Przedmowa

Po upływie kilkunastu lat od momentu wybuchu międzynarodowego kryzysu finansowego z lat 2007-2008 gospodarka światowa nadal boryka się ze spowolnionym wzrostem gospodarczym, a wielu ludzi ze stagnacją dochodów. Stany Zjednoczone w mniejszym lub większym stopniu powróciły do stanu pełnego zatrudnienia, ale ich wzrost gospodarczy jest wolniejszy niż przed kryzysem. Niemniej jednak są i tak w stosunkowo dobrej sytuacji. Europejski projekt wspólnej waluty targany jest ciągłymi napięciami, a Unia Europejska znajduje się pod presją, biorąc pod uwagę wynik referendum w Wielkiej Brytanii w sprawie opuszczenia Unii z czerwca 2016 r. czy też wzrost nastrojów antyimigracyjnych. Japonia wciąż nie uporała się z presją deflacyjną i wysokim poziomem długu publicznego. Rynki wschodzące, mimo imponującego wzrostu dochodu, w wielu przypadkach pozostają podatne na odpływy i przypływy globalnego kapitału oraz wzrosty i spadki światowych cen surowców. Na całym świecie niepewność napędzana m.in. obawami o przyszłość liberalnego systemu handlu międzynarodowego, tak pieczołowicie wypracowanego po II wojnie światowej, niekorzystnie wpływa na inwestycje.

Niniejsze - jedenaste wydanie książki - ukazuje się zatem w czasie, kiedy jesteśmy bardziej niż kiedykolwiek świadomi tego, jak wydarzenia w gospodarce globalnej wpływają na procesy gospodarcze, prowadzoną politykę i polityczne debaty w poszczególnych krajach. Świat, który wyłonił się po II wojnie światowej, był światem, w którym handel, finanse, a nawet łączność między krajami były ograniczone. Po upływie niemal dwóch dekad XXI w. wygląda jednak zupełnie inaczej. Nadszedł wielki czas globalizacji. W ciągu ostatnich 60 lat międzynarodowy handel towarami i usługami stale się rozwijał dzięki spadkowi kosztów transportu i komunikacji, globalnie wynegocjowanym ograniczeniom rządowych barier w handlu międzynarodowym, szeroko zakrojonemu outsourcingowi działalności produkcyjnej oraz większej świadomości zagranicznych kultur i produktów. Nowe i lepsze technologie komunikacyjne, a zwłaszcza Internet, zrewolucjonizowały sposób, w jaki ludzie uzyskują i wymieniają informacje we wszystkich krajach. Międzynarodowy handel aktywami finansowymi, takimi jak waluty, akcje i obligacje, rozwinął się w jeszcze znacznie szybszym tempie niż międzynarodowy handel produktami. Proces ten nie tylko przynosi korzyści właścicielom aktywów, lecz także stwarza ryzyko przenoszenia się niestabilności finansowej. Ryzyko to zmaterializowało się w czasie niedawnego kryzysu finansowego, który szybko rozprzestrzenił się ponad granicami państw i spowodował ogromne koszty dla światowej gospodarki. Ze wszystkich zmian, które zaszły na scenie międzynarodowej w ostatnich dziesięcioleciach, być może największą z nich jest jednak dynamiczny rozwój Chin - wydarzenie, które na nowo definiuje międzynarodową równowagę sił gospodarczych i politycznych w nadchodzącym stuleciu.

Wyobraźcie sobie, jak zdziwione musiałoby być pokolenie, które będąc dorosłymi ludźmi, przeżyło kryzys lat 30. XX w., gdyby mogło zobaczyć obraz współczesnej gospodarki światowej! Niemniej jednak obawy dotyczące stanu gospodarki, które napędzają międzynarodową debatę ekonomiczną, nie zmieniły się tak bardzo od tych, które dominowały w latach 30. XX w. ani nawet od czasu, kiedy zaczęły być po raz pierwszy analizowane przez ekonomistów ponad dwa wieki temu. Jakie są zalety wolnego handlu między narodami w porównaniu z protekcjonizmem? Co powoduje, że kraje mają nadwyżki handlowe lub deficyty ze swoimi partnerami handlowymi i jak z czasem rozwiązuje się takie nierównowagi? Jakie są przyczyny występowania kryzysów bankowych i walutowych w gospodarkach otwartych, co powoduje zakażenia finansowe gospodarek i jak rządy powinny radzić sobie z międzynarodową niestabilnością finansową? W jaki sposób rządy mogą wystrzegać się bezrobocia i inflacji, jaką rolę odgrywają kursy walutowe w tych wysiłkach oraz w jaki sposób kraje mogą najlepiej współpracować, aby osiągnąć swoje cele gospodarcze? Jak zawsze w ekonomii międzynarodowej, wzajemne oddziaływanie wydarzeń i idei doprowadziło do powstania i rozwoju nowych modeli analitycznych. Z kolei te nowe metody analizy, choć na pierwszy rzut oka wydają się zawiłe, ostatecznie zaczynają odgrywać kluczową rolę w polityce rządów, negocjacjach międzynarodowych i codziennym życiu ludzi. Globalizacja sprawiła, że obywatele wszystkich krajów są znacznie bardziej niż kiedykolwiek świadomi istnienia światowych sił gospodarczych, które wpływają na ich sytuację, i globalizacja zadomowiła się na dobre. Jak się przekonamy, globalizacja może być motorem dobrobytu, ale jak każda potężna maszyna może też wyrządzić szkodę, jeśli będzie się nią nierozsądnie zarządzać. Wyzwaniem dla społeczności globalnej jest maksymalne wykorzystanie globalizacji przy jednoczesnym radzeniu sobie z wyzwaniami, jakie stawia ona przed polityką gospodarczą.

Zmiany w obecnym wydaniu książki

W przypadku niniejszej edycji, podobnie jak poprzednich, oferujemy Ekonomię Międzynarodową w postaci dwóch oddzielnych tomów poświęconych handlowi i finansom międzynarodowym. Celem wyodrębnienia tych tomów jest umożliwienie wykładowcom korzystania z książki, która będzie najlepiej odpowiadała ich potrzebom i zawierała tematy omawiane podczas zajęć z ekonomii międzynarodowej. Dla kursu dwusemestralnego stosujemy standardową praktykę podziału książki na dwie części: pierwszą poświęconą handlowi i drugą obejmującą zagadnienia monetarne. Chociaż handel i kwestie pieniężne ekonomii międzynarodowej są traktowane często jako niezależne przedmioty, nawet w ramach jednego podręcznika powtarzają się podobne zagadnienia i metody w obu obszarach. Pokazujemy więc związki między sferą handlową i pieniężną wszędzie tam, gdzie one się pojawią. Równocześnie jesteśmy przekonani, że obie części podręcznika są całkowicie samowystarczalne. Jednosemestralny kurs teorii handlu może więc opierać się na rozdziałach od 2 do 12, a jednosemestralny kurs dotyczący międzynarodowej ekonomii monetarnej może opierać się na rozdziałach 13-22. Dla wygody wykładowców i studentów umożliwiliśmy im obecnie wybór tomu dotyczącego handlu lub finansów, w zależności od długości i zakresu kursu.

Dokładnie zaktualizowaliśmy zawartość podręcznika i gruntownie zmieniliśmy kilka rozdziałów. Zmiany te są odpowiedzią zarówno na sugestie użytkowników, jak i na kilka ważnych zdarzeń dotyczących teoretycznych i praktycznych aspektów ekonomii międzynarodowej. Poniżej wymieniamy najważniejsze z tych zmian.

Rozdział 4. Czynniki specyficzne a podział dochodu

Konkurencja importowa z krajów rozwijających się - zwłaszcza z Chin - jest często typowana zarówno przez prasę, jak i przez polityków, jako główny powód spadku zatrudnienia w przemyśle przetwórczym w Stanach Zjednoczonych. Studium przypadku w niniejszym rozdziale poświęcone handlowi i bezrobociu zostało znacznie poszerzone i omawiane są w nim potencjalne powiązania między tymi dwoma trendami. Nowe studium przypadku dokumentuje tendencję do większej konwergencji płac w Unii Europejskiej po jej ekspansji na Wschód.

Rozdział 5. Zasoby a handel: Model Heckschera-Ohlina

W ciągu ostatniego półwiecza w Stanach Zjednoczonych wzrosły wynagrodzenia właścicieli kapitału względem wynagrodzeń pracowników. Nowa ramka zawiera przegląd danych dotyczących tego zjawiska i wyjaśnia, dlaczego najlepiej można je wytłumaczyć procesem zmian technologicznych wykazujących komplementarność kapitału i kwalifikacji, a nie zwiększonym handlem między Stanami Zjednoczonymi a nowo uprzemysłowionymi gospodarkami.

Rozdział 6. Standardowy model handlu

W nowej ramce omówiono wiele współczesnych wyników badań empirycznych, dowodzących tego, że korzyści z handlu w większym stopniu czerpią ludzie ubodzy. Dzieje się tak dlatego, że konsumenci o względnie niskich dochodach mają tendencję do wydawania stosunkowo dużej części swoich dochodów na dobra, które w większym stopniu podlegają wymianie handlowej.

Rozdział 8. Firmy w gospodarce globalnej: działalność eksportowa, outsourcing i przedsiębiorstwa wielonarodowe

Coraz częściej konsumowane przez nas towary są produkowane w "globalnych łańcuchach wartości" (Global Value Chains), które rozciągają się na cały świat. W nowej ramce wyjaśniamy, w jaki sposób ten ostatni trend offshoringu powoduje, że statystyki dotyczące dwustronnych deficytów handlowych mogą być bardzo mylące. Korzystając z przykładu iPhone'a 7 firmy Apple, w ramce opisano, jak zewidencjonowany import iPhone'a z Chin (gdzie jest on montowany) faktycznie stanowi import z wielu krajów na całym świecie (w tym ze Stanów Zjednoczonych), które dostarczają kluczowe komponenty do montażu końcowego.

Rozdział 10. Ekonomia polityczna polityki handlowej

W ostatnich latach pojawiły się pewne poważne przeszkody na drodze do bardziej swobodnego handlu. W poprawionym rozdziale omówiono niepowodzenie negocjacji handlowych Rundy z Doha w osiągnięciu porozumienia oraz spektakularny upadek Partnerstwa Transpacyficznego. W nowej ramce opisano "Brexit", czyli zdumiewające brytyjskie referendum na rzecz opuszczenia Unii Europejskiej.

Rozdział 12. Kontrowersje w polityce handlowej

W obliczu gwałtownego sprzeciwu wobec globalizacji, który osiągnął istotne poparcie polityczne, w dodanym podrozdziale opisujemy nowe badania sugerujące, że gwałtowne zmiany w przepływach handlu międzynarodowego, takie jak "chiński szok" po 2000 r., mają większy negatywny wpływ na sytuację pracowników, niż wcześniej sądzono.

Rozdział 14. Kursy walut i rynek walutowy: ujęcie od strony aktywów

Chińska waluta (yuan renminbi) odgrywa coraz ważniejszą rolę na światowych rynkach walutowych. Jednak rząd Chin pozwala tylko na stopniową integrację lokalnego rynku walutowego z rynkami światowymi, umożliwiając w ten sposób funkcjonowanie oddzielnego rynku offshore yuana, rozwijającego się poza granicami Chin kontynentalnych. W tym rozdziale zamieszczono nową ramkę opisującą rynek offshore oraz związek między kursami wymiany na rynku wewnętrznym i zewnętrznym (onshore and offshore).

Rozdział 17. Produkcja i kurs walut owy w krótkim okresie

Rozdział zawiera nową ramkę dotyczącą roli walut fakturowania w procesie przenoszenia cen poprzez kursy walutowe.

Rozdział 19. Międzynarodowe systemy walutowe. Przegląd historyczny

Nową ramkę poświęcono omówieniu zagrożeń deflacją.

Rozdział 21. Optymalne obszary walutowe i euro

Rozdział zawiera nową ramkę nt. "Brexitu" - czyli procesu, w wyniku którego Wielka Brytania prawdopodobnie opuści Unię Europejską.

Rozdział 22. Kraje rozwijające się: wzrost, kryzys i reformy

W rozdziale tym podkreślono kluczową rolę podstawowych towarów (commodities) dla wzrostu krajów rozwijających się oraz ich "supercykl".

Oprócz powyższych zmian strukturalnych, zaktualizowaliśmy książkę też na inne sposoby, aby zachować jej związek ze współczesną rzeczywistością. Dlatego omawiamy też wpływ Północnoamerykańskiego Układu Wolnego Handlu (North American Free Trade Agreement - NAFTA) na produkcję samochodów w Kanadzie, Meksyku i Stanach Zjednoczonych (i co może się stać, jeśli to porozumienie handlowe zostanie unieważnione) (rozdział 8); opisujemy, w jaki sposób przemysł cukrowniczy w USA był w stanie utrzymać ceny cukru w Stanach Zjednoczonych znacznie powyżej cen światowych w ostatnich latach (rozdział 9); omawiamy rolę ujemnych stóp procentowych w niekonwencjonalnej polityce pieniężnej (rozdział 17) oraz zwracamy uwagę na coraz ważniejszą rolę gospodarek wschodzących w napędzaniu globalnego wzrostu (rozdział 22).

O książce

Pomysł napisania tej książki wywodzi się z naszych doświadczeń związanych z nauczaniem ekonomii międzynarodowej studentów studiów licencjackich i podyplomowych od końca lat 70. XX w. W nauczaniu dostrzegliśmy dwa podstawowe wyzwania. Pierwszym było pokazanie studentom pobudzających intelektualnie postępów w tej dynamicznie rozwijającej się dziedzinie. Drugim było pokazanie, jak rozwój teorii ekonomii międzynarodowej był zawsze kształtowany przez potrzebę zrozumienia zmieniającej się gospodarki światowej i dokonywania analizy bieżących problemów międzynarodowej polityki gospodarczej.

Stwierdziliśmy, że dotychczasowe podręczniki nie są w stanie w sposób dostateczny sprostać tym wyzwaniom. Zbyt często w podręcznikach z dziedziny ekonomii międzynarodowej przedstawia się studentom zdumiewającą liczbę szczegółowych modeli i założeń, na podstawie których trudno jest uzyskać podstawowy zasób wiadomości. Ponieważ znaczna część tych modeli jest już przestarzała, studenci są pozostawiani bez odpowiedzi na pytanie o związki teorii z rzeczywistym światem. W rezultacie wiele podręczników pozostawia lukę między nieco już przestarzałym materiałem omawianym na zajęciach a pasjonującymi zagadnieniami, które dominują w obecnych badaniach i debatach dotyczących prowadzenia polityki gospodarczej. Luka ta ogromnie się poszerzyła wraz ze wzrostem znaczenia problemów gospodarki otwartej, a zainteresowanie studentów zajęciami z ekonomii międzynarodowej wzrosło.

Książka ta jest naszą próbą przedstawienia aktualnych i zrozumiałych podstaw analitycznych do wyjaśniania bieżących wydarzeń oraz przeniesienia fascynacji ekonomią międzynarodową do sal wykładowych. Analizując zarówno realną, jak i pieniężną stronę gospodarki otwartej, przyjęliśmy założenie, że - krok po kroku - będziemy tworzyć prosty, ujednolicony schemat, w ramach którego wielki tradycyjny dorobek zostanie powiązany z najnowszymi odkryciami i podejściami badawczymi. Aby pomóc studentom zrozumieć i zapamiętać podstawy logiki ekonomii międzynarodowej, na każdym etapie ilustrujemy zagadnienia teoretyczne odpowiednimi rzeczywistymi danymi statystycznymi oraz przykładami problemów polityki gospodarczej.

Miejsce tej książki w programie nauczania ekonomii

Studenci najlepiej przyswajają wiedzę z ekonomii międzynarodowej, kiedy jest ona przedstawiana jako metoda analizy ściśle związana z rozwojem wydarzeń w gospodarce światowej, a nie jako zbiór abstrakcyjnych twierdzeń i modeli. Naszym celem było więc zaakcentowanie koncepcji i ich zastosowań, a nie teoretyczny formalizm. Podręcznik nie wymaga zatem wcześniejszego posiadania dużej wiedzy ekonomicznej. Studenci po podstawowym kursie ekonomii uznają tę książkę za przystępną, natomiast studenci bardziej zaawansowani w mikroekonomii i makroekonomii znajdą w niej bogate źródło nowych informacji. Specjalistyczne dodatki, również matematyczne, dołączono z myślą o studentach bardziej zaawansowanych.

Niektóre szczególne cechy książki

Książka obejmuje najważniejsze ostatnie osiągnięcia ekonomii międzynarodowej, a jednocześnie nie pomija tradycyjnego dorobku tej dziedziny, który zazwyczaj stanowi podstawę nauczania przedmiotu. Takie kompleksowe podejście udało nam się osiągnąć przez pokazanie, jak nowe teorie wyrastały z poprzednich odkryć w reakcji na ewolucję funkcjonowania gospodarki światowej. Zarówno część handlowa (rozdziały 2-12), jak i pieniężna (rozdziały 13-22) zostały podzielone na rozdziały podstawowe o charakterze teoretycznym, po których następują rozdziały prezentujące zastosowanie omówionych wcześniej teorii do najważniejszych - zarówno historycznych, jak i współczesnych - dylematów polityki gospodarczej.

W rozdziale 1 opisujemy dość szczegółowo sposób, w jaki książka ta prezentuje podstawowe zagadnienia ekonomii międzynarodowej. Tutaj eksponujemy kilka zagadnień, których autorom poprzednich podręczników nie udało się omówić w systematyczny sposób.

Rosnące przychody skali a struktura rynku

Nawet jeszcze przed omówieniem roli przewagi komparatywnej w kształtowaniu struktury handlu zagranicznego i związanych z nim korzyści dla dobrobytu partnerów handlowych przechodzimy do głównych, współczesnych badań teoretycznych i empirycznych, prezentując grawitacyjny model handlu (rozdział 2). Do współczesnych badań wrócimy (w rozdziałach 7 i 8), wyjaśniając, jak rosnące przychody skali i zróżnicowanie produktów wpływają na handel i dobrobyt. Modele pogłębiane w tej dyskusji pozwalają uchwycić istotne aspekty rzeczywistości, takie jak handel wewnątrzgałęziowy czy zmiany struktury handlu wynikające z istnienia dynamicznych korzyści skali. Modele te wskazują też na to, że wzajemnie korzystny handel nie musi wcale opierać się na przewadze komparatywnej.

Firmy w handlu międzynarodowym

Rozdział 8 podsumowuje również nowe ekscytujące badania koncentrujące się na roli firm w handlu międzynarodowym. W rozdziale tym podkreślono, że różne firmy mogą różnie radzić sobie w obliczu globalizacji. Ekspansja jednych i kurczenie się innych przesuwa produkcję w kierunku bardziej efektywnych producentów w poszczególnych gałęziach przemysłu, podnosząc ogólną produktywność, a tym samym generując korzyści z handlu. Firmy, które rozwijają się w warunkach względnie swobodnego handlu, mogą mieć bodźce do outsourcingu niektórych swoich działań produkcyjnych za granicę lub podjęcia produkcji wielonarodowej tak, jak to opisujemy w tym rozdziale.

Polityka i teoria polityki handlowej

Począwszy od rozdziału 4, akcentujemy wpływ handlu na podział dochodu jako zasadniczy czynnik polityczny stojący za ograniczeniami wolnego handlu. To podkreślenie ma uzmysłowić studentom, dlaczego podstawowe zalecenia tradycyjnych analiz wpływu polityki handlowej na dobrobyt są rzadko realizowane w praktyce. W rozdziale 12 analizujemy popularny pogląd, że rządy powinny stosować aktywną politykę handlową, mającą na celu wspieranie sektorów gospodarki uważanych za najważniejsze. Rozdział ten zawiera teoretyczne omówienie takiej polityki handlowej oparte na prostych koncepcjach zaczerpniętych z teorii gier.

Podejście do modelowania kursów walutowych od strony rynku aktywów

W centrum naszej uwagi w zakresie makroekonomii gospodarki otwartej znajdują się współczesne rynki walutowe i sposób określania kursów walutowych przez stopy procentowe i oczekiwania w danym kraju. Podstawowym elementem modelu makroekonomicznego, który omawiamy, jest parytet stopy procentowej, rozszerzony następnie o premię za ryzyko (rozdział 14). Wśród zagadnień, które omawiamy na podstawie tego modelu, są: "przestrzelenie" kursu walutowego, kontrola inflacji, zachowanie się realnych kursów walutowych, kryzysy bilansu płatniczego przy stałych kursach walutowych oraz przyczyny i skutki interwencji walutowych banku centralnego (rozdziały 15-18).

Koordynacja międzynarodowej polityki makroekonomicznej

W omówieniu międzynarodowych relacji walutowych (rozdziały 19-22) zwracamy szczególną uwagę na to, że różne systemy kursu walutowego prowadzą do różnych problemów koordynacji polityki gospodarczej dotykających kraje w nich uczestniczące. Tak jak ostra rywalizacja o zasoby złota w okresie międzywojennym pokazała, dlaczego tzw. polityka zubożania sąsiada (beggar-thy-neighbor) może być skazana na porażkę, tak wyzwaniem, przed którym stoją politycy przy obecnym systemie kursów płynnych, jest dostrzeżenie współzależności i współpraca przy formułowaniu polityki gospodarczej.

Światowy rynek kapitałowy i kraje rozwijające się

Obszerne omówienie światowego rynku kapitałowego zawiera rozdział 20, gdzie pokazano konsekwencje, jakie ma dla dobrobytu międzynarodowa dywersyfikacja portfela aktywów, oraz problemy nadzoru ostrożnościowego nad bankami i innymi instytucjami

finansowymi działającymi w skali międzynarodowej. Rozdział 22 jest poświęcony długookresowym pespektywom wzrostu gospodarczego oraz problemom stabilizacji makroekonomicznej i liberalizacji krajów uprzemysławiających się i nowo uprzemysłowionych. W rozdziale tym dokonano przeglądu kryzysów, które dotknęły rynki wschodzące, oraz usytuowano w perspektywie historycznej interakcje między importującymi kapitał krajami rozwijającymi się a kredytującymi je krajami rozwiniętymi i oficjalnymi instytucjami finansowymi, takimi jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy. W rozdziale 22 omówiono także chińską politykę kursu walutowego oraz ostatnie badania dotyczące trwałości ubóstwa w krajach rozwijających się.

Cechy dydaktyczne

W książce tej przyjęliśmy wiele założeń dydaktycznych, aby utrzymać zainteresowanie studentów lekturą i pomóc im w opanowaniu materiału.

Studia przypadków

Opisom teoretycznym często towarzyszą studia przypadków, które odgrywają potrójną rolę: czynnika wspomagającego przyswajanie wcześniej wyłożonego materiału, ilustracji zastosowań omówionych teorii w rzeczywistym świecie oraz źródła informacji historycznych.

Ramki

Mniej istotne zagadnienia, które jednak w sugestywny sposób ilustrują problemy opisane w tekście książki, umieściliśmy w ramkach. Wśród nich znajdują się między innymi: embargo handlowe wprowadzone przez prezydenta USA Thomasa Jeffersona w latach 1807-1809 (rozdział 3); zadziwiająca historia sporu o handel bananami, który wywołał animozje między krajami mającymi zbyt zimny klimat na to, aby można było w nich uprawiać te owoce (rozdział 10); rola linii swapów walutowych między bankami centralnymi (rozdział 20); oraz szybka akumulacja rezerw walutowych przez kraje rozwijające się (rozdział 22).

Rysunki z opisami

Omówiony w tekście materiał ilustruje i ułatwia studentom jego powtarzanie ponad 200 rysunków z obszernymi opisami.

Cele dydaktyczne

Do lektury kolejnych rozdziałów przygotowuje czytelnika lista podstawowych zagadnień. Wyliczenie to pozwala studentom ocenić, w jakim stopniu opanowali materiał.

Podsumowania i główne pojęcia

Każdy rozdział kończy się podsumowaniem zawierającym rekapitulację przedstawionych w nim kwestii. Wprowadzane w rozdziałach główne pojęcia są wyróżnione pogrubioną czcionką i wymienione na końcu każdego rozdziału. Dodatkową pomocą dla studentów powtarzających materiał jest wyróżnienie kursywą podstawowych pojęć w podsumowaniu.

Problemy i zadania

Na końcu każdego rozdziału znajdują się problemy i zadania mające na celu sprawdzenie zrozumienia materiału przez studentów i utrwalenie go. Problemy i zadania obejmują zarówno rutynowe ćwiczenia rachunkowe, jak i pytania o dużym stopniu ogólności, mogące być tematem dyskusji podczas zajęć. Często pytamy studentów o zastosowanie poznanych teorii do omówienia rzeczywistych danych lub dylematów polityki gospodarczej.

Literatura dodatkowa

Dla wykładowców, którzy wolą uzupełniać podręcznik za pomocą innych tekstów, oraz dla studentów, którzy chcą pogłębiać wiedzę na własną rękę, każdy rozdział ma dołączoną bibliografię zawierającą zarówno uznane pozycje klasyczne, jak i najnowsze opracowania dotyczące poszczególnych zagadnień.

Podziękowania

Nasze największe podziękowania należą się Ashley Bryan, Pearson Portfolio Manager, odpowiedzialnej za projekt wydania książki. Jesteśmy również wdzięczni Nancy Freihofer - Pearson Content Producer, Alison Kalil - Pearson Managing Producer, i Carli Thompson - Editorial Project Manager w SPi Global. Kluczowe znaczenie miała też efektywna praca wykonana przez Julie Kidd, jako Project Manager w SPi Global. Chcielibyśmy również podziękować zespołowi ds. produktów cyfrowych w Pearson: Brianowi Surette, Noel Lotz, Courtney Kamauf i Melissie Honig, za ciężką pracę nad kursem w MyEconLab dla jedenastej edycji książki. Wreszcie, dziękujemy pozostałym redaktorom, którzy przyczynili się do tego, że pierwszych dziesięć wydań tej książki było tak dobre, jak były.

Pragniemy również wyrazić uznanie dla Lydii Cox i Mauricio Ulate za znakomitą pomoc badawczą. Dziękujemy następującym recenzentom, zarówno poprzednich, jak i obecnego wydania książki, za ich rekomendacje i spostrzeżenia:

Jaleel Ahmad, Concordia University

Lian An, University of North Florida

Anthony Paul Andrews, Governors State University

Myrvin Anthony, University of Strathclyde, U.K.

Michael Arghyrou, Cardiff University

Richard Ault, Auburn University

Amitrajeet Batabyal, Rochester Institute of Technology

Tibor Besedes, Georgia Tech

George H. Borts, Brown University

Robert F. Brooker, Gannon University

Francisco Carrada-Bravo, W.P. Carey School of Business, ASU

Debajyoti Chakrabarty, University of Sydney

Adhip Chaudhuri, Georgetown University

Jay Pil Choi, Michigan State University

Jaiho Chung, National University of Singapore

Jonathan Conning, Hunter College and The Graduate Center, The City University of New York

Brian Copeland, University of British Columbia

Kevin Cotter, Wayne State University

Barbara Craig, Oberlin College

Susan Dadres, University of North Texas

Ronald B. Davies, University College Dublin

Ann Davis, Marist College

Gopal C. Dorai, William Paterson University

Robert Driskill, Vanderbilt University

Gerald Epstein, University of Massachusetts at Amherst

JoAnne Feeney, State University of New York at Albany

Robert Foster, American Graduate School of International Management

Patrice Franko, Colby College

Diana Fuguitt, Eckerd College

Byron Gangnes, University of Hawaii at Manoa

Ranjeeta Ghiara, California State University, San Marcos

Neil Gilfedder, Stanford University

Mark Gius, Quinnipiac University

Amy Glass, Texas A&M University

Patrick Gormely, Kansas State University

Thomas Grennes, North Carolina State University

Bodil Olai Hansen, Copenhagen Business School

Michael Hoffman, U.S. Government Accountability Office

Henk Jager, University of Amsterdam

Arvind Jaggi, Franklin & Marshall College

Mark Jelavich, Northwest Missouri State University

Philip R. Jones, University of Bath and University of Bristol, U.K.

Tsvetanka Karagyozova, Lawrence University

Hugh Kelley, Indiana University

Michael Kevane, Santa Clara University

Maureen Kilkenny, University of Nevada

Hyeongwoo Kim, Auburn University

Stephen A. King, San Diego State University, Imperial Valley

Faik Koray, Louisiana State University

Corinne Krupp, Duke University

Bun Song Lee, University of Nebraska, Omaha

Daniel Lee, Shippensburg University

Francis A. Lees, St. Johns University

Jamus Jerome Lim, World Bank Group

Rodney Ludema, Georgetown University

A.G. Malliaris, Quinlan School of Business, Loyola University Chicago

Stephen V. Marks, Pomona College

Michael L. McPherson, University of North Texas

Marcel Mérette, University of Ottawa

Shannon Mitchell, Virginia Commonwealth University

Kaz Miyagiwa, Emory University

Shahriar Mostashari, Campbell University

Shannon Mudd, Ursinus College

Marc-Andreas Muendler, University of California, San Diego

Ton M. Mulder, Erasmus University, Rotterdam

Robert G. Murphy, Boston College

E. Wayne Nafziger, Kansas State University

Steen Nielsen, University of Aarhus

Dmitri Nizovtsev, Washburn University

Terutomo Ozawa, Colorado State University

Arvind Panagariya, Columbia University

Nina Pavcnik, Dartmouth College

Lourenco Paz, Baylor University

Iordanis Petsas, University of Scranton

Van Pham, Salem State University

Gina Pieters, Trinity University

Thitima Puttitanun, San Diego State University

Peter Rangazas, Indiana University-Purdue University Indianapolis

James E. Rauch, University of California, San Diego

Michael Ryan, Western Michigan University

Donald Schilling, University of Missouri, Columbia

Patricia Higino Schneider, Mount Holyoke College

Ronald M. Schramm, Columbia University

Craig Schulman, Texas A&M University

Yochanan Shachmurove, University of Pennsylvania

Margaret Simpson, The College of William and Mary

Enrico Spolaore, Tufts University

Robert Staiger, University of Wisconsin-Madison

Jeffrey Steagall, University of North Florida

Robert M. Stern, University of Michigan

Abdulhamid Sukar, Cameron University

Rebecca Taylor, University of Portsmouth, U.K.

Scott Taylor, University of British Columbia

Aileen Thompson, Carleton University

Sarah Tinkler, Portland State University

Arja H. Turunen-Red, University of New Orleans

Dick vander Wal, Free University of Amsterdam

Gerald Willmann, University of Kiel

Susan Wolcott, State University of New York, Binghamton

Rossitza Wooster, California State University, Sacramento

Bruce Wydick, University of San Francisco

Jiawen Yang, The George Washington University

Kevin H. Zhang, Illinois State University

Chociaż nie byliśmy w stanie wprowadzić wszystkich sugerowanych zmian, spostrzeżenia recenzentów były dla nas bezcenne przy doskonaleniu ostatecznej wersji niniejszej książki. Za pozostawione jeszcze jej niedoskonałości oczywiście ponosimy wyłączną odpowiedzialność.

Paul R. Krugman

Maurice Obstfeld

Marc J. Melitz