­szyć de­lo­ka­li­za­cja w in­nym miej­scu, wsku­tek utra­ty efek­tów ze­wnętrz­nych. Lo­ka­li­za­cja sie­cio­wa może być tak­że efek­tem sa­mo­rzut­ne­go efek­tu roz­sie­wu jed­no­stek za­leż­nych od przed­się­bior­stwa - mat­ki, wsku­tek da­le­ko po­su­nię­te­go po­dzia­łu pra­cy dro­gą of­fsho­rin­gu i out­so­ur­cin­gu. W pro­ce­sie usie­cio­wie­nia lo­ka­li­za­cji znacz­ną rolę od­gry­wa tak­że oto­cze­nie przed­się­bior­stwa. Może być ono źró­dłem dzia­łań po­dej­mo­wa­nych w przed­się­bior­stwie, jak i ich ce­lem. Atry­bu­ty lo­ka­li­za­cji moż­na bo­wiem roz­pa­try­wać przez pry­zmat re­la­cji przed­się­bior­stwa z dal­szym i bliż­szym oto­cze­niem (oto­cze­niem kon­ku­ren­cyj­nym). Po­wsta­ją­ce sie­ci w oto­cze­niu przed­się­biorstw, in­ter­na­cjo­na­li­za­cja ryn­ków oraz in­te­gra­cja eu­ro­pej­ska są czyn­ni­ka­mi wzmac­nia­ją­cy­mi zna­cze­nie lo­ka­li­za­cji sie­cio­wej.

War­to tak­że do­strzec nowe zja­wi­sko wir­tu­ali­za­cji lo­ka­li­za­cji, wsku­tek ode­rwa­nia sfe­ry pro­duk­cji od jej dys­try­bu­cji. "Pu­ste fir­my" od­zna­cza­ją się znacz­ną mo­bil­no­ścią, cze­mu to­wa­rzy­szy osła­bie­nie re­al­nych prze­strzen­nych po­wią­zań z ich lo­kal­nym czy re­gio­nal­nym oto­cze­niem. Zdol­ność do szyb­kiej zmia­ny pro­fi­lu dzia­łal­no­ści i mul­ti­pli­ka­cji po­wo­du­ją w pu­stych fir­mach spa­dek zna­cze­nia kry­te­rium lo­ka­li­za­cji przy po­dej­mo­wa­niu klu­czo­wych de­cy­zji biz­ne­so­wych.

Re­wo­lu­cja in­for­ma­tycz­na, gwał­tow­ny roz­wój no­wych tech­no­lo­gii ko­mu­ni­ka­cyj­nych, glo­ba­li­za­cja, na­stę­pu­ją­ca in­te­gra­cja po­li­tycz­na Eu­ro­py to po­waż­ne zmia­ny wpły­wa­ją­ce nie tyl­ko na oto­cze­nie przed­się­biorstw, ale tak­że zmie­nia­ją­ce je same. Dla­te­go na lo­ka­li­za­cję na­le­ży pa­trzeć nie tyl­ko sta­tycz­nie, śle­dząc w krót­kim okre­sie funk­cjo­no­wa­nie przed­się­bior­stwa w prze­strze­ni, ale tak­że dy­na­micz­nie, ob­ser­wu­jąc i prze­wi­du­jąc za­rów­no zmia­ny w przed­się­bior­stwie, jak i w jego oto­cze­niu. Do­ty­czy to za­rów­no lo­ka­li­za­cji ogól­nej, jak i szcze­gó­ło­wej.

Lo­ka­li­za­cja przed­się­bior­stwa tak ogól­na, jak szcze­gó­ło­wa, roz­pa­try­wa­na w śred­nim i dłu­gim okre­sie oraz na bie­żą­co two­rzy waż­ną sfe­rę za­rzą­dza­nia dla me­ne­dże­rów (rys. 1.). Za­da­nie to jest istot­ne w cza­sach na­ra­sta­ją­cych współ­za­leż­no­ści go­spo­da­rek na­ro­do­wych, w któ­rych "efekt mo­ty­la"3, jest wy­jąt­ko­wo do­tkli­wy i trud­no pod­da­ją­cy się pre­dyk­cji.

Ry­su­nek 1. Miej­sce lo­ka­li­za­cji w sys­te­mie za­rzą­dza­nia

Źró­dło: opra­co­wa­nie wła­sne na pod­sta­wie: S. Ka­sie­wicz, Za­rzą­dza­nie ope­ra­cyj­ne w do­bie glo­ba­li­za­cji, Di­fin, War­sza­wa 2002, s. 13.

Waż­ne jest wła­ści­we roz­pa­try­wa­nie róż­nych wa­rian­tów lo­ka­li­za­cyj­nych. To za­da­nie mie­ści się w ob­sza­rze de­cy­zyj­nym, do­ty­czą­cym de­cy­zji pro­jek­to­wych. Po­nad­to róż­ne aspek­ty zwią­za­ne z umiej­sco­wie­niem fir­my mają swój wy­raz w bie­żą­cym za­rzą­dza­niu ope­ra­cyj­nym fir­mą. Od umiej­sco­wie­nia fir­my za­le­żą, bo­wiem co­dzien­ne po­wią­za­nia prze­strzen­ne fir­my we wszyst­kich sfe­rach jej funk­cjo­no­wa­nia. To zaś prze­kła­da się na po­wsta­ją­ce ewen­tu­al­ne prze­wa­gi kon­ku­ren­cyj­ne przed­się­bior­stwa, względ­nie wręcz prze­ciw­nie - na za­gro­że­nie upa­dło­ścią.

Dla­te­go ko­niecz­ne jest zbie­ra­nie in­for­ma­cji, ana­li­zo­wa­nie ich i two­rze­nie na ich pod­sta­wie stra­te­gii kon­ku­ro­wa­nia w tur­bu­lent­nym oto­cze­niu. In­for­ma­cje te po­win­ny też do­ty­czyć zja­wisk prze­strzen­nych, od­dzia­łu­ją­cych na po­wsta­ją­ce ko­rzy­ści lub nie­ko­rzy­ści lo­ka­li­za­cji i na prze­bieg pro­ce­dur lo­ka­li­za­cyj­nych.

1.2. Lo­ka­li­za­cja szcze­gó­ło­wa

W pro­ce­sie two­rze­nia no­we­go przed­się­bior­stwa, jak i roz­wi­ja­nia już ist­nie­ją­ce­go ko­niecz­ne jest do­ko­na­nie wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji kon­kret­nej nie­ru­cho­mo­ści, czy­li lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej. Za­gad­nie­nie to naj­czę­ściej jest roz­pa­try­wa­ne z punk­tu wi­dze­nia jej ceny, po­ło­że­nia wzglę­dem sys­te­mów in­fra­struk­tu­ral­nych, a tak­że tech­nicz­ne­go uzbro­je­nia te­re­nu. Bie­rze się tak­że pod uwa­gę atry­bu­ty przy­rod­ni­cze, szcze­gó­ło­we roz­wią­za­nia w za­kre­sie prze­strzen­ne­go za­go­spo­da­ro­wa­nia dział­ki i jej bez­po­śred­nie­go są­siedz­twa oraz ce­chy praw­ne i eko­no­micz­ne.

Przy oce­nie lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej uwzględ­nia się za­tem ce­chy przy­rod­ni­cze da­ne­go te­re­nu in­we­sty­cyj­ne­go lub nie­ru­cho­mo­ści, ta­kie jak: wiel­kość (po­wierzch­nia) i kształt dział­ki (czy zbli­żo­ny do pro­sto­ką­ta, czy nie­re­gu­lar­ny), ukształ­to­wa­nie pio­no­we te­re­nu, sto­sun­ki wod­ne, różę wia­trów, na­sło­necz­nie­nie, po­ło­że­nie geo­gra­ficz­ne, do­stęp­ne w da­nym miej­scu za­so­by przy­rod­ni­cze oraz ich ja­kość. To, któ­re z ele­men­tów przy­rod­ni­czych są szcze­gól­nie istot­ne dla przed­się­bior­stwa jest za­leż­ne od ro­dza­ju pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej oraz wy­ko­rzy­sty­wa­nych tech­no­lo­gii4.

Dla in­we­sto­ra wiel­kość dział­ki i jej kształt zbli­żo­ny do pro­sto­ką­ta ma nie­ba­ga­tel­ne zna­cze­nie, z uwa­gi na moż­li­wość wy­bu­do­wa­nia obiek­tu o okre­ślo­nych pa­ra­me­trach, umoż­li­wia­ją­cych speł­nie­nie wy­mo­gów tech­nicz­nych i tech­no­lo­gicz­nych da­nej dzia­łal­no­ści (np. w opar­ciu o spraw­dzo­ne już w in­nych lo­ka­li­za­cjach pro­jek­ty in­we­sty­cyj­ne), me­cha­ni­za­cję prac lo­gi­stycz­nych, a tak­że uzy­ska­nie wła­snych źró­deł ener­gii lub pary tech­no­lo­gicz­nej, je­śli ich sta­łej do­sta­wy wy­ma­ga pro­ces tech­no­lo­gicz­ny. Taki wy­móg jest np. istot­ny w pro­duk­cji cze­ko­la­dy z uwa­gi na kosz­tow­ny pro­ces my­cia urzą­dzeń w wy­ni­ku za­sty­gnię­cia masy cze­ko­la­do­wej w in­sta­la­cjach. Z ko­lei do­stęp do czy­stej wody (naj­le­piej źró­dła głę­bi­no­we­go) i od­na­wial­nych źró­deł ener­gii są waż­ny­mi atry­bu­ta­mi te­re­nu in­we­sty­cyj­ne­go dla fa­bry­ki pro­duk­tów bio­tech­no­lo­gicz­nych. Ko­niecz­ne jest jed­nak okre­śle­nie ogra­ni­czeń praw­nych do­ty­czą­cych sto­so­wa­nych tech­no­lo­gii na te­re­nach o cen­nych wa­lo­rach przy­rod­ni­czych.

Waż­ne zna­cze­nie dla in­we­sto­ra ma tak­że za­go­spo­da­ro­wa­nie dział­ki. Je­śli znaj­du­ją się na niej bu­dyn­ki, to ana­li­zie pod­le­ga ich ku­ba­tu­ra, stan tech­nicz­ny i za­awan­so­wa­nie tech­no­lo­gicz­ne oraz sto­pień amor­ty­za­cji. Po­nad­to na uwa­gę za­słu­gu­je tech­nicz­ne uzbro­je­nie te­re­nu, a w szcze­gól­no­ści re­zer­wy zdol­no­ści prze­sy­ło­wych lub pro­duk­cyj­no-usłu­go­wych urzą­dzeń i obiek­tów in­fra­struk­tu­ry istot­nych dla in­we­sto­ra. W wa­run­kach szyb­kie­go po­stę­pu na­uko­wo-tech­nicz­ne­go na­stę­pu­ją­ce­go w go­spo­dar­ce glo­bal­nej na­bie­ra co­raz więk­sze­go zna­cze­nia sto­pień no­wo­cze­sno­ści i in­no­wa­cyj­no­ści urzą­dzeń po­moc­ni­czych, za­pew­nia­ją­cych bez­pie­czeń­stwo re­ali­za­cji pro­ce­sów pro­duk­cyj­nych. W przy­pad­ku te­re­nu in­we­sty­cyj­ne­go typu brown­field, pod­da­wa­ne­go re­struk­tu­ry­za­cji, a na­wet re­wi­ta­li­za­cji, nie­zbęd­ne jest uwzględ­nie­nie ewen­tu­al­nych kosz­tów i cza­su nie­zbęd­ne­go do li­kwi­da­cji obec­ne­go za­go­spo­da­ro­wa­nia.

Te­ren in­we­sty­cyj­ny lub nie­ru­cho­mość przed­się­bior­stwa wcho­dzi w skład struk­tur prze­strzen­nych go­spo­dar­ki lo­kal­nej. Dla­te­go przed­mio­tem ana­li­zy lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej jest rów­nież bez­po­śred­nie są­siedz­two te­re­nu in­we­sty­cyj­ne­go. Na jego oce­nę po­win­ny skła­dać się ta­kie ele­men­ty jak: po­ło­że­nie lub spo­sób włą­cze­nia da­nej nie­ru­cho­mo­ści do sys­te­mu lo­kal­nej i po­nad­lo­kal­nej in­fra­struk­tu­ry (np. bocz­ni­ca ko­le­jo­wa), re­zer­wy miej­sco­wej in­fra­struk­tu­ry i jej zgod­ność z po­trze­ba­mi tech­nicz­ny­mi i tech­no­lo­gicz­ny­mi przed­się­bior­stwa, or­ga­ni­za­cja ru­chu (jed­no­kie­run­ko­wy, czy dwu­kie­run­ko­wy, licz­ba pa­sów ru­chu, bli­skość wjaz­du lub zjaz­du z au­to­stra­dy). Istot­ne zna­cze­nie ma za­bu­do­wa te­re­nu. In­we­stor in­te­re­su­je się tym, kto zaj­mu­je są­sied­nie bu­dyn­ki, czy klien­ci, kon­ku­ren­ci, part­ne­rzy? Jaka jest re­no­ma da­ne­go miej­sca, czy są w po­bli­żu obiek­ty wpły­wa­ją­ce na wy­mia­nę to­wa­ro­wą - prze­szko­dy na­tu­ral­ne, po­li­tycz­ne woj­sko­we? Jaka jest sy­tu­acja na miej­sco­wym ryn­ku nie­ru­cho­mo­ści?

Lo­ka­li­za­cja szcze­gó­ło­wa wy­zna­cza tak­że atry­bu­ty praw­ne miej­sca pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. Szcze­gól­ne zna­cze­nie mają ta­kie ele­men­ty jak: miej­sco­wy plan za­go­spo­da­ro­wa­nia prze­strzen­ne­go, któ­ry wy­zna­cza moż­li­we do kie­run­ki wy­ko­rzy­sta­nia da­ne­go grun­tu na cele prze­my­sło­we, usłu­go­we, han­dlo­we lub po­za­go­spo­dar­cze. Na eta­pie pro­jek­to­wa­nia in­we­sty­cji waż­ne zna­cze­nie ma sta­tus wła­sno­ścio­wy dział­ki/bu­dyn­ków. Dla in­we­sto­ra naj­bar­dziej po­żą­da­ne jest, by był to grunt o ure­gu­lo­wa­nym sta­tu­sie praw­nym, a jego wła­ści­cie­lem lub dys­po­nen­tem była jed­nost­ka sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go lub Skarb Pań­stwa. Na atrak­cyj­ność lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej ma tak­że wpływ ob­ję­cie da­ne­go grun­tu po­mo­cą pu­blicz­ną z ty­tu­łu two­rze­nia stref uprzy­wi­le­jo­wa­nia eko­no­micz­ne­go lub na ba­zie re­gu­la­cji lo­kal­nych w za­kre­sie po­dat­ków i opłat.

Z re­gu­la­cja­mi praw­ny­mi czę­sto są po­wią­za­ne atry­bu­ty eko­no­micz­ne da­ne­gote­re­nu in­we­sty­cyj­ne­go, z ra­cji go­spo­dar­czych efek­tów wpro­wa­dze­nia w ży­cie okre­ślo­nych prze­pi­sów praw­nych. Ulga w po­dat­ku do­cho­do­wym, czy zwol­nie­nia z po­dat­ków lo­kal­nych wpły­wa­ją na wzrost opła­cal­no­ści pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w da­nym miej­scu. Efek­ty te są tak­że za­leż­ne od ceny zie­mi i nie­ru­cho­mo­ści znaj­du­ją­cych się na te­re­nie in­we­sty­cyj­nym, kosz­tów ich re­mon­tów, in­we­sty­cji mo­der­ni­za­cyj­no-od­two­rze­nio­wych i amor­ty­za­cji.

Po­mię­dzy ce­cha­mi przy­rod­ni­czy­mi, praw­ny­mi, eko­no­micz­ny­mi i za­go­spo­da­ro­wa­niem te­re­nu in­we­sty­cyj­ne­go i jego są­siedz­twa za­cho­dzą współ­za­leż­no­ści.

Ce­chy przy­rod­ni­cze mają wpływ na moż­li­wość bu­do­wy obiek­tów wiel­ko­po­wierzch­nio­wych i(lub) jed­no­kon­dy­gna­cyj­nych, a tak­że na moż­li­wość lub ko­niecz­ność za­sto­so­wa­nia tech­nik i tech­no­lo­gii o pod­wyż­szo­nych wy­ma­ga­niach ja­ko­ścio­wych. Wy­ni­ka to z fak­tu, że ukształ­to­wa­nie te­re­nu, ro­dzaj pod­ło­ża, czy sza­ta ro­ślin­na mają wpływ na kosz­ty in­we­sty­cji. Po­wsta­ją za­tem na­kła­dy in­we­sty­cyj­ne wa­run­ko­wa­ne ce­cha­mi fi­zjo­gra­ficz­ny­mi miej­sca.

Z ko­lei kształt dział­ki wy­wie­ra wpływ na moż­li­wość za­sto­so­wa­nia stan­dar­do­wych pro­jek­tów in­we­sty­cyj­nych (brak ko­niecz­no­ści sto­so­wa­nia uni­kal­nych roz­wią­zań ar­chi­tek­to­nicz­nych). Wy­ni­ka to z fak­tu, że im więk­sza dział­ka, tym więk­sza swo­bo­da w pro­jek­to­wa­niu in­we­sty­cji.

Waż­nym ele­men­tem ana­li­zy atrak­cyj­no­ści dział­ki jest jej wiel­kość. Im więk­sza dział­ka, tym po­wsta­ją więk­sze re­zer­wy na nowe in­we­sty­cje, po­zwa­la­ją­ce na uzy­ska­nie ko­rzy­ści aglo­me­ra­cji. Z dru­giej stro­ny, im więk­sza dział­ka, tym wyż­sze kosz­ty jej utrzy­ma­nia (np. koszt po­dat­ku od nie­ru­cho­mo­ści). Dla­te­go ta kwe­stia musi być roz­strzy­gnię­ta z uwzględ­nie­niem moż­li­wo­ści uzy­ska­nia zwol­nie­nia z po­dat­ku od nie­ru­cho­mo­ści, jak rów­nież prze­wi­dy­wa­nych po­trzeb roz­wo­jo­wych przed­się­bior­stwa.

Po­ło­że­nie geo­gra­ficz­ne dział­ki ma wpływ na wy­bór dzia­łal­no­ści, sto­sow­nie do wa­lo­rów lo­ka­li­za­cyj­nych do­stęp­nych w da­nym miej­scu. Ma to swo­je zna­cze­nie, za­rów­no w przy­pad­ku in­we­sty­cji gre­en­field, jak i brown­field. Z cza­sem przed­się­bior­stwo wy­wie­ra wpływ na lo­kal­ne sys­te­my in­fra­struk­tu­ral­ne i pro­duk­cyj­no-usłu­go­we, co skut­ku­je znacz­nym wpły­wem wcze­śniej­szych de­cy­zji in­we­sty­cyj­nych na de­cy­zje lo­ka­li­za­cyj­ne in­we­sty­cji typu brown­field.

Za­go­spo­da­ro­wa­nie dział­ki rów­nież od­dzia­łu­je na inne ce­chy lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej. Wpły­wa ono na są­siedz­two dział­ki, gdyż ist­nie­ją­cy obiekt pro­duk­cyj­ny mógł i może wpły­wać na lo­kal­ne sys­te­my in­fra­struk­tu­ral­ne i pro­duk­cyj­no-usłu­go­we. Wy­ko­rzy­sta­nie dział­ki może też od­dzia­ły­wać na miej­sco­wy plan za­go­spo­da­ro­wa­nia prze­strzen­ne­go. Np. w po­sta­ci od­rol­nie­nia grun­tów są­sia­du­ją­cych z nowo two­rzo­ny­mi stre­fa­mi ak­ty­wi­za­cji go­spo­dar­czej. Za­go­spo­da­ro­wa­nie dział­ki może tak­że wy­wo­łać przy­zna­nie ulg i zwol­nień po­dat­ko­wych. Ten przy­pa­dek naj­czę­ściej wy­stę­pu­je na ob­sza­rach prze­cho­dzą­cych trud­no­ści roz­wo­jo­we, gdzie w są­siedz­twie wy­stę­pu­ją te­re­ny wy­ma­ga­ją­ce re­wi­ta­li­za­cji. Czę­sto taka prak­ty­ka do­ty­czy re­wi­ta­li­za­cji te­re­nów po­prze­my­sło­wych. Za­go­spo­da­ro­wa­nie dział­ki kształ­tu­je tak­że war­tość dział­ki i nie­ru­cho­mo­ści. Im bar­dziej atrak­cyj­ne za­go­spo­da­ro­wa­nie dział­ki, tym wyż­sza jest jej cena. Im lep­sze wy­po­sa­że­nie dział­ki, tym więk­szą oszczęd­ność uzy­sku­je się w na­kła­dach in­we­sty­cyj­nych i kosz­tach eks­plo­ata­cyj­nych środ­ków trwa­łych.

Rów­nież spo­sób za­go­spo­da­ro­wa­nia są­siedz­twa od­dzia­łu­je na inne atry­bu­ty lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej. Wpły­wa on na za­go­spo­da­ro­wa­nie dział­ki, a do­kład­niej na po­wsta­wa­nie bu­dyn­ków i urzą­dzeń sto­sow­nie do moż­li­wo­ści uzy­ska­nia ko­rzy­ści aglo­me­ra­cji. Są­siedz­two waż­nych obiek­tów może wy­wo­łać skut­ki praw­ne w szcze­gól­no­ści w od­nie­sie­niu do ro­dza­ju in­we­sty­cji, sto­so­wa­nych tech­no­lo­gii i wiel­ko­ści in­we­sty­cji. Po­nad­to cena nie­ru­cho­mo­ści w bez­po­śred­nim są­siedz­twie przed­się­bior­stwa wpły­wa na war­tość da­nej lo­ka­li­za­cji (im bar­dziej atrak­cyj­ne za­go­spo­da­ro­wa­nie są­siedz­twa, tym wyż­sza war­tość).

Sta­tus praw­ny okre­śla do­pusz­czal­ne for­my za­go­spo­da­ro­wa­nia dział­ki, ogra­ni­cza ro­dza­jo­wo in­we­sty­cję (dot. to pod­stref eko­no­micz­nych), a tak­że w opar­ciu o miej­sco­wy plan za­go­spo­da­ro­wa­nia prze­strzen­ne­go de­fi­niu­je do­pusz­czal­ne for­my za­go­spo­da­ro­wa­nia są­siedz­twa dział­ki. Re­gu­la­cje praw­ne do­ty­czą­ce po­dat­ków opłat lo­kal­nych i za­sad sto­so­wa­nia po­mo­cy pu­blicz­nej od­dzia­łu­ją na kosz­ty, do­chód oraz po­dat­ki ob­cią­ża­ją­ce przed­się­bior­cę.

Ce­chy eko­no­micz­ne lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej mają wpływ na atrak­cyj­ność da­nej lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej. Ni­ska cena te­re­nu in­we­sty­cyj­ne­go ma wpływ na wy­bór więk­szej dział­ki i utwo­rze­nie re­zer­wy ob­sza­ro­wej. Ni­ska cena nie­ru­cho­mo­ści oraz ure­gu­lo­wa­ny sta­tus wła­sno­ścio­wy wy­wie­ra­ją tak­że po­zy­tyw­ny wpływ na moż­li­wość po­zy­ska­nia in­we­sto­ra i tym sa­mym za­go­spo­da­ro­wa­nie dział­ki lub hali (bu­dyn­ku). Cena nie­ru­cho­mo­ści oraz sta­tus wła­sno­ścio­wy od­dzia­łu­ją na moż­li­wość po­zy­ska­nia in­we­sto­ra w bli­skim są­siedz­twie i tym sa­mym za­go­spo­da­ro­wa­nie są­siedz­twa, co ma istot­ne zna­cze­nie, gdy po­trzeb­na jest in­we­sty­cja w sek­to­rze po­krew­nym.

Wy­bór lo­ka­li­za­cji ma wpływ na war­tość ak­ty­wów przed­się­bior­stwa, przy czym war­tość bu­dyn­ków i bu­dow­li po­wsta­łych w wy­ni­ku pod­ję­cia ak­tyw­no­ści go­spo­dar­czej przez przed­się­bior­stwa może być wyż­sza od war­to­ści grun­tu lub od­wrot­nie. O tym, jak w prak­ty­ce go­spo­dar­czej atry­bu­ty grun­tu mogą mieć do­mi­nu­ją­ce zna­cze­nie dla wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej może świad­czyć fakt, iż w nie­któ­rych pod­stre­fach spe­cjal­nych stref eko­no­micz­nych Pol­ski wy­stą­pił sztucz­ny boom na ryn­ku nie­ru­cho­mo­ści. Wej­ście do stre­fy eko­no­micz­nej trak­to­wa­no, jako in­we­sty­cję w za­kup grun­tu po­ło­żo­ne­go na te­re­nie na­le­żą­cym do spe­cjal­nej stre­fy eko­no­micz­nej, któ­ra może przy­nieść wyż­szy zysk z ty­tu­łu jego od­sprze­da­ży, niż w wy­ni­ku wy­bu­do­wa­nia za­kła­du, ko­rzy­sta­ją­ce­go z po­mo­cy pu­blicz­nej. Ta­kie po­sta­wy były cha­rak­te­ry­stycz­ne dla przed­się­biorstw o mało atrak­cyj­nej lo­ka­li­za­cji ogól­nej.

Wy­bór lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej jest tak­że waż­ny w przy­pad­ku mi­kro­przed­się­biorstw two­rzo­nych przez oso­by fi­zycz­ne. Do tej pory uwa­ża­no, że mi­kro­przed­się­bior­czość nie wią­że się z fak­tycz­nym pro­ce­sem wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji. Jed­nak ba­da­nie Anne Ris­se­la­da i Ve­ro­ni­que Schu­tjens5 wy­ka­za­ło, że:

je­śli wła­ści­ciel sku­pia się na pro­wa­dze­niu dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej i chce ją w peł­ni kon­tro­lo­wać, wów­czas uru­cho­mia fir­mę w domu. Prze­nie­sie­nie fir­my do nie­ru­cho­mo­ści ko­mer­cyj­nej na­stę­pu­je w mo­men­cie, gdy fir­ma jest zbyt duża, by mo­gła być pro­wa­dzo­na w domu, np. z po­wo­du uciąż­li­wo­ści łą­cze­nia ży­cia oso­bi­ste­go z obo­wiąz­ka­mi za­wo­do­wy­mi lub gdy czę­sto ma miej­sce ko­niecz­ność or­ga­ni­zo­wa­nia spo­tkań biz­ne­so­wych; je­śli przy­cho­dy z dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej nie sta­no­wią pod­sta­wo­we­go do­cho­du go­spo­dar­stwa do­mo­we­go, a wła­ści­ciel fir­my spę­dza dużą ilość cza­su na ak­tyw­no­ści eko­no­micz­nej, wów­czas fir­ma jest zlo­ka­li­zo­wa­na czę­ściej poza do­mem niż w domu. Wy­bór lo­ka­li­za­cji ko­mer­cyj­nej na­stę­pu­je pod wpły­wem ana­li­zy cech użyt­ko­wych nie­ru­cho­mo­ści np. wzglę­dy es­te­tycz­ne, do­jazd, miej­sce par­kin­go­we itp. spra­wia, że oso­by pra­cu­ją­ce na wła­sny ra­chu­nek zwra­ca­ją na ce­chy da­ne­go obiek­tu.

Wzrost fir­my i wy­ni­ka­ją­cy z tego po­pyt na (ma­te­rial­ną) prze­strzeń na­le­żą do naj­waż­niej­szych czyn­ni­ków po­dej­mo­wa­nia de­cy­zji lo­ka­li­za­cyj­nej. Jed­nak­że lo­ka­li­za­cja fir­my może być spo­wo­do­wa­na od­dzia­ły­wa­niem in­ne­go przed­się­bior­stwa. Mogą wy­stą­pić za­rów­no siły wy­py­cha­ją­ce, przy­cią­ga­ją­ce, jak i pod­trzy­mu­ją­ce. Czyn­ni­ki wy­py­cha­ją­ce są po­strze­ga­ne jako ne­ga­tyw­ne i po­wo­du­ją zmia­nę wcze­śniej­szej lo­ka­li­za­cji w celu unik­nię­cia ne­ga­tyw­nych skut­ków są­siedz­twa. W ten spo­sób na­stę­pu­je wy­py­cha­nie firm z obec­nych lo­ka­li­za­cji. Od­wrot­nie dzia­ła­ją czyn­ni­ki przy­cią­ga­ją­ce przed­się­bior­cę w nowe miej­sce.

Pod­su­mo­wu­jąc, lo­ka­li­za­cja szcze­gó­ło­wa przed­się­bior­stwa po­win­na być roz­pa­try­wa­na z punk­tu wi­dze­nia przy­rod­ni­cze­go, praw­ne­go, eko­no­micz­ne­go oraz do­tych­cza­so­we­go za­go­spo­da­ro­wa­nia prze­strzen­ne­go. Po­mię­dzy wy­mie­nio­ny­mi sfe­ra­mi lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej wy­stę­pu­ją związ­ki przy­czy­no­wo-skut­ko­we. Ich zna­jo­mość może sta­no­wić źró­dło prze­wag kon­ku­ren­cyj­nych dla przed­się­bior­cy. Mogą to być prze­wa­gi kosz­to­we np. dzię­ki zmniej­sza­niu na­kła­dów in­we­sty­cyj­nych, ogra­ni­cze­niu kosz­tów eks­plo­ata­cji i ry­zy­ka za­wod­no­ści in­fra­struk­tu­ry we­wnętrz­nej, ni­skiej ce­nie miej­sco­wych za­so­bów. Lo­ka­li­za­cja szcze­gó­ło­wa może być tak­że źró­dłem prze­wag w sfe­rze dys­try­bu­cyj­nej, dzię­ki two­rze­niu sie­cio­wych po­wią­zań z miej­sco­wy­mi part­ne­ra­mi biz­ne­so­wy­mi w opar­ciu o ko­rzy­ści aglo­me­ra­cyj­ne.

1.3. Lo­ka­li­za­cja ogól­na

Lo­ka­li­za­cja przed­się­bior­stwa była do­tąd roz­pa­try­wa­na jako akt wy­bo­ru kon­kret­ne­go miej­sca, dział­ki lub hali/bu­dyn­ku. Wy­bór lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej jest naj­sil­niej zwią­za­ny z za­rzą­dza­niem ope­ra­cyj­nym przed­się­bior­stwa i py­ta­nia­mi: co, jak, ile, kie­dy.

Lo­ka­li­za­cja ogól­na w od­róż­nie­niu od lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej wią­że się z wy­bo­rem miej­sca pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej w re­gio­nie eko­no­micz­nym. Re­gion eko­no­micz­ny może być roz­pa­try­wa­ny w róż­nych ska­lach tak­so­no­micz­nych, od lo­co­re­gio­nu, przez me­zo­re­gion, sub­me­zo­re­gion, sub­re­gion, ma­kro­re­gion do ska­li kra­jo­wej, a na­wet mię­dzy­na­ro­do­wej. Uży­wa­jąc ana­lo­gii do ad­re­su, w lo­ka­li­za­cji ogól­nej już nie po­da­je­my na­zwy/ nu­me­ru uli­cy i nu­me­ru po­se­sji, ale na­zwę miej­sco­wo­ści, gmi­ny, po­wia­tu, wo­je­wódz­twa, pań­stwa, czy kon­ty­nen­tu.

W za­leż­no­ści od ska­li i ro­dza­ju pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, przed­mio­tem ana­li­zy lo­ka­li­za­cyj­nej jest oto­cze­nie re­gio­nal­ne okre­ślo­ne­go szcze­bla tak­so­no­micz­ne­go. Im więk­sza jest ska­la pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej i po­wszech­ny po­pyt na do­bra, tym więk­sze zna­cze­nie ma wy­bór lo­ka­li­za­cji ogól­nej wyż­sze­go szcze­bla tak­so­no­micz­ne­go. Wy­ni­ka to z funk­cjo­no­wa­nia ta­kie­go przed­się­bior­stwa na du­żych ryn­kach oraz po­zy­ski­wa­nia za­so­bów ze znacz­nie od­da­lo­nych miejsc.

Przed­mio­tem wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji ogól­nej jest tak samo gmi­na, po­wiat, sub­re­gion, jak i wo­je­wódz­two, ma­kro­re­gion, pań­stwo czy gru­pa państw.

Naj­bar­dziej uza­sad­nio­ne jest sto­so­wa­nie ana­li­zy lo­ka­li­za­cyj­nej do re­gio­nów sta­ty­stycz­nych oraz ich ugru­po­wań opar­tych na lo­gicz­nym kry­te­rium w po­sta­ci np. cech istot­nych z punk­tu wi­dze­nia ra­chun­ku eko­no­micz­ne­go. Do­dat­ko­wym kry­te­rium po­win­ny być kom­pe­ten­cje re­gio­nów ad­mi­ni­stra­cyj­nych, istot­ne z punk­tu wi­dze­nia da­nej in­we­sty­cji bez­po­śred­niej. Na po­trze­by za­rzą­dza­nia lo­ka­li­za­cją ogól­ną po­trzeb­ne jest, więc okre­śle­nie, ja­kie­go szcze­bla sta­ty­stycz­ne­go lub ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go re­gion po­wi­nien być przed­mio­tem ana­li­zy lo­ka­li­za­cyj­nej i ja­kie atry­bu­ty są zwią­za­ne z re­gio­nem da­ne­go szcze­bla. Atry­bu­ty moż­na po­dzie­lić po­dob­nie jak w przy­pad­ku atry­bu­tów lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej na: przy­rod­ni­cze, eko­no­micz­ne, praw­ne i de­mo­gra­ficz­ne.

Ce­chy przy­rod­ni­cze na po­zio­mie lo­ka­li­za­cji ogól­nej po­win­ny być ko­ja­rzo­ne z bazą za­so­bo­wą, tak za­so­bów nie­od­na­wial­nych, jak i od­na­wial­nych (ilość, struk­tu­ra i ja­kość). Waż­ne jest tak­że po­ło­że­nie geo­gra­ficz­ne (zwłasz­cza w sto­sun­ku do gra­nic pań­stwo­wych i wiel­kich ryn­ków zby­tu).

Atry­bu­ty eko­no­micz­ne w przy­pad­ku re­gio­nów wią­żą się z osią­gnię­tym po­zio­mem roz­wo­ju go­spo­dar­cze­go, zdol­no­ścią na­byw­czą lud­no­ści, ce­cha­mi po­py­tu kon­sump­cyj­ne­go i in­we­sty­cyj­ne­go, ren­tow­no­ścią pro­duk­cji przed­się­biorstw oraz ich zdol­no­ścią do kon­ku­ro­wa­nia na ryn­kach re­gio­nal­nych, kra­jo­wych i mię­dzy­na­ro­do­wych. Z ce­cha­mi eko­no­micz­ny­mi na po­zio­mie re­gio­nal­nym wią­że się też za­go­spo­da­ro­wa­nie da­ne­go re­gio­nu od­po­wia­da­ją­ce na­gro­ma­dzo­nym za­so­bom ka­pi­ta­łu rze­czo­we­go oraz umiej­sco­wie­niu re­gio­nu w sys­te­mach prze­strzen­nych go­spo­dar­ki re­gio­nów wyż­szych szcze­bli tak­so­no­micz­nych.

Z uwa­gi na wiel­kie zna­cze­nie wy­dat­ków bu­dże­to­wych jed­no­stek sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go na cele pro­ro­zwo­jo­we, w ana­li­zie lo­ka­li­za­cji ogól­nej przed­się­bior­stwa waż­ne są też kwe­stie zwią­za­ne z za­rzą­dza­niem bu­dże­tem tych jed­no­stek, a w szcze­gól­no­ści pre­fe­ren­cje wy­ni­ka­ją­ce ze stra­te­gii roz­wo­ju oraz zdol­ność do fi­nan­so­wa­nia śred­nio- i dłu­go­okre­so­wych pro­jek­tów in­we­sty­cyj­nych. Za­gad­nie­nia te po­win­ny być roz­pa­try­wa­ne sto­sow­nie do kom­pe­ten­cji jed­no­stek sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go. In­fra­struk­tu­ra lo­kal­na jest bo­wiem do­me­ną sa­mo­rzą­du gmin­ne­go lub po­wia­to­we­go, pod­czas gdy pro­jek­ty re­gio­nal­ne­go - sa­mo­rzą­du wo­je­wódz­kie­go.

Ce­chy eko­no­micz­ne lo­ka­li­za­cji ogól­nej są roz­pa­try­wa­ne w opar­ciu o ra­chu­nek eko­no­micz­ny lub ana­li­zę prze­wag kon­ku­ren­cyj­nych lo­ka­li­za­cji w da­nym re­gio­nie. Jest to szcze­gól­nie istot­ne dla przed­się­biorstw mię­dzy­na­ro­do­wych, w związ­ku z ro­sną­cym usie­cio­wie­niem przed­się­biorstw i na­ra­sta­ją­cy­mi mię­dzy­na­ro­do­wy­mi prze­pły­wa­mi ma­te­rial­ny­mi i nie­ma­te­rial­ny­mi6. Szcze­gól­nie waż­ne jest uwzględ­nie­nie ry­zy­ka in­we­sty­cyj­ne­go i(lub) atrak­cyj­no­ści in­we­sty­cyj­nej. Ry­zy­ko in­we­sty­cyj­ne w sek­to­rze fi­nan­so­wym de­fi­niu­je się jako ry­zy­ko po­nie­sie­nia stra­ty na in­we­sty­cji lub zre­ali­zo­wa­nie sto­py zwro­tu niż­szej od ocze­ki­wa­nej przez in­we­sto­rów, czy­li jako za­gro­że­nie, przed któ­re­go skut­ka­mi na­le­ży się bro­nić. Jest to więc zwy­kle zja­wi­sko od­dzia­łu­ją­ce ne­ga­tyw­nie na re­ali­za­cję ce­lów przed­się­bior­stwa. Z ko­lei atrak­cyj­ność in­we­sty­cyj­na to "ze­spół re­gio­nal­nych wa­lo­rów lo­ka­li­za­cyj­nych, któ­re mają wpływ na osią­ga­nie ce­lów in­we­sto­ra (np. w po­sta­ci kształ­to­wa­nia się kosz­tów pro­wa­dzo­nej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, przy­cho­dów ze sprze­da­ży, ren­tow­no­ści net­to oraz kon­ku­ren­cyj­no­ści da­nej in­we­sty­cji). Jest to de­fi­ni­cja od­no­szą­ca się do war­to­ści po­ten­cjal­nej. W od­róż­nie­niu od po­ten­cjal­nej, rze­czy­wi­sta atrak­cyj­ność in­we­sty­cyj­na jest to zdol­ność re­gio­nu do wy­kre­owa­nia sa­tys­fak­cji klien­ta-in­we­sto­ra i wy­wo­ła­nia ab­sorp­cji ka­pi­ta­łu fi­nan­so­we­go i rze­czo­we­go w for­mie in­we­sty­cji. Moż­na ją mie­rzyć za po­mo­cą efek­tyw­no­ści po­nie­sio­nych na­kła­dów ka­pi­ta­łu fi­nan­so­we­go, rze­czo­we­go, ludz­kie­go i przy­rod­ni­cze­go"7. Obie te ka­te­go­rie są uza­leż­nio­ne od sie­bie od­wrot­nie pro­por­cjo­nal­nie. Jed­nak nie ma tu ści­słe­go od­wzo­ro­wa­nia. Ry­zy­ko in­we­sty­cyj­ne jest po­mia­rem zja­wisk ne­ga­tyw­nych, pod­czas gdy po­miar atrak­cyj­no­ści in­we­sty­cyj­nej wy­pad­ko­wą wszyst­kich spe­cy­ficz­nych cech da­ne­go re­gio­nu, któ­re mają wpływ na re­ali­za­cję ce­lów in­we­sto­ra-przed­się­bior­cy8.

Roz­wią­za­nia praw­ne obo­wią­zu­ją­ce na da­nym te­re­nie wy­ni­ka­ją z pra­wa ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go i kom­pe­ten­cji jed­no­stek sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go, szcze­gól­nie w za­kre­sie fi­nan­so­wa­nia roz­wo­ju re­gio­nal­ne­go i lo­kal­ne­go. W ska­li mię­dzy­na­ro­do­wej waż­ne są tak­że re­gu­la­cje do­ty­czą­ce pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej oraz za­sad udzie­la­nia po­mo­cy pu­blicz­nej. W od­nie­sie­niu do prze­wag kosz­to­wych na­le­ży wska­zać wpływ re­gu­la­cji praw­nych do­ty­czą­cych za­sad udzie­la­nia po­mo­cy pu­blicz­nej. W Pol­sce po­dob­nie jak w in­nych kra­jach Unii Eu­ro­pej­skiej obo­wią­zu­je mapa po­mo­cy pu­blicz­nej. In­ten­syw­ność po­mo­cy pu­blicz­nej jest więc ele­men­tem wpły­wa­ją­cym bez­po­śred­nio na wy­so­kość pła­co­nych po­dat­ków. In­ten­syw­ność po­mo­cy pu­blicz­nej waha się w pol­skich wo­je­wódz­twach od 30% (woj. ma­zo­wiec­kie) do 50% (np. wo­je­wódz­twa Pol­ski wschod­niej) dla du­żych przed­się­biorstw.

Od lo­ka­li­za­cji ogól­nej, a nie od lo­ka­li­za­cji szcze­gó­ło­wej (w kon­kret­nej spe­cjal­nej stre­fie eko­no­micz­nej) za­le­ży w Pol­sce wy­so­kość po­mo­cy pu­blicz­nej. Od lo­ka­li­za­cji ogól­nej jest tak­że uza­leż­nio­ny do­stęp do środ­ków po­mo­co­wych Unii Eu­ro­pej­skiej dys­try­bu­owa­nych z Fun­du­szu Spój­no­ści oraz Eu­ro­pej­skie­go Fun­du­szu Spo­łecz­ne­go. Po­nad­to lo­ka­li­za­cja ogól­na wy­zna­cza pre­fe­ro­wa­ne sek­to­ry w po­szcze­gól­nych jed­nost­kach sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go oraz ich or­ga­ni­za­cjach.

Na po­zio­mie lo­ka­li­za­cji ogól­nej na­le­ży też wska­zać istot­ną rolę atry­bu­tów de­mo­gra­ficz­nych lo­ka­li­za­cji. Waż­ne są za­so­by pra­cy, kul­tu­ra pra­cy oraz ka­pi­tał in­te­lek­tu­al­ny. Kwe­stie zwią­za­ne z do­stę­pem do śred­nie­go per­so­ne­lu tech­nicz­ne­go, za­so­by pra­cy, w tym bez­ro­bot­nych o po­szu­ki­wa­nych kwa­li­fi­ka­cjach to za­gad­nie­nia, któ­re są przed­mio­tem za­in­te­re­so­wa­nia in­we­sto­rów. Po­nad­to duże zna­cze­nie mają wa­run­ki ży­cia w da­nym miej­scu, w tym szcze­gól­nie do­stęp do szkol­nic­twa pod­sta­wo­we­go z wy­kła­do­wym ję­zy­kiem ob­cym. W ska­li gmi­ny li­czy się tak­że przed­się­bior­czość oraz tra­dy­cje go­spo­dar­cze. Lo­ka­li­za­cja ogól­na wpły­wa tak­że na po­wsta­wa­nie prze­wag kon­ku­ren­cyj­nych w za­kre­sie za­rzą­dza­nia za­so­ba­mi pra­cy. Do­ty­czy to szcze­gól­nie szkół, dla któ­rych or­ga­nem pro­wa­dzą­cym są jed­nost­ki sa­mo­rzą­du te­ry­to­rial­ne­go. Pod­su­mo­wu­jąc, lo­ka­li­za­cja ogól­na może być po­dob­nie jak lo­ka­li­za­cja szcze­gó­ło­wa źró­dłem prze­wag kon­ku­ren­cyj­nych.

1.4. Uwa­run­ko­wa­nia wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji

Na wy­bór lo­ka­li­za­cji przed­się­biorstw ma wpływ bar­dzo wie­le zja­wisk. Dla­te­go mo­że­my do­ko­nać pod­sta­wo­we­go po­dzia­łu uwa­run­ko­wań wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji na uwa­run­ko­wa­nia ze­wnętrz­ne i we­wnętrz­ne9.

Wśród uwa­run­ko­wań ze­wnętrz­nych mo­że­my wy­róż­nić: eko­no­micz­ne, in­sty­tu­cjo­nal­no-kul­tu­ro­we, po­li­tycz­ne, na­uko­wo-tech­nicz­ne, przy­rod­ni­cze i prze­strzen­ne.

Uwa­run­ko­wa­nia eko­no­micz­ne są zwią­za­ne z ren­tow­no­ścią, ja­kiej ocze­ku­je się od ryn­ku kra­ju gosz­czą­ce­go. Mają na nią po­śred­nio wpływ ta­kie ele­men­ty jak: wiel­kość ryn­ku da­ne­go kra­ju, wy­ra­żo­na za po­mo­cą ta­kich wskaź­ni­ków jak PKB, PNB i sto­pa ich wzro­stu; licz­ba po­ten­cjal­nych klien­tów, in­fra­struk­tu­ra do­stęp­na w kra­ju, prze­wi­dy­wa­ne kosz­ty ope­ra­cji re­ali­zo­wa­nych przez wie­lo­na­ro­do­we kor­po­ra­cje, zwłasz­cza po­ziom płac w kra­ju przyj­mu­ją­cym. Zja­wi­ska eko­no­micz­ne ze swej isto­ty znaj­du­ją wy­raz w ra­chun­ku eko­no­micz­nym, w związ­ku z po­wyż­szym są zwy­kle uwzględ­nio­ne jako czyn­ni­ki lo­ka­li­za­cji. Moż­na jed­nak za­li­czyć do nich ele­men­ty, któ­re są trud­no mie­rzal­ne lub nie­prze­wi­dy­wal­ne. Jest to kwe­stia sza­rej stre­fy lub pra­cy na czar­no, któ­re sta­ją się tym bar­dziej istot­ne, im mniej do­sko­na­łe jest pra­wo. Obec­nie to zja­wi­sko na­si­la się z uwa­gi na sta­rze­nie się lud­no­ści, ro­sną­ce w związ­ku z tym kosz­ty po­za­pła­co­we pra­cy, a tak­że nie­re­je­stro­wa­ny na­pływ imi­gran­tów z uboż­szych re­gio­nów świa­ta.

In­sty­tu­cjo­nal­ne i kul­tu­ro­we uwa­run­ko­wa­nia od­no­szo­ne są do zja­wisk po­za­eko­no­micz­nych, w tym wy­mia­rów po­li­tycz­nych, praw­nych i kul­tu­ro­wych de­cy­zji lo­ka­li­za­cyj­nej. Znacz­ną rolę w tej dzie­dzi­nie od­gry­wa po­li­tycz­na, praw­na i kul­tu­ro­wa bli­skość po­mię­dzy kra­jem po­cho­dze­nia a kra­jem gosz­czą­cym. Waż­ne są też uwa­run­ko­wa­nia po­li­tycz­ne. Sta­bil­ność po­li­tycz­na da­ne­go re­gio­nu świa­ta sta­je się jed­nym z pod­sta­wo­wych kry­te­riów wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji ogól­nej, a in­te­gra­cja po­li­tycz­na państw, np. Unii Eu­ro­pej­skiej wy­zwa­la za­in­te­re­so­wa­nie do­tąd nie­pe­ne­tro­wa­ny­mi ryn­ka­mi geo­gra­ficz­ny­mi. Istot­ne zna­cze­nie w tej mie­rze ma roz­sze­rza­nie się Unii Eu­ro­pej­skiej oraz to­wa­rzy­szą­ce mu ujed­no­li­ca­nie za­sad pro­wa­dze­nia biz­ne­su w kra­jach człon­kow­skich.

Z uwa­run­ko­wa­nia­mi po­li­tycz­ny­mi są ści­słe po­wią­za­ne uwa­run­ko­wa­nia praw­no-ad­mi­ni­stra­cyj­ne. W tym za­kre­sie szcze­gól­nie duże zna­cze­nie mają re­gu­la­cje do­ty­czą­ce po­mo­cy pu­blicz­nej oraz za­kres de­cen­tra­li­za­cji kom­pe­ten­cji w za­kre­sie two­rze­nia za­chęt dla in­we­sto­ra. Spe­cjal­ne stre­fy uprzy­wi­le­jo­wa­nia eko­no­micz­ne­go sta­ją się za­tem czę­sto kry­te­rium wstęp­nej se­lek­cji lo­ka­li­za­cji. Za­sa­dy udzie­la­nia po­mo­cy pu­blicz­nej i ich zmia­ny są więc waż­nym uwa­run­ko­wa­niem o cha­rak­te­rze praw­no-ad­mi­ni­stra­cyj­nym.

Uwa­run­ko­wa­nia na­uko­wo-tech­nicz­ne mają szcze­gól­nie duże zna­cze­nie dla lo­ka­li­za­cji za spra­wą in­no­wa­cji pro­duk­to­wych, or­ga­ni­za­cyj­nych, tech­no­lo­gicz­nych i mar­ke­tin­go­wych. Każ­da in­no­wa­cja nie­za­leż­nie od jej cha­rak­te­ru wy­zwa­la zmia­nę po­trzeb lo­ka­li­za­cyj­nych przed­się­biorstw. Ro­śnie z jed­nej stro­ny za­po­trze­bo­wa­nie na pra­cow­ni­ków przy­go­to­wa­nych do ob­słu­gi no­wych tech­no­lo­gii oraz na­bie­ra zna­cze­nia do­stęp do nie­ru­cho­mo­ści, któ­re mogą spro­stać re­żi­mo­wi tech­no­lo­gicz­ne­mu. Zdol­ność do ini­cjo­wa­nia in­no­wa­cji i ich ab­sorp­cji jest jed­nym z waż­niej­szych czyn­ni­ków wpły­wa­ją­cych na mi­gra­cje ka­pi­ta­łu in­we­sty­cyj­ne­go. Na­pływ ma miej­sce do re­gio­nów, któ­re są w sta­nie do­ko­nać ich ab­sorp­cji, a od­pływ z in­nych, któ­re nie są spro­stać tym no­wym wy­zwa­niom.

Duże zna­cze­nie ma też wy­ko­rzy­sta­nie no­wo­cze­snych form ko­mu­ni­ka­cji w przy­cią­ga­niu in­we­sto­rów do no­wych lo­ka­li­za­cji. Ro­śnie rola za­rzą­dza­nia pu­blicz­nym wi­ze­run­kiem, e-ob­słu­gą in­we­sto­ra i przed­się­bior­cy. Zu­peł­nie no­wym zja­wi­skiem jest wy­ko­rzy­sta­nie do tego celu por­ta­li spo­łecz­no­ścio­wych, na­rzę­dzi po­pkul­tu­ry i new­slet­te­rów. Po­stęp na­uko­wo-ba­daw­czy swo­ją se­lek­tyw­no­ścią po­wo­du­je zja­wi­sko cy­fro­we­go wy­klu­cze­nia re­gio­nów sta­rze­ją­cych się, gdzie na­stę­pu­je wy­lud­nia­nie się i po­trze­ba za­an­ga­żo­wa­nia się w usłu­gi pu­blicz­ne dla osób w wie­ku po­pro­duk­cyj­nym. Prze­kła­da się to na ogra­ni­cze­nie uczest­nic­twa tego typu re­gio­nów w na­pły­wie in­we­sty­cji.

W do­bie pro­pa­go­wa­nia za­sad roz­wo­ju zrów­no­wa­żo­ne­go, czy wręcz sa­mo­pod­trzy­mu­ją­ce­go, do głów­nych uwa­run­ko­wań przy­rod­ni­czych moż­na za­li­czyć wy­stę­po­wa­nie ob­sza­rów o cen­nych wa­lo­rach śro­do­wi­sko­wych, któ­re z jed­nej stro­ny mogą być czyn­ni­kiem sil­nie ogra­ni­cza­ją­cych uzy­ska­nie po­zwo­le­nia na bu­do­wę, w związ­ku z ochro­ną praw­ną bio­róż­no­rod­no­ści, cze­go przy­kład sta­no­wią par­ki na­ro­do­we, par­ki kra­jo­bra­zo­we i ob­sza­ry sie­ci Na­tu­ra 2000 w Eu­ro­pie. Ochro­na praw­na ob­sza­rów o cen­nych wa­lo­rach śro­do­wi­sko­wych może spo­wo­do­wać wy­klu­cze­nie da­ne­go ob­sza­ru z ana­liz lo­ka­li­za­cyj­nych i ha­mo­wać ab­sorp­cję in­we­sty­cji bez­po­śred­nich. Z dru­giej stro­ny, za­so­by na­tu­ral­ne mogą two­rzyć pod­sta­wę roz­wo­ju dzie­dzin wy­ma­ga­ją­cych ze wzglę­dów tech­no­lo­gicz­nych czy­ste­go oto­cze­nia lo­kal­ne­go. Jest to cha­rak­te­ry­stycz­ne dla prze­my­słu wy­so­kich tech­no­lo­gii, od­zna­cza­ją­cych się ści­słym re­żi­mem tech­no­lo­gicz­nym i wie­lo­krot­ny­mi za­bez­pie­cze­nia­mi przed wnik­nię­ciem do pro­ce­sów tech­no­lo­gicz­nych nie­po­żą­da­nych sub­stan­cji.

Uwa­run­ko­wa­nia prze­strzen­ne wią­żą się za­rów­no ze struk­tu­ra­mi prze­strzen­ny­mi przy­rod­ni­czy­mi, jak i po­cho­dze­nia an­tro­po­ge­nicz­ne­go. Współ­cze­śnie szcze­gól­nie du­że­go zna­cze­nia na­bra­ły struk­tu­ry trans­eu­ro­pej­skie, umoż­li­wia­ją­ce do­stęp­ność ko­mu­ni­ka­cyj­ną w ska­li Eu­ro­py. In­te­gra­cja prze­strze­ni eko­no­micz­nej wraz z in­te­gra­cją prze­strze­ni po­li­tycz­nej, dzię­ki po­wsta­niu Eu­ro­pej­skie­go Ob­sza­ru Go­spo­dar­cze­go, to wiel­kie zmia­ny, usu­wa­ją­ce ba­rie­ry w swo­bod­nym prze­pły­wie dóbr, osób i in­for­ma­cji.

In­te­gra­cja prze­strze­ni eko­no­micz­nej na­stę­pu­je tak­że przez roz­wój in­sty­tu­cji mię­dzy­na­ro­do­wych, wśród któ­rych moż­na choć­by wy­mie­nić Eu­ro­pej­skie Ugru­po­wa­nia Współ­pra­cy Te­ry­to­rial­nej, któ­re przy­czy­nia­ją się do in­te­gra­cji te­re­nów trans­gra­nicz­nych. Po­wsta­ją­ce obec­nie na kształt Sta­nów Zjed­no­czo­nych Ame­ry­ki Pół­noc­nej zjed­no­czo­ne prze­strzen­nie i po­li­tycz­nie re­gio­ny Eu­ro­py są in­nym ele­men­tem prze­strze­ni glo­bal­nej niż jesz­cze kil­ka­na­ście lat temu.

Na lo­ka­li­za­cję przed­się­biorstw wpły­wa­ją tak­że uwa­run­ko­wa­nia we­wnętrz­ne, czy­li zwią­za­ne z ce­cha­mi przed­się­bior­stwa, ta­ki­mi jak:

ro­dzaj dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, a zwłasz­cza jej spe­cy­ficz­ne ce­chy, ma­ją­ce wpływ na po­trze­by wzglę­dem oto­cze­nia, wiel­kość fir­my i struk­tu­ra or­ga­ni­za­cyj­na przed­się­bior­stwa, w tym jego struk­tu­ra prze­strzen­na i for­my po­wią­zań prze­strzen­nych z oto­cze­niem oraz struk­tu­ra wła­sno­ści, po­ziom tech­nicz­ny i tech­no­lo­gicz­ny, me­to­dy za­rzą­dza­nia fir­mą.

Z punk­tu wi­dze­nia wy­bo­ru lo­ka­li­za­cji szcze­gól­nie istot­ny jest wpływ ro­dza­ju dzia­łal­no­ści fir­my. W za­leż­no­ści od jej spe­cy­ficz­nych cech, obiek­tyw­ne ce­chy prze­strze­ni sta­ją się mniej lub bar­dziej istot­ne dla in­we­sto­ra. Je­śli przy­kła­do­wo bę­dzie­my ana­li­zo­wać moż­li­wo­ści wy­bu­do­wa­nia ko­pal­ni wę­gla ka­mien­ne­go, to z punk­tu wi­dze­nia oce­ny po­szcze­gól­nych wa­lo­rów lo­ka­li­za­cyj­nych da­nych re­jo­nów naj­waż­niej­sze zna­cze­nie bę­dzie mia­ła cha­rak­te­ry­sty­ka złóż za­le­ga­ją­ce­go wę­gla w po­szcze­gól­nych re­jo­nach wę­glo­no­śnych. Zu­peł­nie inne są z ko­lei ocze­ki­wa­nia wzglę­dem wa­lo­rów lo­ka­li­za­cyj­nych w przy­pad­ku prze­my­słu cu­krow­ni­cze­go. Tu naj­waż­niej­sza jest bli­skość upraw bu­ra­ka cu­kro­we­go, z uwa­gi na nie­opła­cal­ność prze­wo­zów bu­ra­ków cu­kro­wych (na 1 tonę cu­kru zu­ży­wa się 5-7 ton bu­ra­ków cu­kro­wych). Kon­klu­du­jąc - ro­dzaj dzia­łal­no­ści po­wo­du­je zmia­nę wa­lo­rów lo­ka­li­za­cyj­nych w czyn­ni­ki lo­ka­li­za­cyj­ne10.

Przy ten­den­cjach kon­so­li­da­cyj­nych wy­stę­pu­ją­cych w wie­lu sek­to­rach go­spo­dar­ki, ana­li­za lo­ka­li­za­cyj­na po­win­na uwzględ­niać opcję roz­wo­ju prze­strzen­ne­go, czy przez roz­wój ze­wnętrz­ny opar­ty na już ist­nie­ją­cych ak­ty­wach in­nych uczest­ni­ków ryn­ku, czy do­ko­nu­jąc wła­snych in­we­sty­cji w nowe obiek­ty w lo­ka­li­za­cjach typu gre­en­field.

Waż­nym uwa­run­ko­wa­niem o cha­rak­te­rze we­wnętrz­nym jest wiel­kość i struk­tu­ra or­ga­ni­za­cyj­na przed­się­bior­stwa. Nie tyl­ko cho­dzi tu o już wspo­mi­na­ną ko­niecz­ność stu­diów sek­to­ro­wych, ale tak­że o spo­sób po­strze­ga­nia śro­do­wi­ska ota­cza­ją­ce­go przed­się­bior­stwo. W przy­pad­ku ma­łych firm, nie­zwy­kle czę­sto oto­cze­nie re­gio­nal­ne ma je­dy­nie za­kres lo­kal­ny (nie­prze­kra­cza­ją­cy za­się­giem gra­nic ma­cie­rzy­stej gmi­ny). Wy­jąt­kiem są je­dy­nie fir­my dzia­ła­ją­ce w ni­szach ryn­ko­wych, a tak­że fir­my wir­tu­al­ne. Zwy­kle jest praw­dzi­wa pra­wi­dło­wość, że im więk­sze jest przed­się­bior­stwo i ma bar­dziej roz­bu­do­wa­ną struk­tu­rę or­ga­ni­za­cyj­ną (ma fi­lie re­gio­nal­ne, za­gra­nicz­ne, biu­ra mar­ke­tin­gu itp.), tym więk­szy po­wi­nien być za­sięg ana­li­zo­wa­ne­go oto­cze­nia re­gio­nal­ne­go. Szcze­gól­nym przy­pad­kiem są wiel­kie fir­my glo­bal­ne, dla któ­rych ana­li­za jest pro­wa­dzo­na w od­nie­sie­niu do ca­łe­go świa­ta.

1.5. De­lo­ka­li­za­cja i re­gu­la­cja lo­ka­li­za­cji

De­cy­zje lo­ka­li­za­cyj­ne mogą być efek­tem roz­wo­ju przed­się­bior­stwa lub zmian w jego oto­cze­niu. Znaj­du­je to od­zwier­cie­dle­nie w po­sta­ci de­lo­ka­li­za­cji i re­gu­la­cji lo­ka­li­za­cji. "Zgod­nie z de­fi­ni­cją Ko­mi­sji Eu­ro­pej­skiej de­lo­ka­li­za­cja to pro­ces prze­no­sze­nia ak­tyw­no­ści go­spo­dar­czej za gra­ni­cę, od­zwier­cie­dla­ją­cy zmia­ny w funk­cjo­no­wa­niu przed­się­biorstw wy­ni­ka­ją­ce z ich ad­ap­ta­cji do co­raz bar­dziej kon­ku­ren­cyj­ne­go śro­do­wi­ska ich funk­cjo­no­wa­nia oraz do szyb­szych zmian tech­no­lo­gicz­nych"11. W od­nie­sie­niu do przed­się­biorstw mię­dzy­na­ro­do­wych znaj­du­je za­sto­so­wa­nie de­fi­ni­cja za­pro­po­no­wa­na przez Mar­le­nę Dzi­kow­ską, któ­rej zda­niem, "de­lo­ka­li­za­cja to pro­ces prze­no­sze­nia czę­ści lub ca­ło­ści za­dań re­ali­zo­wa­nych przez dany pod­miot go­spo­dar­czy do in­ne­go pod­mio­tu dzia­ła­ją­ce­go w tym sa­mym kra­ju bądź za­gra­ni­cą, któ­ry jest lub nie jest po­wią­za­ny wła­sno­ścio­wo z przed­się­bior­stwem od­de­le­go­wu­ją­cym mo­duł"12. Ter­mi­ny de­lo­ka­li­za­cja, re­lo­ka­cja oraz frag­men­ta­ry­za­cja, w li­te­ra­tu­rze przed­mio­tu, sto­so­wa­ne są za­mien­nie13.

Prze­no­sze­nie czyn­no­ści lub pro­ce­sów może przy­jąć róż­ne for­my or­ga­ni­za­cyj­ne. Wy­róż­nia się na­stę­pu­ją­ce for­my:

in-ho­use so­ur­cing to de­lo­ka­li­za­cja mo­du­łu łań­cu­cha war­to­ści w ra­mach we­wnętrz­nych struk­tur wła­sno­ścio­wych przed­się­bior­stwa na te­re­nie kra­ju, w któ­rym jest ono zlo­ka­li­zo­wa­ne, of­fsho­ring to prze­nie­sie­nie re­ali­za­cji mo­du­łu łań­cu­cha war­to­ści we­wnątrz struk­tur wła­sno­ścio­wych przed­się­bior­stwa, ale poza te­re­nem kra­ju, w któ­rym jest ono zlo­ka­li­zo­wa­ne, out­so­ur­cing od­po­wia­da de­lo­ka­li­za­cji mo­du­łu łań­cu­cha war­to­ści przed­się­bior­stwa do ze­wnętrz­ne­go do­staw­cy zlo­ka­li­zo­wa­ne­go w tym sa­mym kra­ju, co in­we­stor, of­fsho­re out­so­ur­cing ozna­cza prze­nie­sie­nie pro­ce­su i(lub) funk­cji łań­cu­cha war­to­ści do ze­wnętrz­ne­go do­staw­cy zlo­ka­li­zo­wa­ne­go za gra­ni­cą.

Są to naj­czę­ściej wy­ko­rzy­sty­wa­ne opcje zmian or­ga­ni­za­cji do­staw.

W li­te­ra­tu­rze przed­mio­tu moż­na rów­nież spo­tkać się z po­ję­cia­mi:

ne­ar­sho­ring, któ­ry od­po­wia­da prze­nie­sie­niu re­ali­za­cji okre­ślo­ne­go mo­du­łu do kra­jów zbli­żo­nych geo­gra­ficz­nie i kul­tu­ro­wo (cha­rak­te­ry­zu­ją­cych się nie­wiel­kim dy­stan­sem wzglę­dem kra­ju przed­się­bior­stwa de­lo­ka­li­zu­ją­ce­go mo­du­ły; on­sho­ring, czy­li re­ali­za­cji mo­du­łu łań­cu­cha war­to­ści w kra­ju po­cho­dze­nia przed­się­bior­stwa de­le­gu­ją­ce­go; może ono za­tem przyj­mo­wać for­mę za­rów­no in-ho­use so­ur­cing, jak i out­so­ur­cin­gu, con­cur­rent so­ur­cing po­le­ga na prze­nie­sie­niu re­ali­za­cji tego sa­me­go mo­du­łu łań­cu­cha war­to­ści do ze­wnętrz­ne­go i we­wnętrz­ne­go do­staw­cy za­gra­nicz­ne­go jed­no­cze­śnie i jego re­ali­za­cji w obu tych lo­ka­li­za­cjach14.

Z ko­lei re­gu­la­cja lo­ka­li­za­cji to zja­wi­sko po­le­ga­ją­ce na zmia­nie ro­dza­ju dzia­łal­no­ści pro­wa­dzo­nej w do­tych­cza­so­wym miej­scu. Taka po­sta­wa jest zwią­za­na z po­trze­bą do­sto­so­wa­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej do zmian za­cho­dzą­cych na ryn­ku, szcze­gól­nie, gdy dane miej­sce wy­ka­zu­je zdol­ność do za­spo­ko­je­nia wy­mo­gów lo­ka­li­za­cyj­nych wiąz­ki ro­dza­jów dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej. W li­te­ra­tu­rze te zja­wi­ska są czę­sto trak­to­wa­ne łącz­nie. Np. Ka­zi­mierz Ku­ciń­ski łą­czy te dwa po­ję­cia w jed­no, wy­róż­nia­jąc re­gu­la­cję bez­po­śred­nią, po­le­ga­ją­cą na zmia­nie miej­sca lo­ka­li­za­cji oraz re­lo­ka­cję po­śred­nią, po­le­ga­ją­cą "na zmia­nie ukła­du po­wią­zań przy za­cho­wa­niu do­tych­cza­so­wej bądź na ra­dy­kal­nej zmia­nie pro­fi­lu dzia­łal­no­ści rów­nież z za­cho­wa­niem do­tych­cza­so­wej lo­ka­li­za­cji"15.

Po­dob­nie uj­mu­ją kwe­stię re­gu­la­cji lo­ka­li­za­cji geo­gra­fo­wie ho­len­der­scy. Stwier­dza­ją, że w roz­wo­ju przed­się­bior­stwa istot­ne są nie tyl­ko in­we­sty­cje to­wa­rzy­szą­ce po­wsta­niu przed­się­bior­stwa, ale tak­że wy­ni­ka­ją­ce z jego roz­wo­ju. W wy­ni­ku po­więk­sze­nia ska­li dzia­łal­no­ści może się oka­zać nie­zbęd­na zmia­na lo­ka­li­za­cji. Wy­stę­pu­je wów­czas zmia­na ad­re­su na za­sa­dach po­dob­nych do mi­gra­cji. De­cy­zja o zmia­nie miej­sca pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej jest efek­tem sił wy­py­cha­ją­cych z do­tych­cza­so­wej lo­ka­li­za­cji i sił przy­cią­ga­ją­cych tę dzia­łal­ność przez inne miej­sce. Nowe miej­sce pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej jest wa­run­ko­wa­ne po­przed­nią jego sie­dzi­bą i zwią­za­ną z nią sie­cią wcze­śniej po­wsta­łych po­wią­zań16.

De­cy­zje do­ty­czą­ce re­gu­la­cji lo­ka­li­za­cji na­stę­pu­ją pod wpły­wem sił wy­py­cha­ją­cych lub przy­cią­ga­ją­cych. Zgod­nie z kon­cep­cją neo­kla­sycz­ną, osła­bia­nie sił wy­py­cha­ją­cych, zwią­za­nych z roz­wo­jem przed­się­bior­stwa za­cho­dzi wów­czas, gdy:

kosz­ty prze­nie­sie­nia są wy­so­kie na tyle, że są po­rów­ny­wal­ne z na­kła­da­mi in­we­sty­cyj­ny­mi i kosz­ta­mi to­wa­rzy­szą­cy­mi utwo­rze­niu no­wej dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, przy jed­no­cze­snym nie­pew­nym po­zio­mie i dy­na­mi­ce przy­cho­dów ze sprze­da­ży; ist­nie­je in­er­cja w wy­ko­rzy­sta­niu ak­ty­wów, je­śli ma­ją­tek pro­duk­cyj­ny jest zde­ka­pi­ta­li­zo­wa­ny, ale moż­li­wy tech­nicz­nie do eks­plo­ata­cji; wów­czas do­tych­cza­so­wy jego użyt­kow­nik uzy­sku­je do­dat­ko­we ko­rzy­ści, któ­rych nikt inny z tego ma­jąt­ku by nie uzy­skał. Jest to ewi­dent­nym źró­dłem oszczęd­no­ści; lo­ka­li­za­cja nie ma więk­sze­go wpły­wu na wy­nik fi­nan­so­wy przed­się­bior­stwa.

Wzmoc­nie­nie sił wy­py­cha­ją­cych z ko­lei na­stę­pu­je pod wpły­wem po­trzeb wzro­sto­wych przed­się­bior­stwa, wy­ni­ka­ją­cych z in­no­wa­cji wpro­wa­dzo­nych w fir­mie lub dy­wer­sy­fi­ka­cji jego dzia­łal­no­ści. Przed­się­bior­stwo, by prze­trwać, musi się roz­wi­jać, np. róż­ni­cu­jąc pro­duk­cję, po­głę­bia­jąc eks­plo­ra­cję lo­kal­ne­go ryn­ku, czy dy­wer­sy­fi­ku­jąc geo­gra­ficz­ne ryn­ki. Ro­dzi to po­trze­by lo­ka­li­za­cyj­ne, któ­re nie mogą zo­stać za­spo­ko­jo­ne w do­tych­cza­so­wej lo­ka­li­za­cji. Ogra­ni­cze­nia mogą np. do­ty­czyć do­stęp­no­ści, po­gor­sze­nia sta­nu bu­dyn­ku, ogra­ni­cze­nia po­da­ży siły ro­bo­czej, co­raz wyż­szych kosz­tów pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści w da­nym miej­scu, np. wsku­tek wy­czer­py­wa­nia się ko­rzy­ści da­nej lo­ka­li­za­cji ogól­nej i szcze­gó­ło­wej.

Przed­się­bior­stwo, znaj­du­ją­ce się w fa­zie roz­wo­ju, wy­ka­zu­je po­dat­ność na siły przy­cią­ga­nia przez inne lo­ka­li­za­cje, gdzie:

jest dość prze­strze­ni, ry­nek pra­cy ni­we­lu­je nie­do­bór kadr po moż­li­wych do za­ak­cep­to­wa­nia kosz­tach, ofe­ro­wa­ne są udo­god­nie­nia praw­no-ad­mi­ni­stra­cyj­ne.

Re­gu­la­cja lo­ka­li­za­cji może też wy­stę­po­wać w wa­run­kach opi­sa­nych przez przed­sta­wi­cie­li kon­cep­cji be­ha­wio­ral­nej, w któ­rej de­cy­dent nie ma peł­nej in­for­ma­cji o oto­cze­niu i czę­sto nie umie jej na­le­ży­cie wy­ko­rzy­stać (por. roz­dział 2). Na oto­cze­nie pa­trzy on przez pry­zmat wła­snych do­świad­czeń. Le­piej oce­nia su­biek­tyw­nie miej­sca zna­ne, go­rzej - obce. W tej sy­tu­acji re­gu­la­cja lo­ka­li­za­cji czę­ściej jest do­ko­na­na na pra­wi­dło­wo wy­ko­rzy­sta­nych in­for­ma­cjach przez duże przed­się­bior­stwa, któ­re po­sia­dły zdol­ność ucze­nia się i przy­swa­ja­nia wie­dzy do­ty­czą­cej oce­ny do­tych­cza­so­wej i po­ten­cjal­nych lo­ka­li­za­cji. Na­to­miast błęd­ne lo­ka­li­za­cyj­ne de­cy­zje są czę­ściej po­dej­mo­wa­ne przez ma­łych przed­się­bior­ców, któ­rzy nie mają wy­star­cza­ją­ce­go do­stę­pu do in­for­ma­cji ryn­ko­wych. Nie po­tra­fią ich wła­ści­wie prze­two­rzyć. Wą­tek ten tak­że roz­pa­tru­je Ka­zi­mierz Ku­ciń­ski, zwra­ca­jąc uwa­gę na fakt, że re­lo­ka­cja może mieć cha­rak­ter ad­ap­ta­cyj­ny lub ad­op­cyj­ny. O ad­ap­ta­cyj­nym cha­rak­te­rze re­lo­ka­cji świad­czy po­dej­mo­wa­nie de­cy­zji "na pod­sta­wie do­kład­ne­go i peł­ne­go prze­ana­li­zo­wa­nia wszyst­kich nie­zbęd­nych in­for­ma­cji o oto­cze­niu i o re­la­cjach z nim". Przy­pa­dek ten za­cho­dzi jed­nak nie­zmier­nie rzad­ko. Znacz­nie czę­ściej mamy do czy­nie­nia z dzia­ła­niem ad­op­cyj­nym, w któ­rym po­dej­mo­wa­nie de­cy­zji na­stę­pu­je na chy­bił tra­fił, "pro­wa­dzą­ce do wy­bo­rów mało efek­tyw­nych, choć cza­sem tak­że traf­nych, zwłasz­cza w uję­ciu dy­na­micz­nym"17.

Re­gu­la­cja lo­ka­li­za­cji może być tak­że roz­pa­try­wa­na w kon­tek­ście in­sty­tu­cjo­nal­nym. Au­to­rzy zwra­ca­ją uwa­gę na dwa pod­sta­wo­we ro­dza­je ­in­sty­tu­cji, któ­re mają wpływ na wy­bór lo­ka­li­za­cji przez fir­my. Są nimi: rząd oraz ry­nek nie­ru­cho­mo­ści. Przed­się­bior­stwa mu­szą ne­go­cjo­wać z in­sty­tu­cja­mi róż­ne­go ro­dza­ju re­gu­la­cje: do­ty­czą­ce za­sad roz­li­czeń, ter­mi­nów do­staw, wy­so­ko­ści do­ta­cji, po­dat­ków i opłat, wy­so­ko­ści płac. Im więk­sze jest przed­się­bior­stwo i waż­niej­sze dla lo­kal­ne­go ryn­ku, tym więk­sze ma szan­se osią­gnię­cia suk­ce­su w ne­go­cja­cjach. Wy­ni­ki ne­go­cja­cji są więc czyn­ni­kiem od­dzia­łu­ją­cym na ewen­tu­al­ną re­gu­la­cję lo­ka­li­za­cji, wzmac­nia­jąc siłę przy­cią­ga­nia lub osła­bia­jąc siłę wy­py­cha­nia z do­tych­cza­so­wej lo­ka­li­za­cji.

Na po­dob­nej za­sa­dzie dzia­ła wspie­ra­nie lo­kal­ne­go ryn­ku nie­ru­cho­mo­ści przez in­sty­tu­cje pań­stwo­we i sa­mo­rzą­do­we. Przez prze­ka­za­nie na ry­nek nie­ru­cho­mo­ści grun­tów pań­stwo­wych (daw­nych woj­sko­wych, nie­użyt­ków rol­nych), przy­go­to­wa­nie in­ku­ba­to­rów przed­się­bior­czo­ści z funk­cją ho­te­li dla firm, stref ak­ty­wi­za­cji go­spo­dar­czej, par­ków tech­no­lo­gicz­nych, czy in­nych nie­ru­cho­mo­ści za­spo­ka­ja­ją­cych po­trze­by lo­ka­lo­we firm, pań­stwo i sa­mo­rząd te­ry­to­rial­ny może kre­ować miej­sco­wy ry­nek i wpły­wać tym sa­mym na de­cy­zje lo­ka­li­za­cyj­ne przed­się­biorstw.

Adel­he­id Holl zwra­ca uwa­gę na fakt, że mimo spad­ku udzia­łu kosz­tów trans­por­tu w kosz­tach pro­duk­cji i ro­sną­ce­go zna­cze­nia prze­pły­wów nie­ma­te­rial­nych, na re­gu­la­cję lo­ka­li­za­cji ma znacz­ny wpływ po­pra­wa in­fra­struk­tu­ry dro­go­wej. Wy­ni­ka to z fak­tu, że źró­dłem prze­wag kon­ku­ren­cyj­nych sta­je się do­stęp do ryn­ków zby­tu oraz mo­bil­nych czyn­ni­ków pro­duk­cji. Waż­na jest też mi­ni­ma­li­za­cja cza­su pro­ce­sów ope­ra­cyj­nych i do­star­cze­nie su­row­ców, kom­po­nen­tów i wy­ro­bów go­to­wych zgod­nie z za­sa­dą just in time18. Istot­ne zna­cze­nie ma przy tym fakt, iż in­we­sty­cje w in­fra­struk­tu­rę dro­go­wą przy­cią­ga­ją głów­nie przed­się­bior­stwa o więk­szym po­ten­cja­le roz­wo­jo­wym, po­szu­ku­ją­ce swo­ich szans roz­wo­jo­wych. Waż­niej­sze są dla nich siły przy­cią­ga­ją­ce niż wy­py­cha­ją­ce. Cha­rak­ter re­gu­la­cji lo­ka­li­za­cji mogą mieć też in­we­sty­cje na ob­sza­rach wiej­skich, szcze­gól­nie w stre­fach pod­miej­skich du­żych miast.

Zja­wi­sko de­lo­ka­li­za­cji i re­gu­la­cji lo­ka­li­za­cji oraz nowe in­we­sty­cje (gre­en­field) uka­zu­ją wie­lość sy­tu­acji de­cy­zyj­nych za­cho­dzą­cych w prak­ty­ce go­spo­dar­czej. Ich uogól­nie­niem jest teo­ria lo­ka­li­za­cji przed­się­biorstw, od­no­szą­ca się do pra­wi­dło­wo­ści i mo­ty­wów mi­nio­nych zja­wisk za­pi­sa­nych w za­go­spo­da­ro­wa­niu prze­strzen­nym dzi­siej­sze­go świa­ta i wska­zu­ją­ca dal­sze ten­den­cje w tej mie­rze. Za­gad­nie­nia te będą sze­rzej omó­wio­ne w ko­lej­nych frag­men­tach ni­niej­sze­go opra­co­wa­nia.