Wprowadzenie
Obecnie najczęściej spotykanym posunięciem w praktyce turniejowej jest 1.e2-e4.
Jakie są zalety tego ruchu? Białe otworzyły drogę hetmanowi i gońcowi oraz jednocześnie wzięły pod ostrzał ważne pola w centrum d5 i f5. W toku dalszej gry powstaje przeważnie barwna walka figurowa z elementami kombinacyjnymi. Statystyki turniejowe wykazują, iż to posunięcie daje białym największe szanse na uzyskanie przewagi debiutowej. Poleca się je szczególnie młodym i mniej doświadczonym zawodnikom, ponieważ powstające po nim taktyczne pozycje są łatwiejsze do zrozumienia oraz zapamiętania.
W pozycji z diagramu czarne mają do wyboru otwarcia, które omówię w kolejności:
Część 1: obrona francuska 1...e6
Czarne przygotowują uderzenie ...d7-d5, co umożliwia rozpoczęcie aktywnej operacji w centrum. Warto wiedzieć, że otwarcie zawdzięcza swą nazwę zwycięstwu Paryża w meczu korespondencyjnym z Londynem w latach 1834-1836, w którym szachiści francuscy zastosowali właśnie ruch pionkiem ...e7-e6.
Część 2: obrona sycylijska 1...c5
To obecnie najpopularniejszy system obronny czarnych, który znany jest w kręgach szachistów już od przeszło 200 lat. Prowadzi z reguły do ostrej gry z obustronnymi szansami.
Część 3: obrona Caro-Kann 1...c6
Polski mistrz Szymon Winawer już w 1883 roku jako pierwszy zastosował ten ruch, którego ideą jest - podobnie jak w obronie francuskiej - manewr ...d7-d5. Nazwę otwarciu nadali M. Kann i G. Caro, którzy opublikowali swe analizy w 1886 roku.
Część 4: kontynuacja 1...e5
Także po tej symetrycznej odpowiedzi białe mogą rozwinąć swe figury w stylu ataku królewsko-indyjskiego po 2.d2-d3 itd.
Po dokładnym zapoznaniu się z planami gry przedstawionymi w częściach 1-4 oraz zrozumieniu ich subtelności czytelnik może zastosować idee omawianego ataku także w innych otwarciach.
I. 1...Sc6 (obrona Nimzowitscha) 2.d3
2...e5 (Po 2...d6 3.Sf3 Sf6 4.g3 e5 5.Gg2 Ge7 6.0-0 0-0 7.Sbd2 białe mogą zmobilizować do boju swe siły zgodnie z ideami omówionymi w dalszej części książki. Podobnie po odpowiedzi 2...Sf6 można wybrać 3.Sf3 g6 4.g3 Gg7 5.Gg2 0-0 6.0-0 d6 7.Sbd2 Gd7 8.c3 e5 9.b4 a6 10.a3 We8 11.We1 Hc8 12.d4 e:d4 13.c:d4 Gh3 14.Gb2 G:g2 15.K:g2 Hd7 16.Hb3 d5 17.e5 Sh5 18.h3 Gf8 19.Sf1 Sg7 20.Se3 z przewagą pozycyjną białych na skrzydle hetmańskim oraz z możliwościami ataku na prawej stronie po Se3-g4, Dragojlovic-Garofalo, Livorno 2011) 3.g3 g6 4.Gg2 Gg7 5.Sf3 Sge7 6.0-0 0-0 7.Sbd2 d6 8.c3 h6 9.We1 ze standardowym przegrupowaniem skoczka Sd2-f1-e3 lub h2-h4 i Sf1-h2, co jest omówione w części 4.
II. 1...Sf6 (obrona Alechina) 2.d3
2...d6 3.Sf3 g6 (3...e5 4.g3 Ge7 5.Gg2 0-0 6.0-0 itd.) 4.g3 Gg7 5.Gg2 0-0 6.0-0 c5 7.c3 (lub 7.Sbd2 Sc6 8.We1 Hc7 9.Sf1 Gd7 10.c3 Wac8 11.Se3 e6 12.Sh4 Se7 13.f4 Gc6 14.g4 i białe mają w planie f4-f5 oraz g4-g5 z aktywnymi działaniami na prawej flance, Pesztericz-Sandor, Eger 2005) 7...Sc6 8.We1 (8.a3 a5!) 8...e5 9.Sbd2 i ta pozycja jest dalej analizowana w części 2 (rozdział 3).
III. 1...g6 (Obrona Pirca. Spotyka się też najpierw 1...d6, co z reguły wiąże się z zamianą kolejności ruchów do głównego wariantu.) 2.d3
2...Gg7 3.Sf3 d6 4.g3 e6 (Po 4...e5 białe mogą pryncypialnie rozwinąć swe figury: 5.Gg2 Se7 6.0-0 itd. Lub 4...Sf6 5.Gg2 0-0 6.0-0 c5 7.Sbd2 Sc6 i teraz można wybierać pomiędzy 8.c3 a 8.We1 z dalszym wyborem planu gry w zależności od poczynań przeciwnika) 5.Gg2 Se7 6.0-0 c5 7.c3 Sbc6. Wariant ten został omówiony w części 2 (rozdział 2).
IV. 1...a6 2.d3
2...b5 3.g3 Gb7 4.Gg2 e6 (4...g6 5.Sf3 Gg7 6.0-0 c5 7.Sbd2 d6 8.We1 Sd7 9.Sf1 e5 10.a4 Se7 11.Se3 białe mają minimalną przewagę) 5.Sf3 Sf6 6.0-0 d6 7.Sbd2 Ge7 8.Sh4 (W grę wchodzi akcja na skrzydle hetmańskim po 8.a4!?) 8...d5 9.f4 d:e4 10.d:e4 0-0 11.Kh1 Hd7 12.He2 c5 13.g4 z aktywną grą na prawej flance.
V. 1...b6 2.d3
2...Gb7 3.g3 d5 (3...g6 4.Gg2 Gg7 5.Sf3 c5 6.0-0 Sc6 7.Sbd2 itd.) 4.Sd2 d:e4 5.d:e4 g6 6.Gg2 Gg7 7.Sgf3 Sh6 (7...Ga6 8.c4!) 8.0-0 0-0 9.He2 Sc6 10.c3 z zamiarem Sd2-c4, Gc1-f4, Wa1-d1 itd.
Dylemat jest tylko w obronie skandynawskiej po 1...d5.
Białym jest tutaj trudno zrealizować z sukcesem idee ataku. Przeanalizujmy kilka wariantów:
I. 2.d3
A) 2...c5 (Akurat po tym ruchu możliwa jest realizacja głównego planu gry.) 3.Sd2 (Po 3.e5 nastąpi 3...Gf5! i białym nie jest łatwo walczyć o przewagę debiutową.) 3...Sc6 4.g3 d:e4 (Jeśli 4...e5, to 5.Gg2 Ge6 6.e:d5 G:d5 7.Sgf3 Gd6 8.0-0 Sge7 9.c3 z ideą Hd1-c2, Wf1-e1, Sd2-f1 i typowym ustawieniem sił. Natomiast po 4...b6 5.Gg2 d:e4 6.S:e4 Gb7 7.Sf3 e6 8.0-0 Ge7 9.Gf4 białe elastycznie ustawiły swe figury i mogą liczyć na aktywną grę, Fedorow-Hasangatin, Kazań 2016.) 5.d:e4 e5 6.Gg2 Sf6 7.Sgf3 h6 8.0-0 Ge6 9.c3 Hc7 10.He2 Ge7 11.Sc4 0-0 12.Sh4 Sd7 13.Sf5 G:f5 14.e:f5 Gf6 15.a4 Sb6 16.Sd2 Wad8 17.Se4 ze zdobyciem pola e4 dla swego skoczka, z jasną przewagą pozycyjną białych, Mowsesjan-Dołuchanowa, Warszawa 2011.
B) 2...d:e4! (Najprostsza reakcja. Po wymianie hetmanów czarne bez większych trudów wyrównują pozycję.) 3.d:e4 H:d1+ 4.K:d1 e5 5.Ge3 Ge6 (Po 5...Sf6 trzeba grać 6.f3, aby nie dopuścić do Sf6-g4!) 6.Sd2 Sd7 7.c3 Gc5 8.G:c5 S:c5 9.Kc2 Sf6 10.f3 a5 11.Gc4 Ke7 12.G:e6 K:e6 13.Sh3 Sfd7 14.Sc4 b5 15.Se3 f6 16.Whd1 Whb8 17.Wd5 b4 18.Wad1 b:c3 19.b:c3 a4 z wystarczającymi kontrszansami czarnych, Poobalasingam-Sowray, Birmingham 2016.
II. 2.e5 Gf5! 3.d3
A) 3...e6 4.g4 (4.h4 h6 5.h5 Se7 6.d4 Sd7 z następnym ...c7-c5 i dobrą grą) 4...Gg6 5.Se2 (W przypadku 5.h4 można grać 5...h5 6.g5 Se7 7.Se2 c5 8.Sf4 Sbc6 9.S:g6 S:g6 10.f4 Hb6 z zamiarem ...0-0-0 i świetnymi kontrszansami.) 5...c5 6.h4 h6 7.Sf4 Gh7 8.Sd2 Se7 9.Sf3 Sd7 10.He2 Hc7 i po ...0-0-0 czarne mogą liczyć na dobrą grę.
B) 3...c5 4.f4 h6 (Po 4...Sc6 5.g4 e6?? 6.h4! ginie goniec.) 5.Sf3 e6 6.c3 Sc6 7.Ge2 Ge7 8.0-0 g5 9.Sa3 g4 10.Se1 h5 11.Sac2 Sh6 12.Ge3 d4 13.Gf2 Gg6 14.Sa3 Sf5 i czarne mają teraz do wyboru dwa ciekawe plany gry: ...Hd8-d7 z długą roszadą oraz ...Ke8-f8-g7 w obu przypadkach z obustronnymi szansami.
Dlatego poleca się główny wariant po:
2.e:d5
2...H:d5
Pryncypialna reakcja i dlatego tak gra się najczęściej w praktyce turniejowej. Inne możliwości też zdobyły swoich sympatyków:
I. 2...e6 3.d:e6 G:e6 4.Sf3 Sf6 5.d4 Gd6 (5...c5 6.Gb5+ Sc6 7.0-0 Hb6 8.Sc3 0-0-0 9.d:c5 G:c5 10.He2 białe mają przewagę) 6.Ge2 Sbd7 7.c4 c6 8.Sc3 0-0 9.0-0 We8 10.Gg5 h6 11.Ge3 i białe mają pionka więcej, Kunsztowicz-Mukers, Detmold 1965.
II. 2...c6 3.d:c6 S:c6 4.Sf3 e5 5.Gb5 Gd6 (5...Gc5 6.He2! białe mają przewagę) 6.d4 e:d4 7.H:d4 Sf6 8.Gg5 0-0 9.G:c6 b:c6 10.0-0 Ge7 11.We1 Ge6 12.Sc3 h6 13.Gh4 c5 14.H:d8 Wf:d8 15.Wad1 z przewagą materialną i lepszymi perspektywami białych, Zołotuchin-Zanetti, Moskwa 2006.
III. 2...Sf6 3.Sf3 S:d5 4.d4 g6 (Oczywiście po 4...Gg4 należy grać 5.Ge2 z planem c2-c4!) 5.c4 Sb6 (5...Sf6 6.h3!) 6.Sc3 Gg7 7.h3 (Godną uwagi alternatywą jest 7.c5!? Sd5 8.Gc4 S:c3 9.b:c3 0-0 10.0-0 białe mają minimalną przewagę.) 7...0-0 8.Ge3 Sc6 9.Hd2 e5 10.d5 Se7 11.g4 f5 (Jeśli 11...e4, to 12.Sg5! z przejściem do głównego wariantu.) 12.0-0-0 f:g4 13.Sg5 g3 14.c5 g2 15.G:g2 Sc4 16.He2 S:e3 17.f:e3 Sf5 18.Sce4 h6 (18...Sg3 19.Hc4 S:h1 20.d6+ Kh8 21.d7 Sf2 22.Sf7+ W:f7 23.H:f7+-) 19.Se6 G:e6 20.d:e6 He7 21.Wd7 H:e6 22.W:c7 Wf7 23.W:f7 H:f7 24.Kb1 i białe mają w planie h3-h4-h5 oraz Gg2-h3 z inicjatywą, co pokazała partia korespondencyjna Generalov-Veinger 1994.
3.Sf3
Ruch ten jest tak samo logiczny jak 3.Sc3, którym zająłem się w książce Szachy dla przyszłych mistrzów (Wydawnictwo RM 2015).
3...Gg4 4.Ge2 Sc6
Czarne mają w planie długą roszadę. Rzadko stosuje się wymianę po 4...G:f3 5.G:f3 He5+ 6.He2 H:e2+ 7.K:e2 c6 8.d4 Sf6 9.Sc3 Sbd7 10.Gf4 e6 11.Whe1 Ge7 12.Kf1 i białe mają z parą gońców aktywniejszą pozycję. Po 4...Sf6 5.d4 c6 mogą wybrać między 6.c4 a 6.0-0.
5.d4 0-0-0 6.Ge3
6...Sf6
W grze po 6...e5 7.c4 Ha5+ 8.Gd2 Gb4 9.d5 G:f3 10.G:f3 Sd4 11.Sc3 Hc5 (11...Ha6 12.Ge2 Se7 13.0-0 białe mają minimalną przewagę) 12.Ge2 Sf6 13.0-0 Whe8 14.Wc1 Kb8 15.a3 G:c3 16.G:c3 S:e2+ 17.H:e2 z planem b2-b4 białe są szybsze na lewym skrzydle od przeciwnika na drugiej stronie.
7.0-0 e6
Jeszcze mało zbadaną ideą jest 7...G:f3!? Czarne rezygnują z pary gońców i liczą na aktywną grę figurową. Jednakże po 8.G:f3 Hd7 9.c3 e5 10.Hb3 e4 11.Ge2 Sd5 12.Gb5 z planem c3-c4 Sb1-c3 białe uzyskują znakomite szanse szybkiego ataku na skrzydle hetmańskim.
8.c4 Hf5 9.Sbd2 Gd6
10.h3
Zmusza gońca do podjęcia radykalnej decyzji. Gra się również 10.We1 h5 11.a3 g5 12.b4 z możliwościami ataku dla białych.
10...h5
Pozycja króli na różnych skrzydłach wymaga energicznej akcji. Po 10...Gh5 białe mogą grać 11.Hb3!
11.Hb3 i białe stoją lepiej, co ilustruje partia Małachow-Senoner, Bled 2001, gdzie nastąpiło:
11...e5 12.d:e5 S:e5 13.Sh4 Hd7 14.h:g4! h:g4 15.g3 W:h4 16.g:h4 Hf5 17.Gg5 Sh5 18.G:d8 Sf4 19.He3 S:e2+ 20.H:e2 Sf3+ 21.Kg2 K:d8 22.S:f3 1-0.
Część 5: Taktyka w ataku królewsko-indyjskim
Po gruntownym przestudiowaniu wszystkich części teoretycznych oraz po analizie partii przykładowych 1-37 czytelnik pozna różne motywy kombinacyjne występujące w ataku. Będzie mógł sprawdzić zdobyte wiadomości oraz umiejętności taktyczne. W tym celu przygotowałem 18 interesujących pozycji, które były już wcześniej omówione w książce, zatem ich rozwiązanie nie powinno sprawić większych trudności.
Podsumowanie: Atak królewsko-indyjski jest atrakcyjnym dla białych otwarciem o charakterze pozycyjno-taktycznym. Jego idea powstała na bazie ogólnej oceny klasycznej obrony królewsko-indyjskiej, która uważana jest za debiut o wszechstronnych możliwościach. W przypadku ataku białe mają jeszcze dodatkowe tempo, co jest istotnym atutem w grze.
Zaprezentowany w książce materiał umożliwi czytelnikowi opracowanie podstawowego repertuaru debiutowego, który z pewnością pozwoli na uzyskiwanie korzystnych rezultatów w partiach turniejowych.
Zwracam uwagę jeszcze na bardzo ważny aspekt kolejności posunięć. Typowe pozycje tego otwarcia możemy osiągnąć także po 1. Sf3; 1.g3, a nawet 1.d3, nie tylko po 1.e4!
Na koniec ważna rada: rzecz jasna nie sposób wykluczyć ewentualnych pomyłek w ocenie przedstawionych wariantów. Czytelnik powinien zatem podejść krytycznie do analizowanych gier. Tylko dzięki własnej wnikliwej pracy analitycznej można zrozumieć technikę poszczególnych potyczek. Dzięki temu uniknie się późniejszych przykrych niespodzianek ze strony realnego przeciwnika w trakcie rozgrywania partii.
