Architektura Romańska Gotycka i Barokowa w Polsce - Krzysztof Jan Derda-Guizot

Architektura Romańska

Rotunda romańska w Strzelnie

Jako taka architektura romańska w Polsce, trzeba koniecznie na samym początku tego opowiadania dodać, iż powstawała w Polsce jako sztuka budownictwa przedewszystkim sakralnego, a powstawała w latach od około roku 1050, do plus minus roku 1250. Początki romańskiej architektury w Polsce sięgają bowiem głęboko do kamiennej architektury wczesnopiastowskiej powstającej już za czasów Mieszka I, Bolesława Chrobrego i Mieszka II. Znaczny też wpływ wywierały na nią tradycje przyniesione przez przybywających do kraju dostojników kościelnych z Włoch, Francji i Niemiec, a także wzory przenoszone przez zakony o międzynarodowym zasięgu. Właściwa architektura romańska w Polsce datowana jest na okres odbudowy państwa przeprowadzonej przez Kazimierza Odnowiciela, czyli od roku 1050 do 1250 roku. Charakterystyczne dla zachowanych zabytków jest to, iż dominuje tu budownictwo kamienne o różnym stopniu obróbki potrzbnego do wzniesienia budowli surowca. Bowiem pod koniec XII wieku pojawia się, zwłaszcza na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce, także cegła palona zwana palcówką,nazwana tak od palców pozostawianych przez formierów podczas wyrównywania powierzchni gliny w powstającej cegle. W okresie romańskim układano cegły w wiązaniu wendyjskim, który został wyparty dopiero pod koniec XIII wieku przez wątek gotycki. Wiele budowli zachowało się jedynie w postaci reliktów, stąd wiedza na temat architektury tej epoki i jej zasięgu w Polsce w dużym stopniu jest uzupełniana przez wyniki badań archeologicznych. Większość budowli z tego okresu została przebudowana w okresie późniejszym a zwłaszcza w okresie gotyku i baroku.

Architektura sakralna

Wśród zabytków zachowały się do dziś w Polsce przykłady budowli centralnych, kościołów jednonawowych i trójnawowych, a także zabudowań klasztornych. Bryły budynków były konstruowane w sposób charakterystyczny dla całego romanizmu, z prostych kamiennych brył geometrycznych. Kościoły budowano najczęściej z kamienia. Kościoły budowane były według trzech następujących typów zabudowy. Jako jednoprzestrzenne budowle salowe na planie prostokąta, przy tym zakończone chórem i absydą, lub też zakończone chórem prostokątnym, albo całkowicie pozbwione chóru. Powstawały także budowle o bardziej złożonej przestrzeni wielonawowej, głównie na planie krzyża łacińskiego jednak najczęściej występowały w przestrzeniach miejskich lub gdy miały większe znaczenie liturgiczne, jak na przykład wszelkie katedry. Charakterystyczną formą dla okresu romańskiego jest zorientowany w kierunku wschód zachód układ bryłowy składowych elementów budowli sakralnych. wyodrębniona była zawsze wyższa od pozostałych elementów. Natomiast wieża kościelna była elementem nie zawsze występującym, bądź o różnym jej umiejscowieniu w stosunku do stron świata i zmiennej wielkości, jak nawa, empora, czy też absyda, a najczęściej budowle kościołów były kryte stromym, dwuspadowym dachem, pod około 45 stopni pochylenia w dół i przechodzące przy absydach w półkoliste zakończenie jest to sztuki budownictwa głównie sakralnego powstającego w latach od około roku 1050 do plus minus roku 1250. Początki romańskiej architektury w Polsce sięgają jak wiemy kamiennej architektury wczesnopiastowskiej, już powstającej za czasów Mieszka I, Bolesława Chrobrego i Mieszka II. Znaczny wpływ wywierały na nią tradycje przyniesione przez przybywających do kraju dostojników kościelnych z Włoch, Francji i Niemiec, a także wzory przenoszone przez zakony o międzynarodowym zasięgu terytorium ówczesnej Europy. Właściwa architektura romańska w Polsce datowana jest na okres odbudowy państwa przeprowadzonej przez Kazimierza Odnowiciela, czyli od około 1050 roku do 1250 roku. Charakterystyka zachowanych zabytków dominuje budownictwo kamienne o różnym stopniu obróbki surowca. Bowiem pod koniec XII wieku pojawia się, zwłaszcza na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce, cegła. W okresie romańskim układano ją w wiązaniu wendyjskim, który został wyparty dopiero pod koniec XIII wieku przez wątek gotycki. Wiele budowli zachowało się jedynie w postaci reliktów, stąd wiedza na temat architektury tej epoki i jej zasięgu w Polsce w dużym stopniu jest uzupełniana przez wyniki badań archeologicznych. Większość budowli z tego okresu została przebudowana w okresie późniejszym, a zwłaszcza w okresie gotyku i baroku. Architektura sakralna jako styl wśród zabytków zachowała się w przykładach budowli centralnych, kościołów jednonawowych i trójnawowych, a także zabudowań klasztornych. Bryły budynków były konstruowane, w sposób charakterystyczny dla całego romanizmu z prostych brył geometrycznych. Kościoły budowano najczęściej z kamienia. Kościoły budowane były według trzech następujących typów zabudowy. Po pierwsze zawsze bywały zakończone chórem i absydą, a także zakończone chórem prostokątnym, lub w ogóle konstrukcje kościołów powstawały bez chóru, budowano wówczas głównie jednoprzestrzenne budowle salowe na planie prostokąta, ale i również budowle o bardziej złożonej przestrzeni wielonawowej. Budowle sakaralne tego okresu powstawały głównie na planie krzyża łacińskiego i najczęściej występowały w przestrzeniach miejskich lub gdy miały większe znaczenie liturgiczne, jak na przykład powstające w Polsce katedry. Charakterystyczną formą dla okresu romańskiego jest zorientowany w kierunku wschód zachód układ bryłowy składowych elementów budowli sakralnych, wyodrębniona wyższa od pozostałych elementów wieża, to wprawdzie element nie zawsze występujący, bądź o różnym jej umiejscowieniu w stosunku do stron świata i zmiennej wielkości, jak nawa, empora, czy też absyda, Kościoły najczęściej kryte bywały stromym, dwuspadowym dachem, około pod 45 stopni pochylenia i następnie przechodzące przy absydach w półkoliste zakończenie. Co zobaczymy w kolejno prezentowanych budowlach sakralnych w tej ksiąźce. Jednak najpierw zapoznajmy się z terminami które będą tu często występowały, zajrzyjmy zatem do specjalnego słowniczka architektury sakralnej.

Kościół Bożego Ciała w Brzegu Głogowskim

Kościół parafialny w Brzegu Głowskim

I tak zacznijmy naszą wędrówkę po kościołach romańskich od kościóła Bożego Ciała w Brzegu Głogowskim. Popatrzmy na kościół Bożego Ciała w Brzegu Głogowskim, jest to kościół parafialny znajdujący się w Brzegu Głogowskim, na terenie gminy Żukowice, w powiecie głogowskim. Został wzniesiony w pierwszej połowie XIII wieku w stylu romańskim, a ponad dwieście lat później, w schyłkowym okresie gotyku powiększono go o wieżę. Kościół ma układ jednonawowy na planie krzyża. Murowany z kamienia i cegły, nakryty dachami dwuspadowymi. We wnętrzu charakterystyczne są dwie imitujące transept kaplice sąsiadujące z prezbiterium oraz kaplica kolatorska usytuowana od strony południowej podczas przebudowy, już z około roku 1680.

Kościół w perspektywie

Nawa główna przykryta jest płaskim stropem, a nad prezbiterium oraz pseudotranseptem zbudowano sklepienia krzyżowo kolebkowe ozdobione późnorenesansową stiukową dekoracją z okresu przebudowy z około 1680 roku. Ponadto wnętrze kościoła wyposażone jest w wiele barokowych elementów, z których najznakomitsze są świetnie zachowane drewniane organy, ozdobione napisami w gotyku, na białej porcelanie. Gdy w roku 1704, w Brzegu Głogowskim odbyła się wizytacja władz duchownych, jeden z wizytatorów podkreślił świetność jaką przedstawiał ówczesny ołtarz. Umieszczonych było w nim wiele znakomitych obrazów jak, Narodzenia Jezusa Chrystusa, Ukrzyżowania, Zmartwychwstania, Zesłania Ducha Świętego, Trójcy Przenajświętszej, Pana Jezusa, Matki Boskiej oraz Świętego Józefa. Wszystkie miały wyrażać kunszt i wielkie umiejętności artystyczne ich wykonawców. Kościół był odnawiany w roku 1852, a jego remont przypadł na 1963 rok. W 1962 roku kościół został wpisany do rejestru zabytków.

Zespół klasztorny opactwa cysterskiego w Henrykowie

Brama do zespołu klasztornego

Jest to pocysterski barokowy zespół klasztorny z kościołem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i świętego Jana Chrzciciela położony w Henrykowie na Dolnym Śląsku, w gminie Ziębice. Jest to jedno z najokazalszych i najpiękniejszych założeń barokowych na Śląsku, miejsce powstania Księgi Henrykowskiej, i znacznego zabytku piśmiennictwa polskiego. Współcześnie klasztor henrykowski funkcjonuje jako przeorat opactwa szczyrzyckiego. W obiektach poklasztornych funkcjonują współcześnie między innymi Annus Propedeuticus, jako oddział Metropolitalnego Wyższego Seminarium Duchownego we Wrocławiu do 2018 roku, oraz Katolickie Liceum Ogólnokształcące imienia błogosławionego Edmunda Bojanowskiego.

Uliczka do folwarku klasztornego

Początki opactwa henrykowskiego sięgają 1222 roku. Wtedy to książę Henryk I Brodaty wydał Mikołajowi, kanonikowi katedralnemu wrocławskiemu, zgodę na osadzenie w Henrykowie, w dolinie rzeki Oławy, zakonu cystersów filii opactwa z Lubiąża. Mikołaj był pomysłodawcą osadzenia cystersów w Henrykowie, oficjalnym fundatorem opactwa był zaś książę Henryk II Pobożny, a syn Henryka Brodatego. Oznacza to, że klasztor henrykowski miał protekcję książąt śląskich, co było gwarantem jego rozwoju. Pierwsi zakonnicy przybyli do Henrykowa 28 maja 1227 roku. Było to dziewięciu mnichów z Lubiąża na czele z opatem Henrykiem. W 1228 roku, wydany został dokument lokacyjny klasztoru, definiujący jednocześnie jego uposażenie. Nie było ono zbyt okazałe w porównaniu z innymi opactwami. W roku 1228, konsekrowano pierwszy, drewniany kościół klasztorny. Mimo skromnego uposażenia klasztor rozwijał się dość dynamicznie, powiększając stan swojego posiadania. Rozwój ten został przerwany przez najazd mongolski w 1241 roku, kiedy to kościół i klasztor zostały spalone i splądrowane. Dodatkowo sytuację klasztoru pogorszyła śmierć pod Legnicą księcia Henryka Pobożnego.

Fragment Księgi henrykowskiej

Po najeździe mongolskim cystersi skupili się na odbudowie swojego klasztoru oraz odzyskaniu dóbr. W celu uporządkowania stanu klasztoru opat Piotr spisał pod nazwą Liber fundationis claustri Sancte Marie Virginis in Henrichow dokument porządkujący sprawy klasztoru. Dokument ten zwany Księgą henrykowską jest jednym z najcenniejszych zabytków piśmiennictwa polskiego zawiera pierwsze zdanie zapisane w dokumentach w języku polskim. Kolejne lata cystersi henrykowscy spędzili na umacnianiu swej pozycji w regionie. Swe dochody czerpali przede wszystkim z dóbr ziemskich oraz działalności rzemieślniczej. O ich rosnącej pozycji świadczy założenie w 1292 roku, filii opactwa w Krzeszowie. W 1304 roku, rozpoczęli budowę nowego gotyckiego kościoła klasztornego. Ponadto książęta ziębiccy urządzili z klasztoru henrykowskiego rodzinną nekropolię. W 1341 roku, pochowano w klasztorze księcia Bolka II ziębickiego, a niedługo później jego żonę. Pogorszenie prosperity klasztoru przyniosły wojny husyckie, które nawiedzały opactwo w latach 1427 do roku 1430. Klasztor został spalony i splądrowany, a mnisi uciekli do Nysy i Wrocławia. Wojny husyckie nie były niestety jedyną przyczyną zniszczeń klasztoru. Po ich zakończeniu odbudowywany klasztor był w XV wieku, niszczony jeszcze kilkakrotnie. W 1438 roku, zniszczyły go wojska Zygmunta von Rachenaua, a w 1459 roku, najazd wojsk czeskich króla Jerzego z Podiebradów.

Barokowy zespół klasztorny

Od połowy XVI wieku, następował sukcesywny rozwój klasztoru. Znaczący wkład miał opat Andrzej, za czasów którego powstały renesansowe elementy zabudowy klasztornej. W tym czasie też opat cystersów z Lądu przeprowadził reformy dyscypliny i pracy zakonnej. Przyczyniło się to do poprawy kondycji klasztoru. O dalszą reformę klasztoru zabiegał też opat Wincenty ze Strzelina. Zakonnikom nakazano wówczas, aby dormitorium było zamykane na noc, zabroniono schadzek na jedzenie, picie oraz bezprzedmiotowe dysputy po wieczornej komplecie. Zabroniono również kobietom wstępu do klauzury. Równolegle z odnową duchową prowadzono odbudowę gospodarczą. Klasztor uzyskał zgodę na prowadzenie karczmy poza jego obrębem oraz prawo warzenia piwa. Ważnym aspektem rozwoju klasztoru było zasiedlenie go przez niemieckich zakonników, którzy przybyli z opactw z terenu Wielkopolski z Lądu, Obry i Wągrowca, gdzie prowadzono proces polonizacji opactw. Proces rozwoju opactwa henrykowskiego przerwała wojna trzydziestoletnia, kiedy to klasztor splądrowano i spalono. Zniszczono również znaczącą część pierwotnej biblioteki klasztornej. Rozmiaru złego dopełniła epidemia dżumy, która wybuchła w opactwie w 1636 roku.

Portal wejścia do klasztoru

Po wojnie trzydziestoletniej przypadają lata największego rozwoju opactwa i jego świetności. Początki działalności powojennej były dla cystersów trudne ze względu na znaczne zadłużenie klasztoru. Z tego powodu ze swojej funkcji zrezygnował opat Kaspar Liebichen. Jednak już jego dwaj następcy, Melchior Welzel i Henryk Kahlert, przywrócili klasztor do dawnej świetności, a ich następca Tobiasz Ackermann kontynuował dzieło rozwoju opactwa. W tym okresie powstała większość barokowych obiektów opactwa. Prowadzono program umacniania w wierze mieszkańców okolicznych wsi. Miejscem szczególnym tego programu uczyniono klasztorny kościół, który przebudowano w stylu barokowym. Z tego okresu pochodzą najcenniejsze zabytki ruchome, zlokalizowane zarówno w kościele, jak i w opactwie. W 1684 roku, ufundowano ołtarz główny, ze znajdującym się w jego środkowej części obrazem Boże Narodzenie według świętego Bernarda pędzla Michała Willmanna. Powstały wówczas również inne obrazy autorstwa Willmanna i Jana Liszki, rzeźby Macieja Steinla, Tomasza Weissfeldta, Jerzego Leonarda Webera oraz jedne z najwspanialszych w Polsce rokokowe stalle zakonne, dzieło nieznanych cysterskich snycerzy, zdobione płaskorzeźbami ze scenami z życia Jezusa i Matki Bożej. Kościół opactwa henrykowskiego stał się ważnym sanktuarium maryjnym oraz miejscem kultu święteg Józefa. O sile ekonomicznej opactwa w tamtym okresie świadczyło nabycie w 1699 roku, zniszczonego przez Turków opactwa cysterskiego w Zirc na Węgrzech. Od tego czasu aż do sekularyzacji klasztoru opat henrykowski w ramach unii personalnej był opatem dwóch klasztorów. Około 1760 roku, wybudowano kaplicę świętej Marii Magdaleny, która stała się mauzoleum Piastów ziębickich. Okres wojen śląskich pomiędzy Prusami a Austrią od roku 1741 do roku 1762, zahamował rozwój opactwa. W klasztorze kilkakrotnie stacjonowało wojsko, grabiąc zakonny skarbiec. Na opactwo nałożono wysokie kontrybucje wojenne. Kres funkcjonowania klasztoru przyniosły wojny napoleońskie. W 1801 roku, władze pruskie zamknęły klasztorne gimnazjum oraz zarekwirowały klasztorną bibliotekę z najbogatszym na Śląsku księgozbiorem liczącym 132 rękopisy i 20 tysięcy książek. 22 listopada 1810 roku, król pruski Fryderyk Wilhelm III, poszukujący dochodów dla wzmocnienia wojska, ogłosił edykt sekularyzacyjny. Mnisi zmuszeni zostali do opuszczenia klasztoru, zabierając jedynie habit, brewiarz i żywność na dwa dni. Opactwo henrykowskie zostało zlikwidowane po 582 latach swojego istnienia.

Zabudowania klasztorne z dzwonnicą

Wkrótce po sekularyzacji dobra henrykowskie zakupiła królowa holenderska Fryderyka Wilhelmina, siostra króla Prus. Klasztor nieznacznie przebudowano w celu wykorzystania go jako rezydencji magnackiej. W 1863 roku, został przejęty drogą dziedziczenia przez książąt sasko weimarskich. Weimarowie, mimo że byli ewangelikami, nie niszczyli w samym budynku klasztornym pozostałości cysterskich. W 1879 roku, przy klasztorze utworzono park krajobrazowy, a także ogród w stylu włoskim, wyraźnie nawiązujący do założeń ogrodowych w Weimarze. Później w budynkach opactwa znajdował się elitarny szpital dla umysłowo chorych. W okresie III Rzeszy w Henrykowie zorganizowano fabrykę wojskową, w której pracowali jeńcy z Luksemburga. Pod koniec wojny klasztor obrabowano i zdewastowano.

Pawilon ogrodowy w Henrykowie

W 1949 roku, opactwo henrykowskie powróciło w ręce cystersów. Swój przeorat utworzyli tu zakonnicy ze Szczyrzyca. Objęli oni kościół i część klasztoru stanowiącą współcześnie plebanię. Reszta klasztoru była przeznaczona początkowo na magazyny wojskowe, następnie na ośrodek kolonijno wypoczynkowy jednej z górnośląskich kopalń, a w 1965 roku, utworzono w nim Przedsiębiorstwo Hodowli Roślin i Nasiennictwa oraz Technikum Nasienniczo Rolne. Od tego czasu rozpoczęła się powolna odbudowa opactwa. W 1990 roku, z inicjatywy kardynała Henryka Gulbinowicza opactwo w całości przeszło na własność archidiecezji wrocławskiej. 25 września 1990 roku, utworzono w pomieszczeniach klasztoru Annus Propedeuticus jako oddział Metropolitarnego Wyższego Seminarium Duchownego we Wrocławiu dla kleryków I roku. W ciągu następnych lat wyremontowano budynek poklasztorny, oficyny oraz zagospodarowano teren wokół obiektu. 28 października 2000 roku, na uroczyste nałożenie tunik alumnom I roku MWSD we Wrocławiu przybył do Henrykowa kardynał Joseph Ratzinger późniejszy papież Benedykt XVI.

Tablica Księgi Henrykowskiej

W 1997 roku, utworzono tu Dom Opieki Caritas imienia świętej Jadwigi Śląskiej jako wotum 46. Międzynarodowego Kongresu Eucharystycznego, który odbył się we Wrocławiu, a w 2002 roku, w części klasztornej z inicjatywy kardynała Henryka Gulbinowicza powstało Katolickie Liceum Ogólnokształcące imienia błogosławionego Edmunda Bojanowskiego, jako męska szkoła prywatna na prawach szkoły publicznej i przeznaczona przede wszystkim dla młodzieży z ubogich rodzin wiejskich. W dawnej, zrujnowanej infirmerii klasztornej, po kapitalnym remoncie znalazł swoje miejsce internat. W 2004 roku, arcybiskup Marian Gołębiewski, nowy metropolita wrocławski kontynuował dzieła kard. Henryka Gulbinowicza otaczając opieką Klasztor Księgi Henrykowskiej. W 2005 roku, w części oficyn utworzono Warsztaty Terapii Zajęciowej imienia Jana Pawła II prowadzone przez diecezjalne Caritas. Opactwo cysterskie w Henrykowie jest unikatowym zespołem zabytków wpisanych do rejestru zabytków. Według tego rejestru w skład zabytkowego kompleksu wchodzi kilkadziesiąt obiektów, z których najważniejsze to, kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i Jana Chrzciciela.

Nawa główna z ołtarzami bocznymi

Kościół klasztorny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i świętego Jana Chrzciciela, obecnie jest to bazylika mniejsza pełniąca funkcję kościoła parafialnego, i jest najstarszym i najcenniejszym zabytkiem opactwa. Jego budowę rozpoczęto w roku 1241. Z tego okresu pochodzi późnogotyckie prezbiterium oraz transept. W połowie XIV wieku, ukończono budowę gotyckiej nawy głównej. Na początku XVI wieku, do prezbiterium od północnego wschodu dobudowano dwie późnogotyckie kaplice, Świętego Krzyża i Grobu Świętego. W 1608 roku, wzniesiono od zachodu wieżę. W XVII wieku, świątynię przebudowano w stylu barokowym, dobudowując kolejne dwie kaplice, świętego Józefa i Trójcy Świętej oraz fasadę z kaplicą stanowiącą przedsionek. W 1753 roku, wzniesiono kaplicę świętej Marii Magdaleny, obecnie mauzoleum Piastów. W mauzoleum znajduje się pochodzący z gotyckiego wyposażenia nagrobek księcia Bolka i jego żony Jutty, jeden z najstarszych w Polsce podwójnych nagrobków. Ołtarz główny, dzieło Georga Schroettera, powstał w latach 1681 do roku 1684. Zdobią go dwa obrazy Michała Willmanna, wielki Boże narodzenie w wizji świętego Bernarda oraz górny Zbawca świata. Wielki obraz otaczają z lewej rzeźby świętego Benedykta, świętego Jana Chrzciciela i świetego Piotra, a z prawej świętego Bernarda, świętego Jan Ewangelisty i świętego Pawła. W ołtarzu bocznym znajduje się figura Matki Bożej z Dzieciątkiem, zwana Matką Języka Polskiego. W 1952 roku, została ona ukoronowana koronami biskupimi.

Stalle przy ołtarzu głównym

Bardzo pięknym obiektem kościoła są barokowe stalle. Są one wybitnym dziełem śląskiej snycerki. Dębowy, renesansowy trzon stalli pochodzi z 1567 roku, dekoracja jest bogato rzeźbiona akantem i muszlami. Zaplecki zdobione 36 płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny z życia Chrystusa, wykonane zostały w drewnie lipowym. Po roku 1700, dodano loże opata i przeora, a całość wzbogacono o cztery pary wolno stojących figur świętego Grzegorza Wielkiego, Eugeniusza III, świętego Hieronima, Konrada de Poitiers, świętego Benedykta i świętego Bernarda. Organy, dzieło mistrzów ze Świdnicy, pochodzą z połowy XVII w. i są najstarsze na Śląsku. Całość dopełnia 14 barokowych obrazów przedstawiających życie i legendę świętego Bernarda, umieszczonych w górnej części nawy głównej. Barokowy budynek klasztorny powstał w latach 1681 do roku 1702. W drugiej połowie XIX wieku, przebudowany w czworoboczny. Założony wokół prostokątnego dziedzińca z wysuniętym skrzydłem południowym. Do wnętrza liczącego około 300 pomieszczeń prowadzą trzy barokowe portale, jak sądowy z postacią Temidy, klasztorny ze świętym Benedyktem i opacki z herbem opata.

Nawa główna z ołtarzem w tle

Na parterze znajduje się barokowy refektarz, na I piętrze reprezentacyjne sale jak, Książęca, Purpurowa, Dębowa i Papieska. Sala Dębowa ma bogato intarsjowany parkiet i boazerię zdobioną w roślinne i owocowe girlandy, a całość wykonana przez henrykowskich snycerzy). Sala Purpurowa, przeznaczona jako miejsce do przyjmowania dostojnych gości, ma purpurowe ściany i obicia mebli, marmurowy kominek. Znajduje się w niej sześć obrazów Willmanna przedstawiających fundatorów opactwa. W refektarzu znajduje się dekoracyjny, wielobarwny rokokowy piec, a każdy kafel malowany ręcznie oraz dębowe ławy z XVIII wieku. Kaplica seminaryjna zdobiona jest renesansowymi boazeriami. Dziedziniec klasztorny otoczony jest oficynami mieszkalnymi i zabudowaniami gospodarczymi. Wokół klasztoru znajduje się park barokowy z ogródkiem opackim zachowanym w pierwotnej formie. W jego centrum mieści się budynek, to dawna letnia jadalnia opatów. Obok klasztoru postawiono pomnik przypominający o powstaniu w tym miejscu Księgi henrykowskiej, będącej równie sławnym obiektem historycznym jak samo opactwo. W parku klasztornym rośnie trzeci pod względem wieku cis w Polsce.

Zamek Książąt Głogowskich w Głogowie i kolegiata Najświętszej Marii Panny

Zamek księstwa głogowskiego fasada główna

Dziś jest to dawna siedziba władców księstwa głogowskiego a obecnie Muzeum Archeologiczno Historyczne położona w Głogowie. W połowie XIII wieku, książę Konrad I wzniósł w tym miejscu pierwszy zamek, jako drewnianą budowlę z murowaną wieżą, usytuowaną przy brodzie przez Odrę. Jego następca, Henryk III, zamek przebudował, włączając go w system murów obronnych, a w ciągu XIV i XV wieku, wybudowano tu dodatkowe trzy skrzydła. Na przełomie XV i XVI wieku, rezydował tutaj królewicz Zygmunt Jagiellończyk. W wiekach XVII i XVIII, zamek po kolejnych przebudowach, nabrał charakteru rezydencji pałacowej. Od roku 1742 roku, mieli w nim siedzibę zarządcy pruscy. Dwukrotnie w zamku zatrzymywał się Napoleon. W końcu XIX wieku, większą część pomieszczeń przeznaczono na sąd królewski. Znajduje się przy zamku cylindryczna, romańska wieża, a pochodzi jeszcze z połowy XIII wieku, ma 24 metry wysokości, jej mury grube są na 2 metry i 70 centymetrów. W dwóch salach na parterze zachowały się sklepienia kolebkowo krzyżowe, a w podziemiach fragmenty muru gotyckiego ze sklepieniami kolebkowymi. W 1945 roku, gmach zamku, legł w gruzach. W dniu 22 maja 1967 roku, podjęto jednak decyzję o odbudowie zamku, ale początkowo miał być tylko trwałą ruiną. W końcu marca 1972 roku, zakończono prace nad dokumentacją konserwatorską obiektu. Odbudowę zamku rozpoczęto w 1971 roku. W 1976 zbudowano nowe skrzydło południowe przypominające mur obronny, mieszczące jedną dużą salę wystawową. i odbudowano zachowując pierwotny styl barokowy skrzydło wschodnie zamku, gdzie uruchomiono klub NOT, zaś w części pomieszczeń umieszczono Muzeum Hutnictwa i Odlewnictwa Metali Kolorowych. Pozostałe skrzydła zamku odbudowane zostały do roku 1983, kiedy to zakończyła się odbudowa zamku. Skrzydło południowe wybudowano od podstaw. Zmieniono także wygląd wieży zamkowej, mimo iż była niemalże całkowicie zachowana w przedwojennym kształcie. Na przełomie XX i XXI wieku, pojawiła się możliwość przywrócenia wieży jej poprzedniego kształtu, lecz nie uzyskano na to zgody konserwatora zabytków. Obecnie w zamku ma siedzibę Muzeum Archeologiczno Historyczne oraz Towarzystwo Ziemi Głogowskiej. Do końca 2005 roku udzielano w nim też ślubów. W pobliżu zamku znajduje się amfiteatr zamkowy, Pomnik Dzieci Głogowskich upamiętniający obronę Głogowa w 1109 roku, oraz różowy Most Tolerancji.

Kościół świętego Wawrzyńca w Rapocinie

Kościół świętego Wawrzyńca w Rapocinie jest to i co oburzające nieużytkowana obecnie świątynia, wzniesiona w stylu gotyckim, na przełomie XIV i XV wieku. Po raz pierwszy kościół wzmiankowany był w 1297 roku, jako Rapozin, wraz z proboszczem Gottfridusem. Od 1307 roku, aż do sekularyzacji w 1810 roku, Rapocin należał głogowskich klarysek. Kościół świętego Wawrzyńca w Rapocinie był kościołem dla parafii liczącej w 1929,a w roku 1464, katolików Rapocin jako wieś liczył 222 katolików i 36 protestantów. Parafia obejmowała wówczas, Rapocin, Biechów, Bogumile, Grodziec Mały, Moszowice, Zabiele, Sobczyce i Ceber. W 1945 roku, kościół spłonął. Odbudowany w latach 1967 do roku 1968, służył parafianom do 1988 roku. W wyniku skażenia środowiska przez Hutę Głogów od 1985 roku, wieś wysiedlano. Kościół świętego Wawrzyńca jest budowlą jednonawową, z wieżą od zachodu i prostokątnym prezbiterium. Od północy przylega do korpusu zakrystia z 1896 roku, od południa kaplica i kruchta. Prezbiterium i zakrystia kryte kolebką, nawa zaś stropem. W murach zachowane gotyckie okna, częściowo zaślepione cegłami, portale oraz blendy zdobiące od wnętrza ścian nawy, od zewnątrz szczyty prezbiterium. W kościele znajdowały się ołtarze i ambona wykonane w 1901 roku, przez głogowskiego rzeźbiarza Jäkela, organy firmy Schlag i synowie oraz dzwon z 1498 roku.

Wieża kościoła świętego Wawrzyńca w Rapocinie Pozostałości po prezbiterium Kościół od strony nawy głównej

Cmentarz przykościelny otacza mur z XVI wieku. A przylega do niego Kaplica Góry Oliwnej pochodząca z II połowy XVIII wieku. Na stropie są także częściowo zachowane barokowe polichromie.

Zamek Piastowski w Legnicy

Zamek w Legnicy

Jest to jeden z najstarszych zamków gotyckich znajdujących się na terenie Polski. Bowiem już VIII wieku, pośród rozlewisk, na przepływowym Pojezierzu Legnickim, w miejscu gdzie Czarna Woda i Kaczawa łączyły się tworząc na przestrzeni wielu kilometrów sieć kanałów i starorzeczy, zbudowano gród drewniano ziemny. Trzebowianie prawdopodobnie jako budowniczowie fortecy, wykorzystując naturalne walory obronne ujścia Czarnej Wody usypali sztuczne wzniesienie, na którym wznieśli warowny gród. Był on razem z grodami w Jaworze i Duninie nad Nysą Szaloną, miejscem obrony i kontroli ziemi plemienia Trzebowian. Badania dendrochronologiczne dowodzą, że w czasach panowania Mieszka I zbudowano tu około 985 roku nowy gród w formie grodu piastowskiego i stało się to jednocześnie wraz z budową grodów we Wrocławiu i Opolu. Budowa nowego grodu miała zabezpieczyć tereny Śląska przyłączone właśnie wtedy do państwa Piastów.

Portal i brama do zamku

Na miejscu drewnianego grodu wspominanego też za czasów Bolesława Kędzierzawego, w końcu XII wieku, wzniesiono tu zamek który był pierwszą murowaną warownią na ziemiach polskich. W tym czasie zamek był otoczony fosą, a okazały pałac, jako palatium z nowymi wałami drewniano ziemnymi. Wzgórze zamkowe podzielone było na dwie części, główną, w której znajdowała się rezydencja książęca wraz z kaplicą i wieżą świętego Piotra, oraz drugą o charakterze gospodarczo administracyjnym, w którym zapewne umiejscowiono dom kasztelana, budynki gospodarcze oraz strzegącą bramy wjazdowej wieżę, nazwaną potem wieżą świętej Jadwigi. Dla Bolesława I Wysokiego i jego syna Henryka pałac na zamku w Legnicy był główną rezydencją, obaj książęta spędzali w zamku dużo czasu, rozporządzając stąd całością swego władztwa. W roku 1172, podczas buntu Jarosława, a syna Bolesława I, książę został wygnany z Legnicy, a zamek spalony. W 1241 roku, budowla skutecznie obroniła się przed oblegającymi go Mongołami. Zamek książęcy w Legnicy był w XII i XIII wieku, był jedną z dwóch głównych rezydencji władców Śląska. Na początku wieku XV, trwała przebudowa zamku, a swój ważny tu wkład miał sprowadzony z Francji ekspert zwany Mistrzem z Saint Denis przedstawiciel stylu Flamboyant. Dokonania tego artysty zdobiły również najznakomitszą budowlę miasta i klejnot architektury gotyckiej Kolegiatę Bożego Grobu. Aktualnie prace Mistrza można podziwiać w legnickiej Katedrze.

Fragment ściany romańskiej zamku

Po wielu dekadach renesansową przebudowę zamku zainicjował Fryderyk II. Książę ten który zaznaczył się odrzuceniem przez legnicką dynastię wyznania Rzymskokatolickiego na rzecz protestantyzmu stał też za decyzją o rozebraniu legnickiej Kolegiaty znanej ze swych znacznych rozmiarów. Z tego też okresu pochodził nowy system fortyfikacyjny miasta, a mianowicie wały ziemne, fosy i cztery basteje narożne. Rozbudowę fortalicji częściowo umożliwiał materiał budowlany uzyskany z demontażu wspomnianej Kolegiaty jak też z rozbiórek mniej znacznych kaplic i kościołów poza murami miasta Legnicy. Częstym gościem u księcia Fryderyka na zamku legnickim był Zygmunt Jagiellończyk, znany jako późniejszy król Polski Zygmunt I Stary. W roku 1560,odbyło się na zamku huczne wesele księcia Henryka XI z Zofią, córką margrabiego Jerzego Hohenzollerna. Na wesele zaproszono bardzo wielu gości, a dla jego uświetnienia zorganizowano turniej rycerski i gonitwy. Gdy cesarz Maksymilian II przyjechał na Śląsk, aby odebrać hołd stanów śląskich, Henryk XI zaprosił go do Legnicy. Wraz z cesarzem przyjechało do Legnicy 2 tysiące osób, a przyjęcie na zamku trwało 5 dni. Okres Baroku i neogotyku, po wymarciu linii Piastów w zamku od 1675 roku, rezydują namiestnicy habsburscy. Jeden z nich, Johann Christoph Zierowski w roku 1693, przyczynia się w dużej mierze do renowacji i poszerzenia zamku. Zmiany te jednak, jak i późniejsza działalność architektoniczna, nie naruszyły dwu dziedzińcowego układu przestrzennego zamku. W tej postaci dotrwał do pierwszej dekady XVIII wieku, kiedy to wielki pożar zniszczył książęcą kaplicę przy bramie Lubińskiej, stojącą przy niej starą romańską wieżę oraz skrzydła północne i wschodnie.

Wnętrze wieży świętego Piotra

Odbudowa, która nastąpiła po pożarze, nadała zamkowi charakter barokowego pałacu. Nie odbudowano już wieży Lubińskiej ani kaplicy. Elewacje podzielono pilastrami, oddzielającymi okna ujęte parami we wspólne uchate obramienia. Parter oddzielony gzymsem od pięter stanowił cokół. Nad oknami pierwszego piętra umieszczono gzymsy o barokowej, dekoracyjnej formie, sygnalizujące reprezentacyjny charakter tej kondygnacji. W roku 1740, po zdobyciu Legnicy przez króla Prus Fryderyka II Wielkiego, zarządzona została rozbiórka twierdzy poprzestano jednak tylko na zasypaniu fos, zburzeniu mostu zwodzonego oraz przeznaczeniu budynków na cele administracyjno magazynowe. Kolejne pożary dotykały zamek w latach 1835 i 1840. W 1840 roku, rozpoczyna się odbudowa zamku i przebiega ona w kilku etapach, w latach 1846,1866 do roku 1867, i w roku 1879, by w efekcie nadać całej architekturze romantycznej charakter gotycki. W trakcie przebudowy zamku poszczególne skrzydła zamku zmieniły funkcję, przekonstruowano wnętrza, wprowadzono nowe klatki schodowe, zmieniono elewacje zewnętrzne, zwieńczono krenelażem. Galeria dzieląca oba dziedzińce otrzymała formę neorenesansową o silnie rysującym się porządku jońskim. Stojąca na osi dawna wieża zegarowa przybrała formę romańską.

Portal okienny zamku

Wjazd do zamku przeniesiono i przeprowadzono od wschodu, u stóp świętego Piotra. Brama wałowa podzielona na przejazd i przejście dla pieszych, z dwóch stron fasada bramy podparta jest dwoma zeskarpowanymi murami. Wewnątrz jednego z nich, północnego znajdowało się zejście do podziemnych kazamat. Na wysokości fryzu bramy, nad skośnymi murami znajdują się dwie strzelnice na działo o oryginalnym wykroju w kształcie spłaszczonego serca. Poza wystrojem bramy nie zachowały się żadne widoczne ślady wystroju architektonicznego z tego okresu. W lutym 1945 roku, zamek znów uległ pożarowi i zniszczeniu. Odbudowany w latach sześćdziesiątych XX wieku, został oddany na użytek szkolnictwu. Jak prawie każdy zamek, również Zamek Piastowski posiada swoje legendy. Przede wszystkim dwie wieże, wieża świętej Jadwigi oraz świętego Piotra są tematem podań tutejszych mieszkańców. Wieża świętej Jadwigi nazwana została imieniem księżnej, która przebywała w niej przyjeżdżając do Legnicy. Podobno podziemia wieży sięgają tak daleko w głąb, jak wysoko jej mury sięgają nad ziemią. Księżna Jadwiga spędzała tam większość czasu, oddając się modlitwom oraz rozmowom z aniołami. Legenda dotycząca wieży świętego Piotra opowiada o nieposłusznym rycerzu Ottonie von Hohen, któremu władca wydał rozkaz dostarczania jedzenia skazańcowi uwięzionemu w wieży. Jednak rycerz Otton, znany ze swoich hulaszczych zapędów, w krótkim czasie roztrwonił pieniądze przeznaczone na żywność dla skazańca. Gdy władca wrócił z podróży, dowiedział się, że więzień został niesłusznie wtrącony do lochu i nakazał uwolnić pazia. Jednak w wieży znaleziono tylko zwłoki pazia, który pod nieobecność księcia zmarł z głodu i pragnienia. Wiadomość ta bardzo rozgniewała władcę. Kazał on wtrącić do wieży nieposłusznego rycerza Ottona i skazał go na śmierć głodową. Skazany rycerz Otton von Hohen, zamknięty wraz z rozkładającymi się zwłokami pazia Sławka, nie przeżył w lochu nawet 10 dni. Zawodził głośno dniami i nocami, prosząc o litość i uwolnienie, jednak książę był niewzruszony. Pochowano ich obu we wspólnym grobie. Od tego dnia duch rycerza Ottona zaczął straszyć na uliczkach grodu. Mieszkający w pobliżu zamku twierdzą, że do dziś można usłyszeć w nocy jęki dochodzące z lochu pod wieżą świętego Piotra. Wieża ta została na pamiątkę tamtego wydarzenia nazwana Głodową. Obie nazwy funkcjonują do dziś.

Dziedziniec i portal bramy od wewnątrz

Zamek Piastowski w Legnicy jest budowlą zasługującą na miano castrum, bowiem jako pierwsza murowana warownia na ziemiach polskich. Wzniesiony został na terenie dawnego grodu. Większość obszaru dziedzińca zamkowego po stronie południowej zajmuje palatium. Zostało ono wybudowane na planie prostokąta o wymiarach 16 metrów i 15 centymetrów na 61 metrów 21 centymetrów.Do budowy palatium użyto cegieł, obramowania okien oraz drzwi zostały wykute w piaskowcu. Pierwotnie wysokość palatium wynosiła około 12 metrów budowla była przykryta wysokim dwuspadowym dachem, wykonanym prawdopodobnie z gontów. Do dzisiaj widoczne są wyraźne ślady pierwotnego podziału palatium na trzy kondygnacje. Zachowane do dzisiaj wieże zamkowe, ośmiokątna wieża świętego Piotra i okrągła wieża świętej Jadwigi, zostały wybudowane równocześnie z pałacem. Są one jednymi z pierwszych tego typu wież obronnych w architekturze zamkowej Śląska i Polski. Wieża świętego Piotra nazwana tak na cześć patrona Legnicy stoi około 14 metrów na wschód od pałacu. Początkowo mierzyła ona 25 metry wysokości. Wieża świętej Jadwigi została wzniesiona na obszarze podgrodzia zamkowego. Początkową jej funkcją była ochrona głównego wjazdu na zamek, który został w XVI wieku, zastąpiony nową bramą reprezentacyjną, w związku z renesansową przebudową rezydencji książęcej. Pierwotnie wysokość wieży wynosiła 20 metrów. Obie wieże zwieńczone są spiczastymi dachami w kształcie stożka. Na wieży świętego Piotra wkrótce zostanie udostępniony taras widokowy, otoczony ażurowo rzeźbionymi balustradami z piaskowca. Główna brama zamkowa zdobiona jest rzeźbionymi w piaskowcu medalionami oraz misternie wykonanymi motywami roślinnymi w stylu renesansowym. Zdobienia bramy uchodzą za najlepszy przykład renesansowej sztuki snycerskiej w Legnicy.Bardzo ciekawym pod względem architektonicznym elementem zamku jest łącznik znajdujący się w południowej części dziedzińca, łączący dwa przeciwległe skrzydła zamku. Łącznik zbudowany został pod koniec XIX wieku. w stylu neogotyckim, o czym świadczą pięknie wykonane kolumienki oraz wypukłe elementy elewacji, pomalowane w dwóch kolorach. Obecnie w tej części zamku znajduje się biblioteka Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w Legnicy. Jak zamek wygląda dziś? Oto z dawnych czasów zachowały się dwie gotyckie wieże, ta ośmioboczna świętego Piotra i okrągła świętej Jadwigi. Ponadto na dziedzińcu w specjalnie wybudowanym pawilonie znajdują się kamienno ceglane relikty odkrytej podczas prac archeologicznych romańskiej kaplicy świętego Benedykta i Wawrzyńca. Obok zamku stoi również używana do dziś, zachowana w bardzo dobrym stanie wieża Bramy Głogowskiej to niegdyś część murów miejskich. W 2009 roku, zaczęła się rewitalizacja zamku, jako pierwsze będą remontowane wieże świętego Piotra i świętej Jadwigi oraz dach. Nastąpi również udostępnienie wież zwiedzającym. Obecnie w zamku mieszczą się siedziby następujących szkół jak. Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych, Gimnazjum nr 4 oraz Wyższej Szkoły Menadżerskiej. Przy niej działają Dom Słuchacza i Centrum Informacji Językowo Metodycznej. Centrum Informacji Językowo Metodycznej powstało w 1990 roku, w celu wspierania procesu dydaktycznego szkoły. Biblioteka współpracuje z wieloma specjalistycznymi ośrodkami, które kształcą nauczycieli w kraju i granicą. Posiada również kontakty z zagranicznymi wydawnictwami, co umożliwia wzbogacanie zbiorów o najnowsze pozycje i wysoką ich specjalizację. Przy tym działają tu, trzy pracownie doskonalenia nauczycieli języków obcych. Oraz Pracownia Doskonalenia Nauczycieli Języków Obcych działa przy pracowni od 2000 roku. Jej zadaniem jest organizowanie kursów i warsztatów metodycznych dla nauczycieli języków obcych, jak język niemiecki, francuski, angielski. Pracownia oferuje warsztaty prowadzone przez wykwalifikowaną kadrę pedagogiczną zarówno z Polski, jak i z zagranicy.

Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Legnicy

Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła fasada główna Katedra od strony prezbiterium Rozeta w fasadzie głównej Portal świętych Piotra i Pawła Nawa główna z ołtarzem w tle

Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Legnicy, jest połączeniem kilku stylów, nawarstwiających się na siebie przez te kilkunastu wieków swojego trwania, dziś znajduje się niemal w centrum miasta przy placu Katedralnym. Po raz pierwszy świątynia jest wzmiankowana została w kronikach już w roku 1208, a obecny budynek katedry wzniesiony został w latach 1333 aż do roku 1380 w trwających ciągle modernizacjach i rozbudowie. Wśród jego pierwszych budowniczych wymieniany jest średniowieczny mistrz i tak zwany w dawniejszych czasach murator Wiland. Był to zapewne syn wrocławskiego muratora o tym samym imieniu, działającego już jak wiemy w XIII wieku. W XV wieku, natomiast dobudowano kaplicę, a w latach 1892 do roku 1894, dokonano gruntownej przebudowy na kościół w stylu neogotyckim. Jednak już o wiele wcześniej powstały portale wejściowe. I tak na przykład portal zachodni pochodzi z lat 1338 do roku 1341,które zdobi gotycki posąg kamienny Najświętszej Marii Panny z Dzieciątkiem Jezus. Portal północny natomiast przedstawia pokłon Trzech Króli, bardzo rzadko spotykany do dziś i w ogóle w sztuce gotyku. Znajduje się tutaj również pentaptyk z XV wieku, ze scenami przedstawiającymi świętą Annę Samotrzeć, oraz świętą Jadwigę czy z precyzją ukazane sceny Męki Pańskiej, i jest to najcenniejszy, zarazem i niestety jedyny, zabytek malarstwa gotyckiego, znajdujący się w kaplicy od strony północnej tego wspaniałego kościoła. Wewnątrz możemy obejrzeć przeliczne epitafia, czy też renesansową ambonę z lat 1586 do roku 1588,oraz wybitny barokowy ołtarz, oraz odlaną w brązie chrzcielnicę, coo jest ciekawe w kształcie kielicha mszalnego pochodzącą z XIII wieku. Czy też z kolei pochodzące z XIV wieku, liczne i świetnie wykonane posągi apostołów, znajduje się tu także płyta nagrobna księcia brzeskiego i legnickiego Ludwika II oraz jego żony Elżbiety Brandenburskiej. W ubiegłym stuleciu, 25 marca 1992 roku, papież Jan Paweł II bullą Totus Tuus Poloniae Populus ustanowił ten Legnicki kościół katedrą. A w dniu 2 czerwca 1997 roku, w katedrze przebywał osobiście papież Jan Paweł II podczas swojej pielgrzymki do Polski.

Katedra od strony prezbiterium z posągiem papieża Jana Pawła II

Natomiast w dniu 10 kwietnia 2011 roku, w przedsionku głównego wejścia do tej świątyni odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą ofiarom katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku. Na tablicy oprócz listy ofiar znajduje się zdanie poświęcone prezydentowi Rzeczpospolitej panu Lechowi Kaczyńskiemu o treści. Pan prezydent za życia i po śmierci był przez jednych ludzi poniżany i wyszydzany, ale dla wielu rodaków był nadzieją na odbudowę niepodległej i sprawiedliwej Polski. Jako katedra kościół ten służy także za miejsce pochówku, dostojnikom kościelnym tego regionu. Bowiem w dniu 5 listopada 2014 roku, w krypcie katedry został pochowany ksiądz doktor habilitowany, infułat Władysław Bochnak żyjący w latach od 1934 do roku 2014.A był to wieloletni zasłużony społeczności katolickiej tego miasta i długoletni proboszcz parafii katedralnej, natomiast 11 marca 2017 roku, w podziemiach katedry spoczął pierwszy biskup legnicki Tadeusz Rybak.

Opactwo Cystersów w Lubiążu

Cysterski zespół klasztorny

Ten cysterski zespół klasztorny w Lubiążu, jako perła w koronie to jeden z największych zabytków tej klasy w Europie, będący jednocześnie największym opactwem cysterskim na świecie. Opactwo to nazywane jest arcydziełem śląskiego baroku. Ten niezwykle piękny zespół klasztorny jest drugim co do wielkości obiektem sakralnym na świecie, więc i my mamy się czym pochwalić w świecie. Jednak pierwszym jest kompleks pałacowo klasztorny Eskurial w Hiszpanii. Sama powierzchnia dachów opactwa w Lubiążu zajmuje około 2 i pół hektara a długość fasady wynosi 223 metry i jest to najdłuższa fasada barokowa w Europie. Kompleks budynków posiada ponad 600 okien. W skład tego zespołu klasztornego wchodzą. bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny już z lat 1307 do roku wykończenia budowy opactwa w roku 1340,a została zbudowana na pozostałościach romańskiego kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii z XII wieku, sam klasztor, pałac opatów z wieku XVII do XVIII, oraz pomocniczy kościół świętego Jakuba, i oczywiście zabudowania gospodarcze. W krypcie pod gotycką bazyliką znajdują się nagrobki Piastów Śląskich, jak chociażby Bolesława Wysokiego i wielu innych oraz mumie opatów cysterskich i zakonników. Do dziś w dobrym stanie zachowało się 98 mumii. Historycznie rzecz ujmując było pokrótce tak.

Akt lokacyjny opactwa księcia Bolesława śląskiego

Bowiem jako że posiadamy w archiwach dokument z 1175 roku, w którym Bolesław I Wysoki książę Śląska zakłada i uposaża klasztor cystersów w Lubiążu W 1150 roku, powstał klasztor benedyktynów, którzy zbudowali kościół świętego Jakuba, jednak przed 1163 rokiem, opuścili Lubiąż. Ale w 1163 roku, książę śląski Bolesław Wysoki sprowadził cystersów z Pforty nad Saalą w Turyngii. Było to pierwsze osadzenie tego zakonu na Śląsku. Fundacja ta została zatwierdzona w 1175 roku. W ciągu wieków, dzięki nadaniom książęcym i prywatnym, klasztor stał się jednym z większych posiadaczy ziemskich na Śląsku. W klasztorze, który w średniowieczu był ważnym ośrodkiem kultury i piśmiennictwa powstało wiele ważnych XII wiecznych dzieł jak. Kronika książąt polskich, Roczniki lubiąskie czy Katalog biskupów wrocławskich.

Pieta z Lubiąża z XIV wieku, obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie

W 1223 roku, książę Henryk Brodaty oddał Sychową opatowi Cystersów z Lubiąża, Güntherowi, mieszkańców zaś wsi zwolnił z poddaństwa, pozwolił im wieś opuścić i wcielając ich do klasy zwanej tu łazęków, po czym poddał pod jurysdykcję starosty, Bogdana z Polkowic. Do mieszkańców tej niewielkiej w XIII wieku, jako wsi książęcej, należał też niejaki. Bobola z bratem swym Secesławem. Bo to jego osobą po raz pierwszy pojawia się w znanych obecnie dokumentach nazwisko noszone także przez świętego Andrzeja Bobolę. W czasie wojen husyckich klasztor i kościoły spalono. Po odbudowie klasztoru, doszło pod koniec XV wieku, do konfliktu w obrębie konwentu pomiędzy polskimi i niemieckimi zakonnikami, wskutek czego w 1492 roku, wygnano wszystkich zakonników, a budynki klasztorne przejęły na krótki okres władze świeckie, wykorzystując je jako siedzibę w czasie polowań. Mnisi powrócili w 1498 roku, i do roku 1510, przeprowadzili gruntowną odnowę klasztoru po zniszczeniach husyckich oraz późniejszych zaniedbaniach, a także ufortyfikowali cały kompleks.

Sala książęca w opactwie

Jednakże Reformacja wkrótce spowodowała kolejny upadek znaczenia i bogactwa klasztoru. Straty przyniosła także wojna trzydziestoletnia, gdy, przecież zagrabiono bibliotekę i archiwum. Koniec wojny oraz reforma ekonomiczna zapoczątkowana przez opata Arnolda Freiberga umożliwiła od 1649 roku, rozpoczęcie wielkiej odnowy całego kompleksu w stylu barokowym. Przeprowadzono wówczas głównie prace konieczne do rozwoju klasztoru, głównie usunięto uszkodzenia i szkody budowlane, odnowiono część mieszkalną czyli klauzurę, odremontowano kościół, zbudowano szkołę klasztorną i budynki gospodarcze. Opat sprowadził w 1660 roku, do Lubiąża czołowego malarza barokowego na Śląsku Michała Willmanna. Willmann do śmierci mieszkał w Lubiążu wykonując liczne obrazy i freski, namalował fresk Apoteoza Bohatera Cnót na sklepieniu w refektarzu letnim. Następca Freibergera, opat Johann Reich oraz trzej następni opaci prowadzili prace głównie nad budowlami reprezentacyjnymi, korzystając ze stabilizacji ekonomicznej zapewnionej przez poprzednika. Największą inwestycją był budowany w latach 1681-1699 monumentalny pałac opacki liczący ponad 300 sal z bogatym wystrojem wnętrz.

Refektarz klasztorny

Niewiele mniejszą inwestycją była gruntowna barokizacja zakonnego kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny pod kierunkiem Mathiasa Steina przeprowadzona w okresie 1672 do roku 1681, a następnie uzupełniona w 1690 do roku 1698, gdy przebudowano ambit dodając wielki pomnik opatów cysterskich i barokowe kaplice z freskami Willmanna. W 1715 roku, zbudowano fasadę kościoła, kruchtę i dwie wieże z barokowymi hełmami. W późniejszym okresie prowadzono już tylko prace zdobnicze, w roku 1733, Felix Anton Scheffler wykonał polichromie i większość fresków letniego refektarza, w latach 1734 do roku 1737, Christian Bentum podobnie ozdobił bibliotekę klasztorną i wykonał plafon w głównej sali reprezentacyjnej pałacu, czyli Sali Książęcej, a w latach 1737 do roku 1739, Franz Mangoldt ozdobił zespołem posągów założony w 1649 przez opata Freibergera ogród opacki. oraz wyrzeźbił szereg dzieł do Sali Książęcej. Okres największej świetności klasztoru kończy się w I połowy XVIII wieku, gdy po latach władania Śląskiem przez cesarzy austriackich, w 1740 roku, tereny te zdobyli Prusacy. Król pruski w 1810 roku, skasował zakon cystersów, przywłaszczając sobie jego dobra. Zniszczono sporo zabytków, przepadły zasoby cysterskiej biblioteki, a w klasztorze urządzono szpital.

Opactwo w perspektywie

W 1936 roku, Lubiąż odwiedził parch Adolf Hitler. W czasie II wojny światowej w lochach klasztoru Niemcy uruchomili produkcję części do rakiet V1 i V2, zatrudniając do niej więźniów. Według innej hipotezy mieściła się tam filia Telefunkena, prowadząca prace badawcze nad skonstruowaniem tranzystora. Od 1942 roku, przebywali tu internowani obywatele Luksemburga. Dewastacji klasztoru dokończyli w 1945 roku, Rosjanie. Szukając skarbów zniszczyli trumny Piastów śląskich, przypuszcza się, że skradli insygnia władzy Piastów jabłka, berła, miecze. Mumie porozrzucali po posadzce. Z tego powodu historycy i archeolodzy w późniejszych latach nie byli w stanie rozpoznać, które szczątki do kogo należą. Rozpoznano jedynie mumię Willmanna. Wojsko sowieckie stacjonowało w Lubiążu do 1948 roku, później urządzono w klasztorze szpital psychiatryczny dla czerwonoarmistów. Od roku 1950, w pomieszczeniach klasztornych składowano książki i zbiory muzealne.

Nawa kaplicy opactwa

Od 1989 roku, prowadzone są prace renowacyjne lubiąskiego zespołu klasztornego, głównie dzięki staraniom wrocławskiej Fundacji Lubiąż. W roku 2000, zakończono wymianę dachów nad całym kompleksem. Od 1996 roku, można zwiedzać imponującą Salę Książęcą o powierzchni ponad 400 metrów kwadratowych i wysokości 13 metrów 14 centymetrów. W sali, zajmującej dwie kondygnacje gmachu, znajdują się między innymi rzeźby wrocławskiego mistrza Józefa Mangoldta oraz plafon i malowidła ścienne malarza Christiana Bentuma. Sala ta uważana jest za jeden z najwybitniejszych zabytków śląskiego baroku. Odbywają się w niej wybrane koncerty corocznego Międzynarodowego Festiwalu Wratislavia Cantans. Ukończono również renowację i udostępniono zwiedzającym refektarz opata oraz refektarz letni w roku 2005. A we wrześniu roku 2009, trwały tu prace konserwatorskie nad ostatnią wielką salą reprezentacyjną pałacu, biblioteką opata. Udostępniono także były kościół Najświętszej Marii Panny, niestety, z ubogim wyposażeniem. W całości obiekt można zwiedzać w drugi weekend maja każdego roku w trakcie Nocy Muzeów.

Krużganek opactwa

Od roku 1998. Fundacja Lubiąż wraz z Agencją Artystyczną. Jedynka z Wrocławia organizuje w drugi weekend maja cykliczne imprezy pod nazwą Korso Pałacowe, w czasie których można zwiedzać zamknięte na co dzień sale, podziemia klasztorne, strychy oraz inne obiekty znajdujące się w renowacji. Od 2001 roku, na terenie Opactwa odbywa się SLOT Art Festival, a od 2005 roku, festiwal muzyki elektronicznej Electrocity. Od kilku lat dzięki współpracy Fundacji Lubiąż z Muzeum Dom Śląski a niemieckiego Haus Schlesien w Königswinter w opactwie odbywają się wystawy poświęcone historii, kulturze i różnym przejawom życia mieszkańców Śląska. W lipcu 2010 roku, na terenie Klasztoru został nakręcony wideoklip do utworu Alas, Lord Is Upon Me grupy Behemoth.