[1] Szerzej na ten temat zob. prace J. Kukułki, Kształtowanie nowego ładu międzynarodowego, [w:] Bezpieczeństwo narodowe i międzynarodowe u schyłku XX wieku (red. D.B. Bobrow, E. Haliżak, R. Zięba), Warszawa 1997 oraz Na drodze nowego ładu światowego, [w:] R. Kużniar (red.), Krajobraz po transformacji, Warszawa 1992.
[2] Szerzej na ten temat zob. prace J. Kukułki, Kształtowanie nowego ładu międzynarodowego, [w:] Bezpieczeństwo narodowe i międzynarodowe u schyłku XX wieku (red. D.B. Bobrow, E. Haliżak, R. Zięba), Warszawa 1997 oraz Na drodze nowego ładu światowego, [w:] R. Kużniar (red.), Krajobraz po transformacji, Warszawa 1992.
[3] Zob., J. Kukułka, L. Łukaszuk, Od konfliktów do partnerskiej współpracy, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa, 1997, s. 142-143.
[4] Zob., R. Kuźniar, Miedzy polityką a strategią, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, 1994, s. 31.
[5] Red., B. Szulc, Przemiany w teorii sztuki wojennej lat dziewięćdziesiątych, AON, Warszawa, 1998, s. 41.
[6] Zob., R. Zięba, Instytucjonalizacja Bezpieczeństwa Europejskiego: koncepcje - struktury - funkcjonowanie, Scholar, Warszawa, 1999, s. 1.
[7] Materiały z konferencji, Misje Wojska Polskiego poza granicami kraju - ich znaczenie dla reform w Siłach Zbrojnych RP, Instytut Studiów Strategicznych, Kraków, 30. 11. 2007.
[8] Zob., E. J. Omańczyk, Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa, 1987, s. 323.
[9] Zob., J. Pawłowski, Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa, 2002, s. 65.
[10] Zob., J. Solarz, Doktryny militarne XX wieku, Wydawnictwo Avalon, Kraków, 2009, s. 510.
[11] Zob., NATO Glossary of Terms and Definitions. AAP-6 (U), May 1996.
[12] Zob., Doktryna prowadzenia operacji połączonych. DD /3. SGW P, Warszawa 2004, s. 15-17.
[13] Por., Ibidem, s. 8.
[14] Zob., NATO Glossary of Terms and Definitions. AAP-6 (U), May 1996.
[15] Zob., A. Czupryński: Kampania i operacja - próba systematyki pojęć, [w:] Charakter przyszłych operacji., Materiały z konferencji naukowej. AON, Warszawa, 2004, s. 112.
[16] Zob. J. Zieliński, A. Czupryński, B. Panek, Operacje wojsk lądowych - kierunki ewolucji. "OPERACJA", AON, Warszawa, 2003, s. 88-136.
[17] Zob. Przedmiot badań i system pojęć współczesnej sztuki wojennej, Materiały z konferencji naukowej, (red.) A. Czupryński, AON, Warszawa, 2006, s. 34.
[18] Zgodnie z Raportem Brahimiego operacje tworzenia pokoju są uruchamiane odnośnie do trwających konfliktów i obejmują działania dyplomatyczne oraz mediacje w celu ich powstrzymania lub przerwania. Operacje utrzymywania pokoju oznaczają głównie akcje rozdzielenia sił zbrojnych i powstrzymywania wymiany ognia. Operacje budowania pokoju polegają na odbudowie podstaw gospodarczego, społecznego i politycznego funkcjonowania obszaru postkonfliktowego.
[19] Art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego (whttp://www.nato.int/docu/other/pl/treaty-pl.htm, :) [dostępne: 21.04.2009].
[20] Zob., ibidem.
[21] Zob., A. Czupryński, Operacje czy działania połączone?, Przegląd Wojsk Lądowych. Styczeń 2008, nr 1, (007).
[22] Zob., Allied Joint Doctrine for Non-Article 5 Crisis Response Operations, AJP 3.4.1.
[23] Por., Traktat z Amsterdamu zmieniający traktat o unii europejskiej, traktaty ustanawiające wspólnoty europejskie i niektóre związane z nimi akty, 17.06. 1997, art. 17 ust. 4.
[24] Zob., Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, art. 42, 43, 44, Lizbona, 13.12.2007.
[25] Zob., M. Pollyanna, Building Better Strategists, Carlisle Barracks, Army War College, PA, 2008, p. 24.
[26] Zob., ibidem, s. 32.
[27] Por., Nation Peacekeeping Operations. Principles and Guidelines, Department of Peacekeeping Operations, NATO, New York, 2008.
[28] Zob., N. M. Serafino, CRS Issue Brief for Congress, Peacekeeping and Related Stability Operations, Issues of U.S. Military Involvement, 2007, s. 15.
[29] Por., Dowództwo Wojsk Lądowych, Regulamin Działań Wojsk Lądowych, DWLĄD 115/2008, Warszawa, 2008, s. 247-257.
[30] Afgańscy mudżahedini to zbrojne grupy opozycyjne, odwołujące się do islamu. Od lat siedemdziesiątych podejmowały walkę z reformatorskimi rządami komunistycznymi.
[31] W latach 1978-2012 konflikty pozbawiły życia ponad 2 miliony Afgańczyków. Wielu innych osób zostało rannych lub uciekło poza granicę kraju (miliony wyemigrowało lub zostało wysiedlonych). Zob. szerzej: Barfield, T., Afghanistan - A Cultural and Political History, 2010, s. 195-225; http://www.oxfam.org/en/policy/cost-war-afghanistanexperiences [ dostęp: 17.07.2014 r.], S. Tanner, Afghanistan - A Military History from Alexander the Great to the War Against the Taliban, 2009, s. 54.
[32] Tudzież: Rewolucja Sauryjska bądź rewolucja kwietniowa (od miesiąca, w którym wybuchła: kwiecień - "Saur").
[33] Zob. szerzej: rozdz. 5.1. niniejszej dysertacji.
[34] Zob. szerzej: J. Tyszkiewicz, E. Czapiewski Historia powszechna. Wiek XX, 2010 r., s. 722-724.
[35] Sztandar, Chorągiew - umiarkowana frakcja LDPA.
[36] P. Tomsen, The Wars of Afghanistan: Messianic Terrorism, Tribal Conflicts, and the Failures of Great Powers. Public Affairs 2011, s. 107 oraz J. Tyszkiewicz, E. Czapiewski Historia powszechna. Wiek XX, dz. cyt., s. 724.
[37] G. Gladstone, Afghanistan Revisited, Nova Publishers 2001, s. 116.
[38] Polityk afgański należący do Chalk, radykalnego frontu LDPA.
[39] G. Gladstone, Afghanistan Revisited..., dz.cyt., s. 116.
[40] Konflikty współczesnego świata, oprac. zb., Warszawa 2008, s. 166-167.
[41] Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 167.
[42] Lud - radykalna frakcja LDPA - zob. szerzej: rozdz. 5.1. niniejszej dysertacji.
[43] J.-Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013. Kronika przepowiedzianego braku zwycięstwa, Warszawa 2014, s. 21.
[44] I. Biruś, Historia konfliktu afgańskiego a bezpieczeństwo międzynarodowe w XXI wieku, [w:] Studia Bezpieczeństwa Narodowego, oprac. zb., R. 4, Nr 5, Warszawa 2014, s. 49.
[45] K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne na świecie, Warszawa 2007, s. 236.
[46] I. Biruś, Historia konfliktu afgańskiego..., dz. cyt., s. 49.
[47] Kakar H., Kakar M., Afghanistan: The Soviet Invasion and the Afghan Response 1979-1982, California 1997, s. 71-72.
[48] Tamże, s. 72.
[49] Kalinovsky A., A Long Goodbay: The Soviet Withdrawal from Afghanistan, Harvard 2011, s. 97.
[50] J.-Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 21.
[51] Wówczas Nur Mohammad Taraki, w obliczu rosnącego niezadowolenia społeczności zbuntowanej autorytarnym rządom, chcąc utrzymać stolicę, wezwał na pomoc radzieckie lotnictwo. Za: T. Dietrich, La Résistance afghane. L'example du maquis du commandant Massoud. 1979-1992, praca dypl. pod kier. A.-P. Comora, Instytut Nauk Politycznych w Aix-en-Provence, wrzesień 2006, s. 21.
[52] W. Roszkowski, Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 roku, Warszawa 2005, s. 299.
[53] Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 167.
[54] M. in. bojkot olimpiady w Moskwie w 1980 roku.
[55] Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 167.
[56] Wypowiedź francuskiego ministra spraw zagranicznych z 2. lipca 1980 roku. Za: L'Afghanistan, cinq ans apr?s l'intervention soviétique, "Probl?m espolitiques et sociaux", 16 grudnia 1984, s. 13.
[57] Tamże.
[58] Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 164-165.
[59] K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 236, Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., 165.
[60] Blood P. K., Afghanistan: Past and Present, LA 2007, s. 152.
[61] Otto J. M., Sharia Incorporated: A Comparative Overview of the Legal Systems of Twelve Muslim Countries in Past and Present, Amsterdam 2010, s. 289.
[62] A. Giustozzi, War, Poltics and Society in Afghanistan 1978-1992, Londyn 2000, s. 155.
[63] K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 236 oraz Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 168.
[64] J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 28.
[65] Tamże.
[66] Inne źródła podają informację o ofiarach w liczbie 1,5-2 mln, z czego 90% stanowiła ludność cywilna. Zob. np.: Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 168.
[67] J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 31.
[68] Pasztunowie - główna grupa etniczna w południowym Afganistanie (ok. 15,5 mln) i północnym Pakistanie (ok. 28 mln). Zajmowane przez nich "obszary plemienne" (góry i równiny podgórskie) znajdują się poza kontrolą władz centralnych w Kabulu i Islamabadzie. Są wyznawcami islamu sunnickiego. Kultywują prawo zwyczajowe pasztunwali, egzekwowane przez rodowe bądź plemienne zgromadzenia, tzw. dżirga, z udziałem dorosłych mężczyzn. Trzy podstawowe zasady obyczajowe obejmują: gościnność, zemstę za krzywdę i zwyczaj plemiennego uroczystego orędownictwa. Za: Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 168.
[69] Otto J. M., Sharia Incorporated..., dz. cyt., s. 289.
[70] J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 32.
[71] K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 236.
[72] P. Hudyma, Udział wojsk polskich w misjach zagranicznych o charakterze pokojowym i stabilizacyjnym w latach 1953-2008, rozprawa doktorska, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań 2011, s. 144.
[73] Tamże.
[74] K. Korzeniowski, Afganistan - gdzie regułą jest brak reguł, Warszawa 2006, s. 80-81.
[75] Talibowie (arab. talib - student, uczeń); Talib-e ilm - czyli ten kto poszukuje wiedzy. Przedstawiciele ortodoksyjnego odłamu islamu, nakazującego ściśle określoną interpretację przesłania Koranu. Ruch muzułmański uformowany na początku lat 90. w Pakistanie przez sunnickich uczniów działających przy meczetach szkół koranicznych (tzw. madresy, medresy). To skrajnie fundamentalistyczne ugrupowanie muzułmańskie zostało utworzone po upadku rządów komunistycznych (1992 rok) w rezultacie rozłamu opozycji muzułmańskiej. Ostatecznie ukształtowało się w 1994 roku. Talibowie zespolili elementy islamu z pasztuńskim kodeksem honorowym (wspominany już na kartach dysertacji pasztunwali). Nadrzędnym celem ich działalności stało się wprowadzenie na terenie całego Afganistanu prawa muzułmańskiego w jego skrajnej interpretacji (a, niestety, nie raz sprzecznej z islamem). Za: K. Korzeniewski, Afganistan..., dz. cyt., s. 236, K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 238 oraz Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 169.
[76] I. Biruś, Historia konfliktu afgańskiego..., dz. cyt., s. 50.
[77] K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 237.
[78] Tamże.
[79] I. Biruś, Historia konfliktu afgańskiego..., dz. cyt., s. 50.
[80] K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 237.
[81] We wrześniu 2001 roku Talibowie dokonali skutecznego zamachu na jego osobę.
[82] A. Kobyłka, Afganistan pod rządami Talibów,http://www.psz.pl/116-bezpieczenstwo/aleksander-kobylka-afganistan-pod-rzadami-talibow [dostęp 24.03.2015 r.].
[83] J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 33.
[84] Tamże.
[85] Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 170.
[86] Tamże.
[87] J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 34.
[88] Tamże.
[89] Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 170.
[90] J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 35.
[91] K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 237.
[92] S. Niedziela, Afgański tygiel, "Bellona" 2008, Nr 1, s. 112-113.
[93] 7 sierpnia 1998 roku samochody pułapki eksplodowały przed ambasadami Stanów Zjednoczonych w Nairobi (Kenia) i Dar es-Salaam (Tanzania), zabijając 224 osoby, w tym 12 obywateli amerykańskich. Po tych wydarzeniach prezydent USA, Bill Clinton, określił Osamę bin Ladena jako największego wroga Waszyngtonu. W ramach odwetu siły amerykańskie dokonały ataków rakietowych na bazy Al-Kaidy w Afganistanie i Sudanie. Za: 1998 U.S. Embassies in Africa Bombings Fast Facts, http://edition.cnn.com/2013/10/06/world/africa/africa-embassy-bombings-fast-facts/ [dostęp: 12.02.2015 r.].
[94] 12 października 2000 roku Amerykański niszczyciel manewrujący w porcie Aden (Jemen) został uderzony przez łódź przypominającą tabor portowy wypełnioną niespełna 270 kg C4. W wyniku zamachu terrorystycznego poza dwoma terrorystami-samobójcami zginęło 17 marynarzy amerykańskich, a 39 pozostałych zostało rannych. Prace mające doprowadzić do pełnej sprawności USS Cole, które należało przeprowadzić w suchym doku oszacowano na 250 milionów dolarów. Ponadto okręt został wyłączony na 14 miesięcy ze służby w linii, co przyniosło kolejne straty dla właściciela. Za: D. Olender, Przeciwdziałanie oraz zwalczanie piractwa i terroryzmu morskiego w wybranych regionach zwiększonego ryzyka, rozprawa doktorska, Akademia Obrony Narodowej, Warszawa 2015, s. 113-114.
[95] J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 35.
[96] Tamże, s. 36.
[97] http://www.un.org/sc/committees/1267/index.shtml [dostęp: 01.02.2014 r.].
[98] https://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/polityka_zagraniczna/polityka_bezpieczenstwa/zwalczanie_terroryzmu_miedzynarodowego/zapobieganie_i_zwalczanie_terroryzmu/page_30001 [dostęp: 12.02.2015 r.].
[99] Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 170.
[100] Nie jest do końca znany obiekt, jaki był potencjalnym celem terrorystów. Nie został on bowiem osiągnięty, dzięki wielkiej odwadze pasażerów i załogi samolotu. Atak nie powiódł się, pasażerowie ryzykując życiem, stawili opór zamachowcom, a samolot rozbił się w miejscowości Shanksville w Pensylwanii. Na podstawie zarejestrowanych rozmów telefonicznych oraz zeznań świadków (rodziny i inni rozmówcy) możliwa była rekonstrukcja wydarzeń z tego lotu sfilmowana w obrazie P. Greengrassa pt. Lot 93 (reż. P. Greengrass, Francja, USA, Wielka Brytania 2006).
[101] Ofiarami zamachów z 11 września stali się również funkcjonariusze Policji i Straży Pożarnej. Zarówno podczas prowadzonej akcji ratunkowej, jak i w wyniku chorób stanowiących pokłosie interwencji prowadzonej w kłębach dymu i toksycznych oparach nierzadko bez specjalistycznego wyposażenia.
[102] Nazwa transkrybowana w literaturze przedmiotu także jako: Al-Qaida, al-Quaeda, al-Qaeda. Nie stanowi ona międzynarodowego ugrupowania terrorystycznego o zasięgu światowym, jednolitej organizacji działającej w ramach konkretnego państwa, ale tworzy koalicję ekstremistycznych ugrupowań islamskich, zrzeszającą terrorystów różnych narodowości gotowych do osiągania jednego, wspólnego celu. Al-Kaida reprezentuje silnie antyzachodnie stanowisko, a w poglądach członków organizacji USA są uważane za największego wroga islamu (Zob. P.L. Williams, Al-Kaida. Bractwo terroru, Studio Emka, Warszawa 2002, s. 145-160). Celem Al-Kaidy jest,,radykalizacja istniejących ugrupowań islamskich i utworzenie ich w miejscach, gdzie nie występują, zniszczenie Stanów Zjednoczonych, których obecność i polityka zagraniczna postrzegana jest jako główne przeszkody w reformowaniu muzułmańskich społeczeństw, popieranie muzułmańskich wojowników w Afganistanie, Algierii, Bośni, Kosowie, Pakistanie, Somalii, Tadżykistanie i Jemenie", www.terroryzm.com/al-kaida [dostęp: 30.05.2015 r.]. Struktura Al-Kaidy posiada elementy charakterystyczne dla organizacji terrorystycznych współczesnego świata. Ważną cechą takich grup jest luźna, zdecentralizowana struktura, która utrudnia wykrycie oraz zniszczenie organizacji w chwili rozbicia jednej z jej komórek.
[103] Nazwa transkrybowana w literaturze przedmiotu również jako: Osama ben Laden, Usama ibn Laden.
[104] https://www.youtube.com/watch?v=gWVC4JBjtEE [dostęp: 12.02.2015 r.].
[105] https://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/polityka_zagraniczna/polityka_bezpieczenstwa/zwalczanie_terroryzmu_miedzynarodowego/zapobieganie_i_zwalczanie_terroryzmu/page_30001 [dostęp: 12.02.2015 r.].
[106] Konflikty współczesnego świata..., dz. cyt., s. 170.
[107] H. Królikowski, C. Marcinkowski, Afganistan 2002, Warszawa 2003, s. 23.
[108] http://edition.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/central/09/20/ret.afghan.bush [dostęp: 14.02.2015 r.].
[109] "Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie, jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego" www.nato.int/docu/other/pl/treaty-pl.htm [dostęp: 21.04.2011 r.].
[110] B. Górka-Winter, NATO w koalicji antyterrorystycznej, Biuletyn PISM 2002/87, s. 644.
[111] AWACS -Airborne Warning and Control System (Lotniczy System Ostrzegania i Kontroli).
[112] "Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, Bezpieczeństwo Narodowe 2014 / I 163 Traktat Północnoatlantycki to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego. O każdej takiej zbrojnej napaści i o wszystkich podjętych w jej wyniku środkach zostanie bezzwłocznie powiadomiona Rada Bezpieczeństwa. Środki takie zostaną zaniechane, gdy tylko Rada Bezpieczeństwa podejmie działania konieczne do przywrócenia i utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa". Za: Traktat Północnoatlantycki sporządzony w Waszyngtonie dnia 4 kwietnia 1949 r. (Dz. U. z dn. 19 października 2000 r. Nr 87, poz. 970), art. 5.
[113] http://www.nato.int/docu/update/2001/1001/e1002a.htm [dostęp: 10.11.2013 r.].
[114] Zob. szerzej: Address to the Joint Session of the 107th Congress in: Selected Speeches of President George W. Bush 2001-2008, United States Capitol, Washington D.C. 20.09.2011, http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/infocus/bushrecord/documents/Selected_Speeches_George_W_Bush.pdf [dostęp: 30.05.2015 r.], s. 65-73. Zob. też http://abcnews.go.com/Archives/video/sept-20-2001-bush-declares-war-terror-10995502 [dostęp: 30.05.2015 r.].
[115] OEF, "Trwała Wolność" - na terytorium Afganistanu niemalże równocześnie rozpoczęto, a następnie prowadzono dwie operacje. Pierwszą z nich była operacja koalicyjna "Enduring Freedom" (Trwała Wolność) pod dowództwem amerykańskim, z kolei druga ISAF to operacja stabilizacyjna z udziałem NATO i innych państw współdziałających z sojuszem. Za: D. S. Kozerawski, Polish Military Contingets in International Peacekeeping and Stabilization Operations between 1973 and 2009, [w:] End and Empres. Challenges to Seciurity Statehood in Flux, Ed H. E. Raugh, Institiute for: Political Studies of Defence and Military History, Ministry of Defence, Bucharsest 2009, s. 271-279.
[116] Manuel de l'OTAN, 2006 r., s. 418. Cyt. za: J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 36.
[117] S. Bowman, C. Dale, War In Afghanistan: Strategy, Military Operations and Issues for Congress, 2009 - http://fpc.state.gov/documents/organization/133925.pdf,[dostęp: 12.03.2015 r.].
[118] J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 37.
[119] R. Przeciszewski, Afgańska operacja, "Polska Zbrojna" 2002, nr 11, s.12.
[120] T. Barfield, Afghanistan - A Cultural and PoliticalHistory, Princeton2010, s. 258-260; United Islamic Front for the Salvation of Afghanistan (pierwotna nazwa Zjednoczony Front) - zbrojny sojusz o charakterze antypasztuńskim, którego celem było obalenie Nadżibullaha i złamanie hegemonii Pasztunów. Po raz pierwszy zawiązany w marcu 1992 r., w Mazar-i Sharif. Sojusz zrekonstruowano w 1996 r., jako opozycja antytalibską i przyjął nazwę Zjednoczony Islamski Front Narodowy na Rzecz Ocalenia Afganistanu (z ang. United National Islamic Front for the Salvation of Afghanistan, UNIFSA).Jego przewodniczącym został Burhanuddin Rabbani, W skład sojuszu wchodziło 13 antytalibskich ugrupowań, m.in: Harakat-i-Islami Afghanistan (Ruch Islamski), Hizb-i-Islami (Partia Islamu), Hizb-i-Wahdat-i-Islami (Partia Jedności), Dżamijat-i-Islami (Stowarzyszenie Islamskie), Jumbish-i-Milli (Narodowy Ruch Islamski), Mahaz-i-Milli-i-Islami (Narodowy Front Islamu), składających się w główniej mierze z Tadźyków, Hazarów i Uzbeków.
[121] K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 237.
[122] J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 37.
[123] Tamże.
[124] Reżim Talibów gasł z każdym dniem operacji sił Sojuszu Północnego i już 13 listopada Kabul został uwolniony z ich rąk, natomiast Kandahar opuścili 7 grudnia. Za: A. Rashid, Descent into Chaos, New York 2008, s. 102.
[125] Został zaprzysiężony 22 grudnia 2001 roku, natomiast Loya Jirga w czerwcu 2002 roku; oficjalnie powierzyła Karzajowi funkcję prezydenta. Przywódca mało znaczący, pozbawiony jakichkolwiek wpływów; Pasztun, pochodzący z Kandaharu. Popełnił dwa kluczowe błędy: powołał na stanowiska potężnych i wiarołomnych watażków i wprowadził administrację centralną w kraju pozbawionym tradycji etatystycznych. Za: J.- Ch. Jauffret, Afganistan 2001-2013..., dz. cyt., s. 38.
[126] Przykładowo na początku 2002 roku w Kandaharze miały miejsce walki pomiędzy oddziałami komendanta Szerzaja i mułły Nadżibullaha. Wówczas o miasteczko Spin Boldak na granicy z Pakistanem walczyły oddziały aż czterech rywalizujących pasztuńskich klanów. Do wymiany ognia między antagonistycznymi plemionami dochodziło w Dżalalabadzie, Helmandzie, Uruzganie i Kunduzie. Za: K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 238.
[127] http://www.un.org/en/index.html [dostęp: 11.04.2015 r.].
[128] Misja Międzynarodowych Sił Wspierania Bezpieczeństwa (ISAF) jest operacją stabilizacyjną, prowadzoną na podstawie rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ (nr 1386 z 20 grudnia 2001 r., nr 1510 z 13 października 2003 r., nr 1563 z 17 września 2004 r., nr 1623 z 13 września 2005 r. i nr 1707 z dnia 13 września 2006 r.) oraz porozumienia z Bonn z 5 grudnia 2001 r., dotyczącego tymczasowych ustaleń w sprawie odbudowy stałych instytucji rządowych w Afganistanie.
[129] K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 238.
[130] International Security Assistance Force - Międzynarodowe (Wielonarodowe) Siły Wsparcia Bezpieczeństwa, funkcjonujące w Afganistanie na podstawie Rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1386, 1413, 1444 oraz Porozumienia z Bonn z 6 grudnia 2001 roku. Struktura militarna istniejąca w ramach NATO, której celem jest utrzymanie pokoju w Afganistanie. Kwestie szczegółowe regulowane są poprzez Porozumienie między dowódcą ISAF a władzami Islamskiej Republiki Afganistanu.
[131] http://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_69366.htm [dostęp: 14.03.2015 r.].
[132] J. Trembecki, Sztuka operacyjna a strategia w Afganistanie, "Kwartalnik Bellona", 2010, nr 1, s. 67.
[133] Funkcjonowanie misji ISAF regulują następujące rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ: Rezolucja nr 1386 z 21 grudnia 2001 roku, Rezolucja nr 1413 z 23 maja 2002 roku, Rezolucja nr 1444 z 27 listopada 2002 roku, Rezolucja nr 1510 z 13 października 2003 roku, Rezolucja nr 1563 z 17 września 2004 roku, Rezolucja nr 1623 z 13 września 2005 roku, Rezolucja nr 1707 z 12 września 2006 roku, Rezolucja nr 1776 z 19 września 2007 roku, Rezolucja nr 1817 z 11 czerwca 2008 roku, Rezolucja nr 1833 z 22 września 2008 roku, Rezolucja nr 1890 z 8 października 2009 roku, Rezolucja nr 1917 z 22 marca 2010 roku, Rezolucja nr 1943 z 13 października 2010 roku, Rezolucja nr 2011 z 12 października 2011 roku.
[134] United Nations Security Council, Military Technical Agreement between the International Security Assistance Force (ISAF) and the Interim Administration of Afghanistan (S/2002/117), New York 2002, http:// reliefweb.int/report/afghanistan/afghanistan-military-technical-agreement-between-international-security [dostęp: 11.04.2015 r.].
[135] M. in: Rady Partnerstwa Euroatlantyckiego (Euro-Atlantic Partnership Council - EAPC), Rady NATO-Rosja (NATO-Russia Council), Śródziemnomorskiego Dialogu NATO (NATO's Mediterranean Dialogue), Stambulskiej Inicjatywy Współpracy (Istanbul Cooperation Initiative) I tzw. państw kontraktu (contract countries). Za.: A. Moraczewska, NATO - sojusz ponad-transatlantycki? [w:] NATO w pozimnowojennym środowisku (nie) bezpieczeństwa, M. Pietraś, J. Olchowski (red.), Lublin 2011, s. 114.
[136] North Atlantic Treaty Organization, ISAF Mandate, http://www.nato.int/isaf/topics/mandate/ [dostęp: 11.04.2015 r.].
[137] K. Czuba, Media i władza, Warszawa 1994, s. 14-15.
[138] Terminy przejmowania poszczególnych regionów były ściśle związane z procesem rozbudowy sił koalicyjnych. Kolejność ich przejmowania wyglądała następująco: Region Północ - 01.07.2004, Region Zachód - 01.06.2005, Region Południe - 01.08.2006, Region Wschód - 05.11.2006. Za: D. S. Kozerawski, Zaangażowanie kontyngentów WP [w:] Międzynarodowe działania stabilizacyjne - przykład afgański (2002 2011), [w:] Działania stabilizacyjne - aspekty strategiczne. Konflikty. Interwencje. Bezpieczeństwo, red. D. S. Kozerawski, Warszawa 2011, s. 19 i 68.
[139] Tamże.
[140] D. S. Kozerawski, Zaangażowanie kontyngentów WP w międzynarodowe działania stabilizacyjne - przykład afgański (2002 - 2011), [w:] Działania stabilizacyjne - aspekty strategiczne. Konflikty. Interwencje. Bezpieczeństwo, red. D. S. Kozerawski, Warszawa 2011, s. 68.
[141] http://www.isaf.nato.int [dostęp: 13.03.2015 r.].
[142] K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne..., dz. cyt., s. 238.
[143] Monitor Polski 2001, nr 42, poz. 674.
[144] Dz. U. Nr 162, poz. 1117.
[145] Polska, podobnie jak wszyscy członkowie Sojuszu, przyłączyła się do interwencji amerykańskiej, powołując się na Artykuł 5 Traktatu Waszyngtońskiego (prawo do kolektywnej obrony w przypadku ataku na jedno z państw sojuszniczych).
[146] Polska Armia, Super Album, Nr 6/2015, s. 33.
[147] H. Królikowski, C. Marcinkowski, Afganistan..., dz. cyt., s. 26.
[148] http://isaf.wp.mil.pl/pl/15.html [dostęp: 12.04.2013 r.].
[149] D.S. Kozerawski, Zaangażowanie kontyngentów WP..., dz. cyt., s. 20, Poszczególne elementy PKW wykonywały zadania w rejonach odpowiedzialności czterech dowództw regionalnych (Regional Commands - RC): Dowództwa Regionalnego Wschód - zgrupowanie nr 1 - polska grupa bojowa i operacyjny zespół doradczo-łącznikowy OMLT (Operational Mentoring and Liaison Team); Dowództwa Regionalnego Północ - zgrupowanie nr 2 - ruchomy zespół operacyjny MOT (Mobile Observation Team) wchodzący w skład szwedzkiego prowincjonalnego zespołu odbudowy PRT (Provincial Reconstruction Team); Dowództwa Regionalnego Południe - zespół operacji specjalnych; Dowództwa Regionalnego Kabul - zgrupowanie nr 3 z polskimi przedstawicielami w dowództwach ISAF. W skład dowództwach ISAF wchodziły polskie elementy: grupa doradcy ministra obrony Afganistanu, grupa zastępcy dowódcy Dowództwa Koalicyjnego ds. Szkolenia Armii Afganistanu
[150] http://isaf.wp.mil.pl/pl/15.html [dostęp: 12.04.2013 r.].
[151] Poszczególne elementy PKW wykonywały zadania w rejonach odpowiedzialności czterech dowództw regionalnych. Za: http://isaf.wp.mil.pl/pl/15.html [dostęp: 12.04.2013 r.].
[152] D.S. Kozerawski, Rola i zadania oficerów Wojska Polskiego w międzynarodowych operacjach pokojowych i stabilizacyjnych w latach 1953 - 2007, [w:] Oficerowie grup dyspozycyjnych. Socjologiczna analiza procesu bezpieczeństwa narodowego, red. T. Kołodziejczyk, D.S. Kozerawski, J. Maciejewski, Wrocław 2008, s. 73-74.
[153] W uroczystości udział wzięli: Minister Obrony Abdul Rahim Wardak, Minister Obrony Narodowej Bogdan Klich, przewodniczący Komisji Obrony Narodowej Sejmu RP Janusz Zemke i przewodniczący Komisji Obrony Narodowej Senatu RP Stanisław Zając, szef SG WP gen. Franciszek Gągor, dowódca wojsk ISAF gen. David McKiernan, dowódca sił NATO w Europie gen. John Craddock - materiały DORSZ.
[154] http://isaf.wp.mil.pl/pl/15.html [dostęp: 08.05.2011 r.].
[155] Minister Bogdan Klich w asyście afgańskiego ministra Abdula Rahina Wardaka (...) odsłonił tablicę z nazwiskiem Jacka Winklera, nowego patrona FOB Ghazni. "Jacek Winkler walczył za wolność waszego kraju, jest symbolem dobrych relacji łączących narody polski i afgański" - podkreślał minister Klich. Jacek Winkler był opozycjonistą oraz weteranem wojny afgańsko-rosyjskiej. W latach 1985-87 brał aktywny udział w walkach przeciwko Sowietom. Pod nazwiskiem Adama Khana walczył w oddziale Ahmeda Massudy. Prowadził fotograficzną dokumentację wydarzeń, po powrocie do Europy udostępnił swoje zdjęcia światu. W 1986 r. zbierał w Ameryce Północnej fundusze na dalszą walkę mudżahedinów. W 2001 r. zorganizował w Polsce wystawę "Afganistan w ogniu". Zginął 12 października 2002 r. w wypadku na Mont Maudit, szczycie położonym w masywie Mont Blanc. Tablicę z jego nazwiskiem ustawiono w FOB Ghazni na honorowym miejscu w pobliżu budynku polskiego sztabu. Za: http://www.wojsko-polskie.pl/pl/misje-zagraniczne/polskie-kontyngenty-wojskowe/misja-pokojowa-w-afganistanie/12705,ghazni-wziete-oficjalnie.html[dostęp: 05.05.2011 r.].
[156] Według płk. D. Kozerawskiego, wraz ze zwieszeniem ilościowym zagazowania SZ RP w działania stylizacyjne w Afganistanie, zmianie uległ również charakter wykonywanych przez komponent zadań. Zmiany w charakterze działań kontyngentów WP w operacjach stabilizacyjnych w Afganistanie w latach 2002-2011 przebiegały w następujących etapach: I - wykonywanie zadań logistycznych - od 2002 roku "Enduring Freedom" w bazie Bagram; II - rozpoczęcie realizacji zadań operacyjnych - od 2007 roku w ramach sił ISAF (prowincje Ghazni, Logar, Paktika, Wardak); III - kontynuacja zadań operacyjnych - od 2008 roku w ramach sił ISAF w prowincji Ghazni. Za: D.S. Kozerawski, Zaangażowanie kontyngentów WP..., dz. cyt., s. 21.
[157] Badania własne płk. D. Kozerawskiego prowadzone w czasie pobytu w PKW Afganistan, w Bazie Biały Orzeł w 2009 r. D.S. Kozerawski, Zaangażowanie kontyngentów WP..., dz. cyt., s. 20-21.
[158] Afgańskie Siły Bezpieczeństwa - Afghan (Nationale) Security Forces.
[159] Transition w Ghazni, dostęp internetowy: http://isaf.wp.mil.pl/pl/1_1719.html [dostęp: 13.01.2012 r.].
[160] U.S., Afghan forces prep for transition in Ghazni - USA Today, http://www.usatoday.com/videos/news/world [dostęp: 22.06.2013 r.].
[161] Informacje pochodzą z Biura Prasowego DORSZ.
[162] W 2005 roku Rada Wykonawczo-Sterująca PRT (PRT Executive Steering Committee), w skład której wchodzili akredytowani ambasadorowie i działali pod przewodnictwem ministra spraw wewnętrznych Afganistanu, określiła zakres działania PRT w operacji ISAF. Za: Provincial Reconstruction Team Handbook, Kabul 2007, s. 2.
[163] Afghan National Development Strategy, Kabul 2008, s. 23.
[164] Ministry of Foreing Affairs,http://mfa.gov.af/ [dostęp: 16.03.2015 r.].
[165] W taktyce najogólniejszą kategorią są działania taktyczne/działania bojowe/ rozumiane jako wszelkie działania związków taktycznych, oddziałów i pododdziałów wojsk operacyjnych i obrony terytorialnej na polu walki. Obejmują walki, w tym boje, przemieszczanie i rozmieszczanie wojsk. Zob. szerzej: Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, Warszawa 2002, s. 26.
[166] NATO Environmental Management Direction and Guidance - materiały DORSZ.
[167] http://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_8189.htm [dostęp: 08.12.2015 r.].
[168] Działania kinetyczne - zob. pp. 10 niniejszej dysertacji.
[169] Materiały DORSZ, a także doświadczenia własne autorki z udziału w operacji ISAF w 2012, 2013 i 2014 roku.
[170] Teren Afganistanu corocznie nawiedzają: trzęsienia ziemi, lawiny błotne, susze i powodzie. W obecnej sytuacji geopolitycznej ataki terrorystyczne, w całości nie zostały wyeliminowane i w ciąż ludność cywilna jest narażona na ataki. Za: http://www.aljazeera.com/Search/?q=natural%20disasters%20afghanistan [dostęp: 12.03.2015 r.].
[171] http://isaf.wp.mil.pl/pl/4.html[dostęp: 12.03.2015 r.].
[172] http://nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/pdf_2010_06/20110310_100610-media-backgrounder-OMLT.pdf[dostęp: 12.03.2015 r.].
[173] http://nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/pdf_2010_06/20110310_100610-media-backgrounder-POMLT.pdf[dostęp: 12.03.2015 r.].
[174] Materiały DORSZ.
[175] Konferencja w Tokio w sprawie rekonstrukcji i wsparcia Afganistanu, która odbyła się w styczniu 2002 roku, określiła iż do kluczowych zadań ANA będzie należała: współpraca z policją w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom wewnętrznym i zewnętrznym, zwalczanie ugrupowań terrorystycznych, poprzez zatrzymywanie ich członków, a także zmniejszanie ich zdolności bojowej w wyniku wykrycia i zniszczenia magazynów broni, i materiałów wybuchowych, a koronnym zadaniem jest obrona granic Afganistanu - A to Z Guide to Afghanistan Assistance - załączniki PDF, http://www.areu.org.af/ US - [dostęp: 12.03.2015 r.].
[176] Policja miała odpowiadać za bezpieczeństwo i ład wewnętrzny, strzec praworządności, porządku publicznego, a także - podobnie jak ANA - przeciwdziałać terroryzmowi i narkobiznesowi, który w dużym stopniu był źródłem finansowania Al Kaidy - Cops or Robbers? The Struggle to Reform the Afghan National Police, http://www.areu.org.af/ [dostęp: 12.03.2015 r.].
[177] https://www.dvidshub.net/news/62715/tf-white-eagle-afghan-partners-conduct-cordon-search-operation [dostęp: 12.03.2015 r.].
[178] Kalata jest słowem używanym przez wszystkie narody Afganistanu i oznacza domostwo. Ma postać mini fortec, która zbudowana jest z suszonej gliny. Za: http://www.national-geographic.pl [dostęp: 20.07.2014 r.].
[179] Istotny jest fakt, iż społeczność prowincji Ghazni nie jest jednorodna etnicznie i podobnie jest ze stanem osobowym armii i policji. Istnieją antagonizmy pomiędzy grupami i w trakcie szkolenia należało zwracać szczególną uwagę na relacje plemienne kursantów.
[180] https://www.youtube.com/user/DowOperRSZ/[dostęp: 12.03.2015 r.]. Materiały filmowe sporządzone przez ComCam DORSZ: Afganistan szkolimy i pomagamy, Afganistan - IX zmiana - szkolenie afgańskiej armii, Złoty Patrol, Wsparcie dla afgańskiej służby zdrowia, Afganistan 2007-2014, stabilizacja i bezpieczeństwo,http://naszaarmia.pl/ [dostęp: 12.03.2015 r.], NATO in Afghanistan - Polish forces in Ghazni province, http://www.dailymotion.com/video/x2vs6ek [dostęp: 12.03.2015 r.],NATO cool over more Afghan troops, http://www.aljazeera.com/news/europe/2009/12/200912341754672169.html[dostęp: 12.03.2015 r.], Specjalsi od szkolenia, czyli jak polscy komandosi trenują Afgańczyków, http://wiadomosci.wp.pl/kat,1329,title,Specjalsi-od-szkolenia-czyli-jak-polscy-komandosi-trenuja-Afganczykow,wid,17968569,wiadomosc.html?ticaid=116caa [dostęp: 21.11.2015 r.], Specjalsi od szkolenia, czyli jak polscy komandosi trenują Afgańczyków, http://wiadomosci.wp.pl/kat,1329,title,Specjalsi-od-szkolenia-czyli-jak-polscy-komandosi-trenuja-Afganczykow,wid,17968569,wiadomosc.html?ticaid=116caa - S [dostęp: 21.11.2015 r.]. Focus on Poland, dostęp internetowy: http://www.rs.nato.int/article/nic/nic-focus-on-poland.html [dostęp: 12.03.2015 r.].
[181] Statystyczne "4 minuty" (w różnych przypadkach czas ten może być nieco dłuższy lub krótszy) decydują o zdrowiu większości poszkodowanych, (...) Dlatego tak ważne jest wczesne podjęcie RKO, które o kilkadziesiąt procent zwiększa szanse poszkodowanego na przeżycie. Za: http://www.autocentrum.pl/pierwsza-pomoc-na-drodze/resuscytacja-krazeniowo-oddechowa/#ixzz45AIRMgmU [dostęp: 04.04.2014 r.].
[182] W marcu 2014 roku., przekazano polski sprzęt specjalistyczny afgańskim medykom służącym w 3 Brygadzie ANA. Wśród podarowanego ekwipunku znalazło się przede wszystkim wyposażenie do przenoszenia poszkodowanych i szyny transportowe do stabilizacji i unieruchomienia złamań. Przed przekazaniem sprzętu medycznego żołnierze z 3 Brygady zostali przeszkoleni w zakresie prawidłowego wykorzystania i użytkowania otrzymanych zestawów ratunkowych. Za: http://10bkpanc.wp.mil.pl/pl/145_2433.html [dostęp: 15.05.2014 r.].
[183] Training Center Ghazni funkcjonowała od listopada 2008 r. do czerwca 2013 r.
[184] Materiały własne DORSZ, a także wiedza zdobyta przez autorkę w trakcie pełnienia służby w ramach X zmiany PKW Afganistan.
[185] B. Pacek, Polscy żołnierze w Afganistanie 2002-2014, Ministerstwo Obrony Narodowej, s. 34.
[186] Afgańskie Tygrysy, http://isaf.wp.mil.pl/pl/1_1737.html [dostęp:15.04.2013 r.], 31 Militants Killed During Special Operations in Ghazni and Kunduz Provinces, http://moi.gov.af/en/news [dostęp: 14.10.2015 r.], Afghan special forces search passengers at a checkpoint in Ghazni, http://www.leta.lv/photo/printpreview [dostęp: 21.10.2015 r.]. Focus on Poland, http://www.rs.nato.int/article/nic/nic-focus-on-poland.html [dostęp: 21.10.2015 r.].
[187] Focus on Poland, dostęp internetowy http://www.rs.nato.int/article/nic/nic-focus-on-poland.html [dostęp: 18.11.2015 r.].
[188] http://www.reuters.com/article/us-afghanistan-army-desertions [dostęp: 14.02.2016 r.].
[189] UNAMA - Misja Wsparcia Narodów Zjednoczonych w Afganistanie jest misją pokojowa ONZ o charakterze cywilnym, która działa w Afganistanie od 2002 r. Funkcjonuje na mocy rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1401. Personel misji składa się wyłącznie z cywilów i liczy ok. tysiąca osób, z czego 80% to obywatele Afganistanu, a pozostali to pracownicy ONZ z innych państw. Za: https://unama.unmissions.org/ [dostęp:12.01.2015 r.].
[190] a) szkolenie kobiet, pracownic administracji publicznej i organizacji pozarządowych; b) szkolenie dla kobiet z zakresu nauki języka angielskiego i obsługi komputera; c) zakup urządzeń geodezyjnych wraz ze szkoleniem dla pracowników departamentu geodezji i kartografii w prowincji Ghazni; d) szkolenie elektryków dla przyszłego sektora energetycznego. Za: http://isaf.wp.mil.pl/ [dostęp: 11.06.2015 r.].
[191] Szura, podobnie jak dżirga, od dawna funkcjonuje w społeczeństwie afgańskim. Wywodzi się z zawartej w Koranie zasady konsultacji. Jej istotą jest swoboda naradzania się, wymieniania poglądów oraz wspólne podejmowanie decyzji. Członkowie szury są wybierani spośród lokalnych oligarchów. Może występować pod dwiema postaciami: zgromadzenia starszyzny i zebrania islamskich uczonych (tzw. ulema). Dżirga jest bardziej popularna wśród Pasztunów. Zob. szerzej: rozdział V.
[192] Inside a Taliban cort in Afghanistan, dostęp internetowy: http://www.aljazeera.com/video/asia/2015/01/ [dostęp: 02.02.2015 r.].
[193] a) Kurs języka angielskiego dla sędziów, prokuratorów oraz pracowników departamentu sprawiedliwości; b) Kurs informatyki dla sędziów i pracowników administracji Sądu Apelacyjnego w Ghazni; c) Seminarium z zakresu przeciwdziałania uzależnieniom i zwalczania przemocy. Za: http://isaf.wp.mil.pl/ [dostęp: 11.06.2015 r.].
[194] Obecnie obowiązująca Konstytucja Islamskiej Republiki Afganistanu została uchwalona przez ponad 500 delegatów, reprezentujących społeczeństwo całego kraju podczas zgromadzenia Loja Dżirgi (w dniach 13 grudnia 2003 - 4 stycznia 2004 roku). Oficjalnie konstytucję ratyfikował prezydent Hamid Karzaj podczas uroczystości 26 stycznia 2004 roku w Kabulu. Tekst Konstytucji dostępny jest w języku angielskim na stronie ambasady Islamskiej Republiki Afganistanu w Warszawie, http://www.afghanembassy.com.pl/afganistan/konstytucja [dostęp:10.01.2016 r.].
[195] W. Lorenz, M.A. Piotrowski, Norwegian and Polish Security Sector Reform Experiences from Afghanistan, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, nr 64 styczeń 2015, s. 8.
[196] a) Budowa Centrum Zarządzania Kryzysowego dla miasta Ghazni; b) Szkolenie przyszłych pracowników Centrum Zarządzania Kryzysowego. Za: http://isaf.wp.mil.pl/ [dostęp: 11.06.2015 r.].
[197] https://dsc.kprm.gov.pl/aktualnosci/spotkanie-szefa-sluzby-cywilnej-z-delegacja-afganistanu [dostęp:17.08.2013 r.] oraz http://iarcsc.gov.af/en/ - [dostęp: 22.10.2015 r.].
[198] W marcu 2014 r., prowincjonalnemu szpitalowi w Ghazni przekazano ponad 5 ton darów w tym: ponad 200 sztuk sprzętu szpitalnego, dwa kompletne zestawy ultrasonograficzne z wyposażeniem, respirator stacjonarny, monitory EKG, pompy infuzyjne, lampy bakteriologiczne itd. Informacje na podstawie doświadczeń własnych zdobytych w trakcie wizyt w szpitalu w Ghazni w 2012 oraz http://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/5527?t=Pomoc-dla-szpitala-w-Ghazni [dostęp: 27.12.2012 r.], http://www.wojnografia.pl/relacje-2013/14/10/2013/lekarstwa-dla-szpitala-w-ghazni [dostęp: 27.12.2012 r.], ER COMING film dokumentalny, http://www.creatiffgarden.pl (trailer) - całość materiały własne autorki.
[199] Materiały własne DORSZ, projekt był prowadzony w ramach X zmiany PKW Afganistan. Badania parazytologiczne na terenie Afganistanu poprzednio przeprowadziło WHO (ang. World Health Organization - Międzynarodowej Organizacji Zdrowia) w 2003 r., przebadano wówczas 1001 afgańskich dzieci, wykazując 47% zarażeń pasożytami układu pokarmowego. http://www.wojsko-polskie.pl/pl/misje-zagraniczne/polskie-kontyngenty-wojskowe/misja-pokojowa-w-afganistanie/18762,prekursorskie-badania-polskich-lekarzy-zolnierzy-w-afganistanie.html - [dostęp: 28.03.2012].
[200] "Białe niedziele" realizowano w ramach MEDCAP (Medical Civic Assistance Program) przez Grupę Zabezpieczenia Medycznego. W rzeczywistości odbywały się w piątki w różnych dystryktach.
[201] Badania statystyczne przeprowadzone w Afganistanie w 2005 r., wskazują iż szacowany wskaźnik alfabetyzacji wśród osób w wieku 15 lat i powyżej wynosi 34% (50% dla mężczyzn i 18% dla kobiet). Na obszarach wiejskich, szacuje się 90 % kobiet i 63 % mężczyzn nie potrafi czytać i pisać. Zob. szerzej: National Report on the Situation of Adult Learning and Education, Islamic Republic of Afghanistan Ministry of Education 2008, s. 2.
[202] http://kontakt24.tvn24.pl/nowa-szkola-w-ghazni - dostęp internetowy [dostęp: 15.04.2015].
[203] http://isaf.wp.mil.pl/pl/1_708.html - Afgańska czwarta władza - [dostęp: 15.04.2015].
[204] Potocznie mianem CIMIC określa się elementy wojskowe zajmujące się współpracą wojskowo-cywilną.
[205] A. Czupryński, J. Trembecki, Uwarunkowania współpracy cywilno-wojskowej w rejonie działania współpracy, Warszawa 2008, s. 105.
[206] Głównym zadaniem CIMIC jest nawiązywanie kontaktów z ludnością lokalną, rozpoznanie warunków życia oraz opracowywanie propozycji działań. Doraźne projekty poprawiające jakość życia przy użyciu sił i środków własnych wojska. Za: J. Matuszak, CIMIC w Afganistanie, Przegląd Wojsk Lądowych 2008, nr 6, s 52-57.
[207] PRT odpowiadało z realizację dużych i długoterminowych projektów i inwestycji w ramach pomocy rozwojowej. Za: P. Chabielski, Przygotowanie personelu Zespołu Specjalistów PRT, Przegląd Wojsk Lądowych 2012, nr 2, s 87-93.
[208] http://isaf.wp.mil.pl/pl/113.html - [dostęp: 03.07.2015]: Remont sierocińca: Badanie stanu wód gruntowych i struktury geologicznej dystryktu Jaghato; Rozbudowa kompleksu biurowego gubernatora prowincji Ghazni; Budowa świetlicy dla dzieci i kobiet; Zakup maszyny do zgniatania śmieci dla wysypiska w m. Rawza.
[209] a) Szkolenie kobiet z organizacji pozarządowych i uczennic ostatnich klas szkół średnich; b) szkolenie zawodowe z tkania dywanów dla kobiet; c) szkolenie dla kobiet z zakresu nauki języka angielskiego i obsługi komputera; d) nauka języka angielskiego i informatyki dla dzieci z sierocińca; e) nauka języka angielskiego i informatyki dla dzieci z sierocińca w m. Ghazni; f) nauka czytania, pisania i matematyki dla mieszkanek dystryktu Khwajah Omari; g) szkolenie z murarstwa dla mężczyzn; h) szkolenie zawodowe dla mężczyzn z dystryktu Nawur. - http://isaf.wp.mil.pl/pl/113.html [dostęp: 03.07.2015 r.].
[210] http://www.rs.nato.int/article/news/provincial-development-council-discusses-projects-in-ghazni.html [dostęp: 11.06.2015 r.]. P. Chabielski, Elementy CIMIC IV PKW w Afganistanie, Przegląd Wojsk Lądowych 2009, nr 10, s. 47.
[211] Tamże.
[212] https://www.polskapomoc.gov.pl/ [dostęp: 11.06.2015 r.].
[213] a) budowa drogi do District Center w Jaghori; b) budowa przedszkola w mieście Ghazni; c) rozbudowa sieci energetycznej w mieście Ghazni - II etap; d) ujęcie wód rzecznych w miejscowości No Berja w dystrykcie Khwajah "Omari e) badanie stężenia związków arsenu i innych metali w wodzie pitnej z wybranych studni miasta Ghazni; f) naprawa i modernizacja mostu w wiosce Podina w dystrykcie Nawur; g) szkolenie zawodowe dla kobiet z zakresu krawiectwa z elementami matematyki w dystrykcie Khwaja Omari; h) szkolenie z przędzenia wełny; i) szkolenie zawodowe z zakresu fryzjerstwa i kosmetyki dla kobiet z dystryktu Ghazni; j) zakup kontenerów biurowo - mieszkalnych; j) zabezpieczenie stanowiska archeologicznego Tepe Sardar; k) modernizacja dróg w centrum Ghazni - sektor III; l) zagospodarowanie terenu usługowo-technicznego przy drodze przy HWY 1; ł) budowa 8 klasowego budynku szkoły w wiosce Bahai w dystrykcie Nawur; m) oświetlenie solarne dla kompleksu gubernatora; n) oświetlenie solarne dla kompleksu mera miasta; o) doposażenie dla elektrowni miejskiej w Ghazni; p) zakup materiałów szkolnych oraz wyposażenia dla szkół z dystryktów Jaghatu i Nawur; r) zakup materiałów szkolnych oraz wyposażenia dla szkół z dystryktów Rashidan i Zanakhan; s) budowa spalarni odpadów medycznych przy wybranych placówkach służby zdrowia w prowincji Ghazni. Za: http://isaf.wp.mil.pl/ [dostęp: 11.06.2015 r.].
[214] http://isaf.wp.mil.pl/pl/114.html [dostęp: 11.06.2015 r.].
[215] Report of Progress Toward Security and Stability In Afghanistan, Washington 2012, s. 110.
[216] a) nauka czytania, pisania i matematyki dla mieszkanek dystryktu Khwajah "Omari; b) szkolenie dla kobiet z zakresu nauki języka angielskiego i obsługi komputera; c) szkolenie z zakresu podstaw matematyki. Za: http://isaf.wp.mil.pl/pl/113.html [dostęp: 12.06.2015 r.].
[217] a) szkolenie zawodowe z tkania dywanów dla kobiet (Miasto Ghazni); b) szkolenie zawodowe dla mieszkanek północnego Qarabaghu; c) szkolenie z zakresu krawiectwa firan; d) szkolenie z zarządzania i rozwoju drobnej przedsiębiorczości dla kobiet z dystryktu Ghazni; e) szkolenie zawodowe dla kobiet z zakresu szycia tradycyjnych kołder afgańskich w dystrykcie Ghazni. Za: http://isaf.wp.mil.pl/pl/113.html [dostęp: 12.06.2015 r.].
[218] a) szkolenie z zakresu praw człowieka, w tym kobiet i dzieci dla mężczyzn (Miasto Ghazni); b) seminarium z zakresu przeciwdziałania uzależnieniom i zwalczania przemocy; c) warsztaty z zakresu eliminacji przemocy wobec kobiet i ochrony dzieci. Za: http://isaf.wp.mil.pl/pl/113.html [dostęp: 12.06.2015 r.].
[219] T. Tiouli, Honor kobiety. Ofiara gwałtu uwięziona w Dubaju, Warszawa 2007, s. 28.
[220] Według rządu Afganistanu, dane dotyczące umieralności okołoporodowej kobiet i niemowląt poprawiły się od 2001 roku. Umieralność matek spadła z 1600 do 1400 przypadków śmiertelnych na 100000 żywych urodzeń, ale jest to wciąż jedną z najwyższych liczb na świecie. Umieralność dzieci i niemowląt spadła z 257 do 161 przypadków śmiertelnych na 1000 urodzeń rocznie, jednak liczby te pozostają wciąż bardzo wysokie. Report Amnesty International 2011, http://files.amnesty.org/air11/air_2011_full_en.pdf [dostęp: 10.05.2015 r.].
[1] P. Hudyma, Udział wojsk polskich w misjach zagranicznych o charakterze pokojowym i stabilizacyjnym, w latach 1953 - 2008, Poznań 2011, s. 172.
[2] MOOTW -Military Operation Other Than War, Operacje Militarne Inne Niż Wojna.
[3] T. Szubrycht, Analiza podobieństw operacji militarnych innych niż wojna oraz działań pozwalających zminimalizować zagrożenia asymetryczne, "Zeszyty Naukowe Akademii Marynarki Wojennej", Gdynia, 2006 nr 1, s. 143.
[4] W Afganistanie religią dominująca jest islam, jednakże jego wyznawcy są podzieleni: 74% stanowią sunnici, natomiast 25% - szyici.
[5] "Fundamentalizm muzułmański (...) określenie nurtów politycznych dążących do zastąpienia zachodnich instytucji politycznych i wartości kulturowych Zachodu tradycjami dawnego islamu". Cyt. za: J. Danecki, Kultura islamu..., dz. cyt., s. 75.
[6] Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych zostało powołane w dniu 1 stycznia 2014 roku na mocy Ustawy z dnia 21 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o urzędzie Ministra Obrony Narodowej oraz niektórych innych ustaw (Dziennik Ustaw z 29 lipca 2013r. poz. 8520), poprzednio funkcjonowało jako Dowództwo Operacyjne Sił Zbrojnych, a jeszcze wcześniej jako Dowództwo Operacyjne.
[7] Monitor Polski 2001, nr 42, poz. 674.
[8] http://isap.sejm.gov.pl [dostęp:16.02.2016 r.].
[9] http://isaf.wp.mil.pl/plik/file/infor_Afgan2.pdf [dostęp: 12.03.2012 r.].
[10] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, tekst uchwalony w dniu 2 kwietnia 1997 r. przez Zgromadzenie Narodowe, (Dz. U. 1997 nr 78 poz. 483), http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/polski/kon1.htm [dostęp: 12.03.2012 r.].
[11] Dziennik Ustaw 2004 nr 241, poz. 2416.
[12] "Zagrożeniem dla Europy, w tym i dla Polski, jest zorganizowany terroryzm międzynarodowy. Polska musi się liczyć z możliwością działań skierowanych przeciwko niej w związku z udziałem w kampanii antyterrorystycznej. Nie można wykluczyć akcji odwetowych będących konsekwencją prowadzonych przez NATO lub IE operacji stabilizacyjnych i pokojowych. Szczególnym zagrożeniem dla polskich podmiotów realizujących zadania poza granicami państwa, są działania zbrojne prowadzone przez ugrupowania terrorystyczne na obszarze odpowiedzialności polskich Kontyngentów Wojskowych". Za: Strategia bezpieczeństwa narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2007, pkt 34, s. 9; "Siły Zbrojne RP współuczestniczą w stabilizowaniu sytuacji międzynarodowej. Pozostają one w gotowości do udziału w wielonarodowych połączonych operacjach stabilizacyjnych, pokojowych oraz humanitarnych poza terytorium kraju. W celu skutecznego wykonywania tego typu zadań powinny one posiadać zdolności operacyjne, które pozwolą na znaczący udział w operacjach reagowania kryzysowego prowadzonych przez NATO i UE oraz wsparcia tego typu operacji organizowanych przez ONZ. Siły Zbrojne RP będą kontynuować dwustronną i wielostronną współpracę wojskową ze wszystkimi zainteresowanymi partnerami, a zwłaszcza państwami sąsiedzkimi". Za: Strategia bezpieczeństwa narodowego..., dz. cyt., Warszawa 2007, pkt 96, s. 24.
[13] Z. Trejnis, Siły zbrojne w państwie demokratycznym i autorytarnym, Warszawa 1997, s. 307.
[14] W. J. Wołpiuk, Siły Zbrojne w regulacjach Konstytucji RP, Warszawa 1998, s. 25.
[15] Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych RP poza granicami państwa, Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1117.
[16] Tamże.
[17] Tamże.
[18] Tamże.
[19] Polska "popiera selektywne zaangażowanie w misje stabilizacyjne na obszarze pozaeuropejskim, jednak pod warunkiem zachowania przez Sojusz wiarygodnego potencjału i pełnej zdolności do zbiorowej obrony państw członkowskich, jak również uwzględnienia wpływu pozaeuropejskiej aktywności NATO na przebieg, tempo oraz koszty modernizacji i transformacji sił zbrojnych sojuszników, w tym Polski". Za: Strategia Bezpieczeństwa Narodowego..., dz. cyt., pkt 41. "Polska będzie też wnosić znaczący wkład ludzki i materialny w organizowane przez Unię misje stabilizacyjne, pokojowe, humanitarne, ratownicze i szkoleniowe". Za: Strategia Bezpieczeństwa Narodowego..., dz. cyt., pkt 46. "Polska będzie się angażować w podejmowane przez ONZ działania mające na celu rozwiązywanie konfliktów, a także zgłaszać kadry wojskowe, policyjne oraz cywilne do udziału w operacjach pokojowych i stabilizacyjnych". Za: Strategia Bezpieczeństwa Narodowego..., dz. cyt., pkt 51. "Warunkami powodzenia operacji wojskowych będą przede wszystkim: uzyskanie przewagi informacyjnej; użycie struktur zadaniowych sił zbrojnych, wyposażonych w nowocześniejszy sprzęt techniczny od sprzętu przeciwnika; zastosowanie zaawansowanych technologii w zakresie dowodzenia; posiadanie możliwości skutecznego rażenia, dokonywania manewru i ochrony przed rażeniem przeciwnika; umiejętne stosowanie symetrycznej strategii wobec działań przeciwnika, pełne wykorzystanie zasobów logistycznych kraju oraz współpracy cywilno-wojskowej". Za: Strategia Bezpieczeństwa Narodowego..., dz. cyt., pkt 57.
[20] Strategia udziału Sił Zbrojnych RP w operacjach międzynarodowych zakłada możliwość udziału Sił Zbrojnych RP w operacjach międzynarodowych w przypadku: obrony interesów narodowych przed zewnętrznymi zagrożeniami, likwidacji źródeł kryzysów oraz wygaszanie konfliktów, budowania stabilnego bezpieczeństwa, umacniania instytucji i organizacji bezpieczeństwa międzynarodowego, wypełniania zobowiązań sojuszniczych, zapobiegania katastrofom humanitarnym oraz powstrzymywania naruszeń praw człowieka. W strategii zapisano również charakter uczestnictwa Polski we współczesnych operacjach międzynarodowych, których ważnym elementem są działania polityczne, dyplomatyczne, ekonomiczne i społeczne. Za: Strategia udziału Sił Zbrojnych RP w operacjach międzynarodowych, Warszawa 2009, http://www.premier.gov.pl/rzad/legislacja/dokumenty_rady_ministrow/strategie/id:951 [dostęp: 12.01.2016 r.].
[21] "Współuczestnictwo w misji stabilizacji sytuacji międzynarodowej oraz w operacjach reagowania kryzysowego i humanitarnych wymaga utrzymywania przez Siły Zbrojne RP sił i zdolności do: udziału w operacjach pokojowych i reagowania kryzysowego prowadzonych przez NATO, UE, ONZ oraz innych operacjach wynikających z porozumień międzynarodowych; udziału w operacjach humanitarnych prowadzonych przez organizacje międzynarodowe, rządowe i inne; współpracy wojskowej w zakresie rozwoju i stosowania środków budowy zaufania i bezpieczeństwa". Za: Strategia obronności RP, Warszawa 2009, pkt 78.
[22] "Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru połnocnoatlantyckiego. O każdej takiej zbrojnej napaści i o wszystkich podjętych w jej wyniku środkach zostanie bezzwłocznie powiadomiona Rada Bezpieczeństwa. Środki takie zostaną zaniechane, gdy tylko Rada Bezpieczeństwa podejmie działania konieczne do przywrócenia i utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa". Za: Traktat Połnocnoatlantycki z dnia 4 kwietnia 1949 r. Dz. U. z 2000 Nr 87, poz. 970, art. 5.
[23] Zob.: Karty Narodów Zjednoczonych, dostęp internetowy: http://isap.sejm.gov.pl [dostęp: 12.03.2016 r.].
[24] Zob.: Rezolucji ONZ nr 1368 z 12 września 2001 roku, dostęp internetowy:https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N01/533/82/PDF/N0153382.pdf?OpenElement [dostęp: 12.03.2016 r.].
[25] International Security Assistance Force(ISAF) - Międzynarodowych Siły Wsparcia Bezpieczeństwa.
[26] Porozumienie z Bonn, zatwierdzone przy udziale przedstawicieli Afganistanu i ONZ, miało na celu odbudowanie państwa afgańskiego po inwazji Stanów Zjednoczonych w 2001 roku i długoletniej wojnie domowej. W ramach porozumienia, stworzono http://www.un.org/News/dh/latest/afghan/afghan-agree.htm. projekt konstytucji Afganistanu, a także wezwano do odtworzenia systemu sądownictwa. Wytyczono także zakres działań ISAF, w tym wsparcie w tworzeniu narodowych struktur bezpieczeństwa i rozszerzenie zasięgu operacji poza Kabul i jego okolice. Zob.: Agreement on Provisional Arrangements in Afghanistan Pending the Re-Establishment of Permanent Government Institutions, 2001, m.in [dostęp: 12.03.2016 r.].
[27] United Nations Security Council Resolution 1510, 2003.10.03, http://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N03/555/55/PDF/N0355555.pdf?OpenElement [dostęp:12.03.2016r.].
[28] United Nations Assistance Mission in Afghanistan(UNAMA) - Misją Wsparcia Narodów Zjednoczonych w Afganistanie.
[29] United Nations Security Council, Military Technical ...
[30] M. Mecherzyński, Specyfika przygotowania wojsk do działań w Afganistanie, Materiały z konferencji naukowej zorganizowanej 12 kwietnia 2007 r. w AON, Warszawa 2007, s. 37.
[31] Zagrożenia generują także organizacje przestępcze oraz tzw. "baronowie narkotykowi". Na terenie Afganistanu działa ok. 1800 nielegalnych formacji zbrojnych, skupiających ponad 70 000 bojowników. Oprócz grup terrorystycznych funkcjonują też "prywatne" armie tzw. "baronów narkotykowych" oraz regionalnych przywódców, które również podejmują działania antykoalicyjne. Działalność poszczególnych ugrupowań zbrojnych w Afganistanie koncentruje się wzdłuż linii komunikacyjnych oraz kluczowych pozycji sił koalicyjnych i Afgańskich Sił Bezpieczeństwa. Za: http://isaf.wp.mil.pl/pl/15.html [dostęp: 15.04.2014 r.].
[32] A. Tyszkiewicz, Operacje stabilizacyjne: na podstawie doświadczeń polskiej dywizji wielonarodowej w Iraku, Warszawa 2005, s. 88-89.
[33] Doświadczenia własne autorki dysertacji, zdobyte w czasie pełnienia służby w ramach X zmiany PKW Irak.
[34] http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621117 [dostęp: 15.04.2016 r.].
[35] R. Pawlicki, Przygotowanie żołnierzy zawodowych Wojska Polskiego do działania w środowisku odmiennym kulturowo, Rozprawa doktorska, Warszawa 2006, s. 222-231.
[36] Dowództwo Wojsk Lądowych od 1 stycznia 2014 roku zostało przekształcone w Inspektorat Wojsk Lądowych, w wyniku reformy systemu kierowania i dowodzenia Siłami Zbrojnymi RP z dnia 21 czerwca 2013 roku.
[37] J. Z. Matuszak, Wojsko Polskie w Afganistanie 2002-2014, Warszawa 2014, s. 97.
[38] (...) Inspektorat Szkolenia jest elementem spinającym szkolenie dowództw, sztabów i wojsk podległych DG RSZ, z uwzględnieniem wymagań określonych przez organizatora systemu, którym jest Zarząd Szkolenia P-7 Sztabu Generalnego WP. (...) Ponadto planuje i koordynuje system szkolenia w DG RSZ w zakresie szkolenia dowództw, sztabów i wojsk w wymiarze narodowym i międzynarodowym. Zarządza bazą szkoleniową i systemami symulacyjnymi oraz koordynuje zabezpieczenie procesu szkolenia jednostek organizacyjnych DG RSZ. Analizuje szkolenia, gromadzi i formułuje wnioski oraz upowszechnia doświadczenia szkoleniowo-metodyczne w ramach systemu wykorzystania doświadczeń. Koordynuje proces kształcenia i szkolenia w placówkach szkolnictwa wojskowego, a także realizuje zadania związane z doskonaleniem zawodowym żołnierzy. Za: http://www.dgrsz.mon.gov.pl/ [dostęp: 15.04.2015 r.].
[39] Red. R. Chrobak, Możliwości przygotowania i kierowania przemieszczeniem PKW, Warszawa 2008, s. 83.
[40] Tamże, s. 62.
[41] KTO Rosomak -Kołowy Transporter Opancerzony Rosomak - produkowany w Polsce na licencji transportera opancerzonego konstrukcji fińskiej.
[42] MRAP -Mine Resistant Ambush Protected, pojazdy opancerzone, przystosowane do transportu i ochrony żołnierzy w trakcie kontaktu z improwizowanym ładunkiem wybuchowym.
[43] M. Mecherzyński, Specyfika przygotowania ..., dz. cyt., s. 47.
[44] Centrum Szkolenia Sił Połączonych NATO (JFTC) szkoli oficerów z krajów wchodzących w skład NATO oraz krajów współdziałających w ramach programu Partnerstwo dla Pokoju, a także upowszechnia najnowsze technologie i rozwiązania w zakresie działań na szczeblu taktycznym. Materiał filmowy: Welcome to Bydgoszcz by Commander JFTC Brig Gen Wojciech Grabowski, http://www.jftc.nato.int/ [dostęp: 15.04.2015 r.].
[45] Ćwiczenie Unified Endeavor kształtują trzy formy aktywności: kształcenia akademickiego, przygotowania planu operacyjnego i wykonania nakazu operacji.
[46] Zob. szerzej: M. El Ghamari, Między kulturą a religią, Toruń 2015, s. 204-206.
[47] Centrum Przygotowań do Misji Zagranicznych sformowano w roku 2011 na podstawie Decyzji MON Nr 57/Org./P1 z dnia 12 lipca 2010 roku oraz wykonawczego Rozkazu Dowódcy Wojsk Lądowych Nr PF-5/Org. z dnia 7 lutego 2011 roku. Bazą do formowania CPdMZ było rozformowywane Centrum Szkolenia Na Potrzeby Sił Pokojowych oraz Centralna Grupa Wsparcia Współpracy Cywilno-Wojskowej, miejsce stacjonowania jednostki - Kielce-Bukówka. Centrum sformowano w terminie do dnia 31 grudnia 2011 roku i rozpoczęło oficjalne funkcjonowanie z dniem 1 stycznia 2012 roku. Podstawowym zadaniem centrum jest przygotowywanie żołnierzy do służby poza granicami kraju, centrum oferuje szereg kursów różnego rodzaju, w tym językowych, specjalistycznych, jednym z głównych komponentów centrum jest Wydział Szkolenia, działalność dydaktyczna Wydziału koncentruje się na szkoleniu przygotowawczym do służby w PKW Afganistan, KFOR, EUFOR/MTT oraz misjach obserwacyjnych. Wydział realizuje również szkolenia za pomocą Mobilnych Zespołów Szkoleniowych w jednostkach formujących Polskie Kontyngenty Wojskowe. W strukturze centrum jest również Wydział CIMIC, który kontynuuje zadania CGWWC-W. Za: Historia CPdMZ, http://cpdmz.wp.mil.pl/pl/82.html [dostęp: 16.01.2016 r.].
[48] Zobacz: D. S. Kozerawski, Międzynarodowe działania stabilizacyjne w świetle doświadczeń X zmiany KW Irak w 2008 roku, Warszawa 2010, s 23-24.
[49] Doktryna szkolenia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej DD/7(A), Ministerstwo Obrony Narodowej. Sztab Generalny Wojska Polskiego, Warszawa 2010.
[50] Tematykę tą także regulują postanowienia, rozkazy i decyzje podejmowanych na najwyższych szczeblach dowodzenia, jednak dokumenty te nie są ogólnie dostępne, ze względu na zawarte w nich informację. W związku powyższym nie zostaną omówione w dysertacji, gdyż może zawierać ona tylko dane nieklauzulowane.
[51] A. Wiśniewska, P. Bernabiuk, Strategia z kulturą, "Polska Zbrojna", nr 10, Warszawa 2015, s. 15.
[52] W spisie ludności w 2011 roku po raz pierwszy w historii polskich spisów powszechnych umożliwiono mieszkańcom Polski wyrażanie złożonych tożsamości narodowo-etnicznych. Elastyczna formuła pytania o przynależność narodowo-etniczną, umożliwiająca zadeklarowanie przynależności do jednej lub dwóch kategorii etnicznych. Za: Główny Urząd Statystyczny, Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy Przynależność narodowo-etniczna ludności - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011, Warszawa 2015, s. 29.
[53] Tamże, s. 93.
[54] J. Falecki, J. Frączek, Świadomość i komunikacja międzykulturowa w przedmisyjnym szkoleniu żołnierzy wojska polskiego w świetle doświadczeń CSNPSP w Kielcach [w:] Bezpieczeństwo dla rozwoju. komunikacja kulturowa w operacjach reagowania kryzysowego, red. A. Czupryński, Warszawa 2012, s. 85.
[55] Znamiennym przykładem jest realizacja przez obywateli obu państw przepisów odnoszących się do dyskryminacji na tle rasowym czy religijnym w Stanach Zjednoczonych i w Polsce. Uwrażliwienie żołnierzy na odmienne wymogi legislatywy, jak też odmienne zapatrywanie na pojęcie postawy obywatelskiej i wolności słowa jest niezbędne dla sprawnego funkcjonowania misji. W ramach narodowego kontyngentu także mogą pojawić się problemy związane z brakiem porozumienia między żołnierzami a cywilnym psychologiem, lekarzem czy antropologiem pracującymi dla misji, co może zaowocować, jej niestabilnością i niespójnymi działaniami, w których kodeks etyczny grupy zawodowej może kłócić się z założeniami mandatowymi misji. Za: J. Falecki, J. Frączek, Świadomość i komunikacja międzykulturowa..., dz. cyt., s. 86.
[56] Wypowiedź dr Jakuba Gajdy (ekspert Fundacji Pułaskiego, publicysta i tłumacz prasowy z języków: perskiego, dari, tadżyckiego i paszto) dotycząca spalenia Koranu przez amerykańskich żołnierzy. Zob. szerzej: http://natemat.pl/2117, amerykanie-spalili-koran-afganczycy-protestuja-co-sie-stanie [dostęp: 14.02.2014 r.]. Zob.: U.S. troops tried to burn 500 Korans in blunder, investigative report says,https://www.washingtonpost.com/world/national-security/military-disciplines-9-service-members-in-connection-with-afghan-incidents/2012/08/27/ [dostęp: 14.02.2014 r.]. US soldier apologises for Afghan massacre, dostępinternetowy:http://www.aljazeera.com/news/americas/2013[dostęp: 14.02.2014 r.]. UK troops in Iraqi torture probe, http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/3675215.stm [dostęp: 14.02.2014r.].
[57] J. Falecki, Wybrane aspekty szkolenia Polskich Kontyngentów Wojskowych, [w] Misje pokojowe - 60 lat polskiego zaangażowania, red. Czesława Marcinkowskiego, Warszawa 2014, s. 75.
[58] Zob. szerzej: J. Falecki, J. Frączek, Aksjologiczne przygotowanie żołnierzy do udziału w misjach pokojowych i stabilizacyjnych w Centrum Szkolenia Na Potrzeby Sił Pokojowych [w:] Służyć w ochronie i obronie wartości. Aksjologiczne fundamenty służb mundurowych, red. A. Szerauc, Płock 2010, s. 207-229.
[59] Komunikacja werbalna i pozawerbalna została omówiona w rozdziale drugim dysertacji,
[60] Podstawą do przeprowadzenia kursu był Rozkaz Nr Z-168 Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia 09 maja 2012 roku w sprawie formowania i przygotowania XIII zmiany Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Islamskiej Republice Afganistanu. Informacje na temat szkolenia żołnierzy Wojska Polskiego udających się do Islamskiej Republiki Afganistanu zostały zebrane przez autorkę w trakcie rozmów z kadrą wojskową i cywilną CSNPSP w Kielcach.
[61] Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie.
[62] Jestem Polakiem - [ma Pulandihastum], generał - [dzinrol], major - [dźaglan], Czy ktoś tu mówi po angielsku? - [aja delta jauzook anglesi chabarekawi?].
[63] Informator Polskiego Komitetu Błękitnej Tarczy, Warszawa 2007, s. 8.
[64] Konwencja z 17 listopada 1970 r. dotycząca środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury (Dz. U. z 1974r. Nr 20, poz. 106).
[65] Ruiny buddyjskiego klasztoru z VI-VII w., minarety z połowy XII wieku zbudowane w czasie trwania Imperium Ghaznawidów, grobowiec sułtana Mahmuda z Ghazniawitów. Za:http://biuletyn.mon.gov.pl [dostęp: 11.01.1015 r.].
[66] "SWD w SZ RP przyczynia się do zmniejszenia ryzyka występowania i powielania tych samych błędów, a tym samym zwiększa szanse powtarzalności w osiąganiu sukcesów". Za: Centrum Doktryn Szkolenia Sił Zbrojnych, dostęp internetowy: http://cdis.wp.mil.pl/pl/76.html [dostęp: 26.04.2016 r.].
[67] Szerzej tematyka została opisana w rozdziale 5 dysertacji.
[68] Szerzej tematyka została opisana w rozdziale 3 dysertacji.
[69] S. H. Qazi, The Neo-Taliban, Counterinsurgency & the American endgame in Afghanistan, Raport Institute for Social Policy and Understanding, http://www.ispu.org/default.aspx [dostęp: 14.03.2016 r.].
[70] Dogmaty wiary: "wiara w Jednego Boga, w Jego anioły i księgi oraz jego proroków, w sąd ostateczny i wyroki Boga". Za: G. M. Khan, Islam, dz. cyt., s. 126-143.
[71] Szerzej tematyka została opisana w rozdziale 5 dysertacji.
[72] Wahabizm ruch religijny i polityczny powstały w XVIII wieku na terenie Arabii, którego twórcą był muzułmański teolog Muhammad Ibn Abd al-Wahhaba (1703-1792). Opiera się na fundamentalizmie - tj. głosi powrót do źródeł: pierwotnej czystości islamu, prostoty i surowości obyczajów jak za czasów proroka Mahometa. Za: J. Danecki, Kultura islamu..., dz. cyt., s. 197.
[73] Deobandyzm - ruch szerzony przez pakistańskie medresy, postulujący zreformowanie i zjednoczenie społeczności muzułmańskiej. Deobandyści sprzeciwiają się hierarchii społecznej, odrzucają szyizm i postulują za ograniczeniem praw kobiet. Za: J. Modrzejewska-Leśniewska, Talibowie, Pułtusk 2001, s. 12.
[74] Sufizm - sufizm (ta?awwuf) - nurt mistyczny, oparty na ascezie, dążeniu do doskonałego poznania natury Boga, polega na regularnych modlitwach, recytacji formuł religijnych i boskich imion, grupowych śpiewach, a przede wszystkim na wyparciu się własnego ego. Za: J. Danecki, Kultura islamu..., dz. cyt., s. 175.
[75] Szerzej tematyka została opisana w rozdziale 5 dysertacji.
[76] J. Danecki, Kultura islamu..., op. cit., s. 66,
[77] Umma oznacza naród, społeczność; a w znaczeniu religijnym - całą wspólnotę islamską. Zob. szerzej: E. Machmut-Mendecka, Archetypy ..., dz. cyt., s. 146.
[78] Szerzej tematyka została opisana w rozdziale 2 dysertacji.
[79] Szerzej tematyka została opisana w rozdziale 5 dysertacji.
[80] Szerzej tematyka została opisana w rozdziale 5 dysertacji.
[81] Tamże.
[82] M.in. gen. bryg. Khatool Mohammadzai - pierwsza kobieta generał w armii afgańskiej, dr Habiba Sarabi - gubertantor prowincji Bamiyan.
[83] "(...) obie koncepcje praw jednostki: zachodnia i islamska, uznają dobro człowieka za doniosłą wartość, niemniej już w obszarze fundamentów obie wykazują poważne różnice. Co za tym idzie, trudno oczekiwać zbliżenia obu koncepcji praw jednostki na poziomie szczegółowych rozwiązań prawnych, to jest na poziomach: traktatowym, konstytucyjnym oraz na poziomie prawa wewnętrznego rangi podkonstytucyjnej. Może wystąpić zgodność brzmienia prawnoczłowieczych norm europejskich i islamskich, ale zasadniczo będzie to zgodność na poziomie werbalnym. W przypadku prawnoczłowieczych traktatów, których stronami są zarówno państwa europejskie, jak i państwa islamskie, można oczekiwać rozbieżności w interpretacjach tych samych norm, dokonywanych na gruncie europejskim oraz na gruncie islamskim. Na gruncie islamskim bowiem powszechność praw podstawowych jednostki jest podważona przez kryteria płci i wyznania, różnicujące zakresy ich obowiązywania. (...) Arabska karta między innymi dopuszcza daleko idące ograniczenia poszczególnych praw jednostki, stosowanie okrutnych, nieludzkich i poniżających kar, pozwala na zasądzenie kary wobec nieletnich, gdy dopuszcza to prawo krajowe, a gwarantowane nią prawa nie przysługują osobom niebędącym obywatelami państw stron Karty. Nie umniejszając znaczenia Arabskiej karty, zaznaczmy jednak, już te spostrzeżenia są trudne do pogodzenia z zachodnią koncepcją praw jednostki i międzynarodowymi standardami praw człowieka". Za: A. Bisztyga, Zachodnia a islamska koncepcja praw jednostki, Przegląd Prawa Konstytucyjnego Nr 1 (13)/2013, s. 77 - 92.
[84] Kairska Deklaracja Praw Człowieka w Islamie została podpisana 5 sierpnia 1990 roku przez 45 ministrów spraw zagranicznych (m.in. Afganistan, Iran, Egipt, Syrię). Składa się z 25 artykułów określających podstawy prawodawstwa w zakresie praw człowieka w krajach islamskich z szariatem jako podstawą.
[85] Kobiety, pokój, bezpieczeństwo. Dokumenty i materiały, red. B. Szubińska Warszawa 2011, s. 51-65.
[86] "Urodzenie syna daje kobiecie szczególną pozycję w rodzinie, a mężczyźnie - poważanie w społeczności. Z narodzinami dziecka związanych jest wiele lokalnych obrzędów, ale powszechnie przyjętym obrzędem muzułmańskim jest wyszeptanie przez ojca (ewentualnie innego mężczyznę, nigdy przez kobietę) do ucha dziecka wezwania na modlitwę (azan). Są różne wersje tej praktyki: czasem do jednego ucha szepcze się azan, a do drugiego podobną do niego ikamę - zapowiedź początku modlitewnego nabożeństwa. Innym zwyczajem jest włożenie noworodkowi do ust odrobiny przeżutego przez uczonego męża daktyla lub innego pożywienia jako symbolu przekazania mu mądrości. Gdy ojcu zakomunikuje się narodziny dziecka, obdarowuje on swoją żonę prezentami. Wydaje też przyjęcie dla rodziny, krewnych i przyjaciół", "Śmierć i pogrzeb. Śmierć w świetle islamu nie jest czymś złym czy negatywnym. Jest traktowana jako przejście do drugiego życia pod bezpośrednią opiekę Boga. Nie jest też następstwem grzechu ani karą dla człowieka. Zmarłego obmywa się, recytując przy tym 36. surę Koranu. Następnie ciało owija się w biały całun i przenosi do meczetu lub na cmentarz, a pogrzeb zazwyczaj odbywa się w ciągu 24 godzin od śmierci. Ciało niosą zmieniający się żałobnicy. Zmarłego chowa się tak, by leżał na prawym boku, a twarz miał zwróconą w kierunku Mekki. Jednak w wielu krajach, zwłaszcza europejskich, muzułmanie chowają swoich zmarłych także w trumnach. Nie ma zwyczaju zdobienia grobu kwiatami ani zapalania na nim lampek. Przez czterdzieści dni rodzina zmarłego recytuje w meczecie Koran, a także rozdaje pokarm biednym i potrzebujący". Za: Fragment szkolenia podstawy edukacji obywatelskiej CSNPSP w Kielcach dla XII PKW Afganistan.
[1] Zob., John C. Griffiths, Afghanistan: A History of Conflict, Carlton Books, London, 2001, s. 14.
[2] Por., ibidem, s. 16.
[3] Por., A. Frank, Conflict in Afghanistan: An Encyclopedia, Roots of Modern Conflict, ABC, London, 2003, s. 219.
[4] Por., Rola NATO w Afganistanie, NATO's role in Afghanistan - tłumaczenie własne [dostępne 2010-05-30].
[5] Por., United Nations S/RES/1510, Security Council Resolution 1510, 2003, s. 51.
[6] Zob., John C. Griffiths, Afghanistan: A History of Conflict, Carlton Books, London, 2001, s. 62.
[7] Por., ibidem., s. 65.
[8] Por., R.A Pape, J. K. Feldman, Cutting the Fuse: The Explosion of Global Suicide Terrorism and How to Stop It. University of Chicago Press, Chicago, 2010, s. 142.
[9] Zob., ibidem, s. 132.
[10] Zob., ibidem, s. 157.
[11] Harakat-i-Islami Afghanistan (Ruch Islamski), Hizb-i-Islami (Partia Islamu), Hizb-i-Wahdat-i-Islami (Partia Jedności), Dżamijat-i-Islami (Stowarzyszenie Islamskie), Jumbish-i-Milli (Narodowy Ruch Islamski), Mahaz-i-Milli-i-Islami (Narodowy Front Islamu). Talibowie i Al-Kaida zostali pokonani przez siły UNIFSA wsparte przez amerykańskie naloty na przełomie 2001 i 2002.
[12] John C. Griffiths, Afghanistan: A History of Conflict, Carlton Books, London, 2001, s. 41.
[13] Zob Por., R.A Pape, J. K. Feldman, Cutting the Fuse: The Explosion of Global Suicide Terrorism and How to Stop It. University of Chicago Press, Chicago, 2011, s. 52.
[14] Zob., ibidem, s. 55.
[15] Zob. www.ntm-a.com (tłumaczenie własne).
[16] Zob. R.A Pape, J. K. Feldman, Cutting the Fuse: The Explosion of Global Suicide Terrorism and How to Stop It. University of Chicago Press, Chicago, 2011, s. 52.
[17] Por., B. Blackburn, Richard Holbrooke Dies After Suffering Aortic Dissection, ABC News, 2010, s. 31.
[18] Dowódca armii w południowym regionie Afganistanu.
[19] Zob., R. Mackay, Revisiting Holbrooke's Last Remarks,, The New York Times, 2010, s. 62.
[20] Por., UK Border Agency, Operational Guidance Note - Afghanistan, 2011, s. 10-22.
[21] Zob., J. Randal, Osama: The Making of a Terrorist, I. B. Tauris, 2010, s. 26.
[22] United Nations Office on drugs and crime, The opium economy in Afghanistan, An International Problem, Vienna, s. 30-47.
[23] United Nations Office on drugs and crime, World Drug Report, Vienna, 2011, s. 14-26.
[24] The Central Intelligence Agency, The word factbooks, - Afghanistan [http://www.cia.gov/index.html, dostępne: 02.05.2012].
[25] Operation Enduring Freedom - Afganistan, tłumaczenie własne za http://www.globalsecurity.org/military/ enduring-freedom [dostępne: 02.05.2012]
[26] Zob., ibidem.
[27] UK Border Agency, Operational Guidance Note - Afghanistan, s. 15-24.
[28] The Central Intelligence Agency, The word factbooks, - Afghanistan, www.cia.govpublicationsaf/ (tłumaczenie własne).
[29] J. Armajani, Modern Islamist Movements, History, Religion, and Politics, Wiley-Blackwell, 2012, s. 41.
[30] Najmłodsza niezależna monoteistyczna religia świata, została założona przez Bahá'u'lláha (1817 - 1892) w Iranie w XIX wieku.
[31] Por., J. Armajani, Modern Islamist Movements, History, Religion, and Politics, Wiley-Blackwell, 2012, s. 48.
[32] Zob., M. Hodgson, Marshall, The Venture of Islam Conscience and History in a World Civilization, Vol 3, University of Chicago, Chicago, 1958, s. 302.
[33] Zob., ibidem, s. 257.
[34] Por., ibidem, s. 386-392.
[35] Por., R. C. Macmillan, Encyclopedia of Islam and the Muslim world, USA, 2004, s. 46.
[36] Zob., A. Rashid, Taliban. Yale Nota Bene Books, 2000, s. 70.
[37] Por., Edward Girardet. Killing the Cranes: A Reporter's Journey Through Three Decades of War in Afghanistan, Chelsea Green Publishing, 2011, s. 416.
[38] Zob. ibidem, s. 419-421.
[39] Por., Human Rights Watch Report, Incitement of violence against Hazaras by governor Niazi - Afghanistan, the massacre in Mazar-e-Sharif, November 1998, s. 27.
[40] Zob., P. Kurtz, A. Dacey, T. Flynn, Defaming Human Rights, Free Inquiry, Vol. 29, No. 2, 2009, s. 16.
[41] Por., George Washington University's National Security Archive, The Taliban Biography, The Structure and Leadership of the Taliban, 1996-2002, s. 34-51.
[42] Opracowanie dla krajów muzułmańskich Irak, Afganistan.
[43] Algieria, Bahrajn, Dżibutti, Egipt, Iran, Irak, Izrael, Jordan, Kuwejt, Liban, Libia, Maroko, Oman, Palestyna, Katar, Arabia Saudyjska, Syria, Tunezja, ZEA, Jemen. Liczba mieszkańców regionu MENA stanowi 6 procent ludności świata, co jest porównywalne z Unią Europejską.
[44] Zob., G. Hofstede, Kultury i organizacje. Zaprogramowanie umysłu, wyd. I, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, 2000, s. 384.
