Dedykacja
Księdzu Michałowi Jabłońskiemu
proboszczowi Parafii Ewangelicko-Reformowanej w Warszawie
z okazji 30-lecia posługi duszpasterskiej
Warszawa, grudzień 2025 r.
Drogi Księże Proboszczu!
W tradycji chrześcijańskiej, a szczególnie w nurtach reformacyjnych, zawsze ceniliśmy głęboką refleksję nad Bożym Słowem i poszukiwanie Jego mądrości w różnych przejawach ludzkiej kultury. Księga Przemian (Yijing), jedna z najstarszych ksiąg mądrościowych Dalekiego Wschodu, przez tysiąclecia służyła jako narzędzie rozeznawania, zachęcając do pokory, rozwagi i zaufania w obliczu zmienności życia. Choć nie jest objawionym Słowem Bożym, jej struktura - oparta na zasadzie przemiany i równowagi - w zadziwiający sposób rezonuje z biblijnym przekazem o Bożej Opatrzności, ludzkiej wolności i konieczności rozeznawania woli Stwórcy.
Niniejsze opracowanie jest owocem niekonwencjonalnego dialogu - zadawania pytań systemom Sztucznej Inteligencji (AI), traktowanym jako repozytorium wiedzy o obu księgach (Biblii i Yijing) oraz jako narzędzie generujące i ujawniające nieoczywiste powiązania między tymi tekstami. AI, pozbawiona ludzkich uprzedzeń, ale też duchowego doświadczenia, stała się w tym projekcie rodzajem "cyfrowego tłumacza" - pomostu między odległymi tradycjami, który pomógł wydobyć zaskakujące paralele, nie zatracając przy tym szacunku dla odrębności każdej z nich.
Ta książka powstała z przekonania, że prawda jest jedna, choć może objawiać się w różnych formach. Każdy z 64 heksagramów i ich linii zostaje tu odczytany przez pryzmat historii biblijnych, aby ukazać uniwersalne zasady mądrościowe: konieczność cierpliwości w trudnych czasach (heksagram 5), znaczenie wierności w małych rzeczach (heksagram 9), czy niebezpieczeństwo pychy (heksagram 12). Wszystko po to, by jeszcze pełniej zrozumieć, jak Bóg prowadzi swój lud przez zmienne koleje losu.
Dlaczego AI?
- Obiektywizm narzędzia: Algorytmy, pozbawione teologicznych założeń, wskazywały związki między tekstami w oparciu o podobieństwa strukturalne i semantyczne.
- Kreatywny impuls: AI generowała nieoczekiwane skojarzenia (np. heksagram 3 a historia Józefa w Egipcie), które stały się punktem wyjścia do głębszej refleksji.
- Ograniczenia i rola człowieka: Każda sugestia AI była weryfikowana przez ludzką mądrość i teologiczną wrażliwość - aby uniknąć powierzchownych porównań.
Mam nadzieję, że te rozważania staną się dla Księdza inspiracją do dalszego zgłębiania Bożej prawdy - zarówno w Piśmie Świętym, jak i w świecie, który Bóg stworzył i wciąż przemienia. Niech ta książka będzie symbolicznym darem wdzięczności za posługę, która, niczym mądry przewodnik po Księdze Przemian, pomaga wiernym rozeznawać drogę wśród życiowych zakrętów.
Z wyrazami szacunku,
autor
Czym jest Yijing (Księga Przemian)?
Yijing - klasyczny traktat mądrościowy i wróżebny, znany w Polsce najczęściej pod tytułem Księga Przemian, a w świecie zachodnim pod zapisem I Cing - liczy sobie ponad trzy tysiące lat. W sercu jego nauczania leży 64 symboli, zwanych heksagramami. Każdy heksagram to zestaw sześciu linii (linia ciągła oznacza linię aktywną lub męską, yang, a przerywana - bierną lub żeńską, yin), które reprezentują fundamentalne stany lub sytuacje życia, od energii "Stworzenia" (Heksagram 1) do stanu "Przed Dokonaniem" (Heksagram 64). Każdy heksagram powstaje z nałożenia dwóch trójlinijnych figur - trigramów, które reprezentują podstawowe siły lub jakości, takie jak Niebo, Ziemia, Grzmot, Woda itd. To właśnie interakcja między dolnym a górnym trigramem nadaje heksagramowi jego unikalny charakter.
Heksagramy nie są sztywnymi etykietkami, lecz dynamicznymi mapami przemian. Każda z sześciu linii opisuje konkretny aspekt, fazę lub wybór w obrębie danej sytuacji. W niniejszej książce, dla zachowania przejrzystości, konkretne linie heksagramów oznaczane są w formacie X.Y, gdzie X to numer heksagramu (1-64), a Y to numer linii (1-6), na przykład 1.3 oznacza trzecią linię heksagramu "Stworzenie". Konsultacja z Yijing to dialog z tą archetypową mądrością, który pomaga dostrzec ukrytą dynamikę okoliczności i podjąć działanie w harmonii z naturalnym porządkiem świata.
Czym jest ta książka?
Niniejsza publikacja jest próbą niezwykłego dialogu. Jej celem jest zestawienie uniwersalnych nauk zawartych w liniach heksagramów Yijing z odpowiadającymi im przykładami i zasadami wywiedzionymi z Pisma Świętego - fundamentu mądrości Zachodu.
Odkrywamy w niej, że biblijne opowieści o patriarchach, prorokach i apostołach, psalmy i przysłowia, w zdumiewający sposób ilustrują i pogłębiają te same prawdy, które przed wiekami spisali mędrcy Chin. Nie chodzi tu o mieszanie tradycji, ale o ukazanie, jak różne ścieżki duchowe prowadzą do wspólnego źródła ludzkiej mądrości dotyczącej cnót, przywar, wyzwań i łaski.
Jak czytać tę książkę?
Dla każdej linii heksagramu znajdziemy jej tłumaczenie i komentarz objaśniający jej podstawową naukę. Następnie prezentowane są najlepsze analogie biblijne - fragmenty, które w sposób najbardziej bezpośredni i przejrzysty odzwierciedlają dany archetyp. Dla głębszego studium, podane są także dalsze przykłady z całego spektrum ksiąg biblijnych.
Księgi biblijne podzielono na osiem grup, z których każda oferuje nieco inny rodzaj przykładów moralnych, psychologicznych i duchowych:
1. Pięcioksiąg (Tora), przedstawiające fundamenty moralności i relacji z Bogiem.
2. Księgi Historyczne, zawierające cykle sukcesu i upadku narodów oraz przywódców.
3. Poezja i Księgi Mądrościowe, opisujące wewnętrzne życie człowieka.
4. Prorocy Główni (Więksi), gdzie znajdują się przykłady konfrontacji, sądu, ale i nadziei.
5. Prorocy Mniejsi, podobnie jak u głównych, ale często bardziej skupione na jednym, konkretnym problemie moralnym lub wydarzeniu.
6. Ewangelie i Dzieje Apostolskie: życie, nauczanie i osoba Jezusa Chrystusa oraz początek Kościoła.
7. Listy Apostolskie: pouczenia, napomnienia i teologia zastosowana w praktyce.
8. Księgi Apokaliptyczne: wizje końca, ostatecznej walki dobra ze złem, sądu i nowego początku.
Do Ksiąg Apokaliptycznych, oprócz Objawienia Jana, zaliczono również fragment o charakterze wizyjno-apokaliptycznym z Księgi Daniela (heks. 13.2 i 57.4). Do Ksiąg Mądrościowych przypisano też Mądrość Syracha (heks. 46.4), jedyną wykorzystaną tu księgę deuterokanoniczną. W pracy przywołano przykłady ze wszystkich ksiąg Biblii hebrajskiej, co pozwala Czytelnikowi na odnalezienie analogii w każdej - nawet tej mniej oczywistej - części Pisma i odkrycie jej na nowo w dialogu z Yijing.
O przekładzie i perspektywie
Niniejsza praca celowo rezygnuje z przyjęcia jednego, ustalonego kanonu przekładu zarówno Yijing, jak i Biblii. Nazwy heksagramów oraz cytowane fragmenty obu dzieł są tłumaczone na język polski w sposób dynamiczny i kontekstualny, z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji.
Jest to zabieg w pełni świadomy, który traktuję nie jako uchybienie, lecz jako metodologiczną zaletę. AI, pozbawiona głęboko zakorzenionych tradycji interpretacyjnych i teologicznych, generuje przekład "bez bagażu", kierując się przede wszystkim semantyką i logiką oryginału. W konsekwencji, ten sam heksagram lub werset biblijny może zostać w różnych partiach książki oddany przy pomocy nieco innych słów, podkreślających inne aspekty jego znaczenia. To podejście pozwala:
- Odsłonić pierwotne, uniwersalne znaczenia ukryte pod warstwami ustalonej terminologii.
- Uzyskać świeże, bezpośrednie brzmienie tekstu, które - choć pozbawione jednolitości - prowokuje do nowych skojarzeń i refleksji.
- Podkreślić żywotność i wielowymiarowość tych starożytnych tekstów, które w każdym czasie i przez każde "narzędzie" mogą odsłaniać nową głębię.
W ten sposób "niekonsekwencja" przekładu staje się siłą - zmusza nas do patrzenia na heksagramy i wersety nie przez pryzmat utrwalonych etykiet, lecz jako na żywe archetypy, które za każdym razem można odczytać na nowo. To właśnie owo "nowe spojrzenie" jest celem tego eksperymentu.
Zapraszamy do podróży przez te dwie wielkie księgi ludzkości. Niech to spotkanie stanie się źródłem inspiracji, nowego zrozumienia i potwierdzenia, że mądrość jest jedna, choć mówi wieloma głosami.
